Η αναγκαία οδός των εναλλακτικών μέσων πληρωμών και χρηματοδοτήσεων

Αν η οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008 έδειξε οτι η παντοδυναμία του ιδιωτικού τραπεζικού κεφαλαίου έχει πλέον εγκαταστήσει τον καπιταλισμό σε μια περίοδο κατάργησης του συνόλου των κοινωνικών κατακτήσεων του κόσμου της εργασίας, έδειξε επίσης οτι η εξασφάλιση αυτής της παντοδυναμίας και η αναπαραγωγή της αποτελεί έργο των κρατικών πολιτικών, τόσο με την ευρωπαϊκή όσο και με την αμερικανική εκδοχή τους.

Στη ρίζα αυτής της ισχύος του ιδιωτικού κεφαλαίου βρίσκεται η παραχώρηση σε αυτό της αποκλειστικής σχεδόν δυνατότητας δημιουργίας χρήματος. Η χρηματοδότηση της οικονομίας πέρασε εδώ και τρείς δεκαετίες στον καπιταλιστικό κόσμο, στον ιδιωτικό τραπεζικό δανεισμό, και η εξασφάλιση της κερδοφορίας των τραπεζών σε συνθήκες υπερχρέωσης της οικονομίας (και υπερσυσσώρευσης παραγωγικού κεφαλαίου) αποτελεί πλέον το πραγματικό πεδίο άσκησης των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών.

Το βάθος του προβλήματος

1. Εισαγωγή

Η “ελληνική κρίση” έχει παρουσιαστεί και παρουσιάζεται ακόμα ως μια ιδιαίτερη περίπτωση στην Ευρώπη. Όσο όμως εξελίσσεται η κρίση χρέους και η οικονομική στασιμότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τόσο ενισχύεται η υπόθεση οτι τα χαρακτηριστικά αλλά και το βάθος της ελληνικής κρίσης δεν είναι παρά μια καθαρότερη και ιδιαίτερα διαφωτιστική εκδήλωση της γενικότερης αδυναμίας του καπιταλισμού να επιβιώσει χωρίς συνεχή διεύρυνση των ανισοτήτων και δραματικές για τις κοινωνίες μεταβολές στον κοινωνικό, περιβαλλοντικό και παραγωγικό τομέα.

Από το Σύνταγμα του 2011, στην ΕΡΤ του 2013: ή από τη μαζική καταγγελία στην κοινωνική στήριξη του δημοσίου συμφέροντος

Συμφωνούμε όλοι οτι αντιμνημονιακή Αριστερή κυβέρνηση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την έντονη παρουσία της λαϊκής κινητοποίησης. Δεν εννοούμε όμως όλοι την ίδια μορφή κινητοποίησης. Για κάποιους η ψήφος στις εκλογές θα είναι η κύρια εκδήλωση της λαϊκής θέλησης, για άλλους θα είναι η μαζική παρουσία των κινητοποιημένων εργαζομένων και πολιτών “στους δρόμους”, και για άλλους θα είναι οι ταυτόχρονες κινητοποιήσεις σε συγκεκριμένα σημεία του παραγωγικού, κοινωνικού και θεσμικού ιστού, που δε θα δηλώσουν μόνο την άρνηση των μνημονιακών αποφάσεων, αλλά θα οικοδομήσουν επίσης κοινωνικές συμμαχίες και θα υιοθετήσουν στόχους που αποτελούν συστατικά μιας ανατρεπτικής διαδικασίας.

Διανοητική εργασία και κοινωνικά κινήματα

Συνέντευξη στη Σταυρούλα Πουλημένη

1.Στο βιβλίο σου θέτεις το ζήτημα της υπέρβασης της σχέσης κεφαλαίου εργασίας μέσω της ανάπτυξης της γνωστικής ικανότητας των ανθρώπων και της δημιουργίας δομών δημοκρατικής λήψης αποφάσεων εντός του πεδίου της εργασίας. Θα μπορούσε να υπάρξει τέτοια υπέρβαση χωρίς να τεθεί ζήτημα εξουσίας;

Δεν λέω ότι δεν πρέπει να τεθεί θέμα εξουσίας απέναντι στο κεφάλαιο και στο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο. Λέω όμως ότι το θέμα εξουσίας θα τεθεί μέσα από τη δημιουργία εκείνων των μορφών οργάνωσης που θα γεννηθούν από τα κάτω και οι οποίες εφόσον μπορέσουν να αναπτυχθούν και να ενταχθούν σε κοινωνικά κινήματα, θα επεξεργαστούν τη μορφή που θα έχει αυτή η εξουσία. Αυτή τη στιγμή το κοινωνικό ιατρείο αλληλεγγύης στην Θεσσαλονίκη είναι μια απάντηση στο τρόπο με το οποίο το κεφάλαιο διαλύει το ΕΣΥ και εξατομικεύει τους ανθρώπους. Δεν τους διαιρεί μόνο σε ασφαλισμένους και μη, αλλά οδηγεί πολλούς από αυτούς στο να μην έχουν στον ήλιο μοίρα. Αυτοί οι άνθρωποι δεν μπορούν εύκολα να ενταχθούν σε δομές αλληλεγγύης του ιστορικού εργατικού κινήματος καθώς μπορεί να είναι άνεργοι, ευέλικτα απασχολούμενοι κτλ. Έτσι  πρέπει να δημιουργηθούν νέες πρωτοβουλίες. Το κοινωνικό ιατρείο πάει να καλύψει αυτή την ανάγκη μέσα από μια κινητοποίηση εργαζομένων στο χώρο της υγείας. Πρόκειται για ανθρώπους οι οποίοι μπορούν να διαχειριστούν υπηρεσίες υγείας διότι έχουν ένα υψηλό επίπεδο ειδίκευσης και οι οποίοι συγχρόνως επιδιώκουν να δημιουργήσουν ένα κίνημα στον τομέα της Υγείας που θα θέσει και διεκδικήσεις απέναντι στην σημερινή εξουσία αλλά ταυτόχρονα θα διαμορφώσει ένα μοντέλο που θα μπορεί να εξελιχθεί στο μοντέλο ενός νέου ΕΣΥ. Ο τρόπος με τον οποίο οι δυνάμεις της Αριστεράς θα μπορέσουν να στηρίξουν τέτοιου είδους εγχειρήματα θα παίξει καθοριστικό ρόλο και για την εξέλιξη των εγχειρημάτων αλλά και για την Αριστερά την ίδια.

Από τό κράτος πρόνοιας στο κράτος φιλανθρωπίας

Το κοινωνικό κράτος αποτέλεσε για μερικές δεκαετίες ένα πρότυπο, υλοποιημένο ή επιθυμητό, για τις καπιταλιστικές κοινωνίες όλου του πλανήτη. Οι παραλλαγές του, που άνθησαν στην Ευρώπη κατά την περίοδο μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, υλοποιούσαν ή υποσχόταν να υλοποιήσουν έναν “υπαρκτό καπιταλισμό” όπου το “κοινωνικό ζήτημα” του 19ου αιώνα έχει πλέον επιλυθεί, με τη σταθερή απασχόληση, τη χαμηλή ανεργία, αλλά και τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα για όλους, όπως και τα δικαιώματα στην περίθαλψη και ένα σύνολο κοινωνικών υπηρεσιών.

Οι μετανάστες, το πλήθος και η μεσαία τάξη

Δεν είναι μυστικό οτι η παρουσία των μεταναστών και προσφύγων δεν διαχωρίζει μόνο τους ρατσιστές από τους αντιρατσιστές, αλλά προκαλεί μεγάλη αμηχανία ακόμα και στο χώρο των αριστερών οργανώσεων. Για να το πούμε καθαρά, με βάση την παραδοσιακή αναπτυξιακή προσέγγιση του μέλλοντος της κοινωνίας, που έχει ως αφετηρία τις υπάρχουσες κοινωνικές ιεραρχίες και καταμερισμούς εργασίας, το “μεταναστευτικό” φαντάζει άλυτο! Πράγματι, αν σκέφτεται κανείς οτι κάποια στιγμή η οικονομία θα ξαναπάρει μπρός και θα αυξάνεται σιγά σιγά η απασχόληση και τότε θα υπάρχουν και πόροι για το κοινωνικό κράτος, και θα ασχοληθούμε κάποτε και με τους μετανάστες, προτιμάει να ξεχνάει το τελευταίο θέμα.  

Η Αλληλέγγυα Οικονομία και ο χαρακτήρας της ανατροπής

1. Εισαγωγή

Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις σχετικά με την αλληλέγγυα οικονομία κατά τη σημερινή περίοδο, είναι πλέον γεγονός οτι η συζήτηση για τον χαρακτήρα της έχει εκ των πραγμάτων βρεθεί στο επίκεντρο των αναζητήσεων για τις κατευθύνσεις που μπορεί και πρέπει να ακολουθήσουν οι κοινωνικές κινητοποιήσεις, όπως και για το ρόλο των πρωτοβουλιών της αλληλέγγυας οικονομίας (ΑΟ) σχετικά με το περιεχόμενο και τις μεθόδους ενός αριστερού προγράμματος. Η ΑΟ ανανεώνει την ίδια την έννοια της αλληλεγγύης, θέτει το ζήτημα της δημιουργίας συλλογικοτήτων που αναλαμβάνουν οικονομικές δραστηριότητες, σε σύγκρουση όχι μόνο με την κυρίαρχη πολιτική, αλλά και με τις πρακτικές της αγοράς και του καπιταλισμού, ανανεώνει και δοκιμάζει την ιδέα των δημοκρατικών διαδικασιών για την οργάνωση και υλοποίηση παραγωγικών δραστηριοτήτων και προσφοράς υπηρεσιών, εφαρμόζει εξισωτικές μορφές αμοιβής της εργασίας, επιβάλει νέες ισορροπίες ανάμεσα στις προσωπικές και κοινωνικές λογικές, ανάμεσα στο υλικά και ηθικά κίνητρα.

Η ΑΟ είναι ένα πολύπλευρο κοινωνικό κίνημα, το οποίο συνδέεται από την άποψη των αρχών του και των μεθόδων του με το κίνημα των “αγανακτισμένων”, αλλά προκαλεί αμηχανία, ή και αρνητικές αντιδράσεις, στα τμήματα της αριστεράς που παραμένουν προσκολλημένα σε στρατηγικές ανατροπής του καπιταλισμού όπου ο έλεγχος των κοινωνικών κινημάτων από επαναστατικά κόμματα και η κατάληψη από τα εν λόγω κόμματα της κρατικής εξουσίας, αποτελούν μια μοναδική απαρέγκλιτη οδό. Αυτές οι αντιδράσεις δεν έρχονται μόνο αντιμέτωπες με τα δημοκρατικά χαρακτηριστικά των κοινωνικών κινημάτων, αλλά και με την ανερχόμενη στην κοινωνία πεποίθηση οτι τα αιτήματα και οι προτάσεις των κινητοποιήσεων και πρωτοβουλιών θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες διαμόρφωσης της κοινωνίας και οικονομίας που θα διαδεχθεί την εποχή της νεοφιλελεύθερης κυριαρχίας.