Κινηματικές ευκαιρίες που χάνονται η μία μετά την άλλη!

Έχουμε πλέον μπεί στην περίοδο κατά την οποία θα επιλεγεί η μορφή διαχείρισης της χρεοκοπίας της Ελλάδας, της Ιρλανδίας και κατά πάσα πιθανότητα της Πορτογαλίας και της Ισπανίας. Οι πολιτικές και συνδικαλιστικές δυνάμεις στην Ελλάδα και την Ευρώπη δεν κατορθώνουν όμως να διαμορφώσουν προγραμματικές απαντήσεις και κινηματικές πρακτικές ικανές να σπάσουν το νεοφιλελεύθερο κλοιό και να προσφέρουν διεξόδους στα εκατομύρια των ανθρώπων που πλήττονται από την πολύπλευρη κρίση. 

Η αδυναμία αυτή εκδηλώνεται σε τρία επίπεδα: Δεν γίνεται προσπάθεια να διατυπωθεί και να προβληθεί μια λογική διαχείρισης των χρεών που να αντιστρέφει τη σημερινή μονομερή επιβάρυνση των μισθωτών και των κατώτερων εισοδημάτων. Δεν γίνεται κατανοητό οτι η προοπτική της αντιμετώπισης των κοινωνικών προβλημάτων μέσω της ανάπτυξης, πρέπει να αντικατασταθεί από την προτεραιότητα στα κοινωνικά ζητήματα και στο περιβάλλον. Δεν αξιοποιούνται σημαντικές αντιδράσεις εργαζομένων και πολιτών στον τομέα κυρίως των δημοσίων επιχειρήσεων, για να δωθούν απαντήσεις που διαμορφώνουν ευρείες κοινωνικές συμμαχίες με στόχους επιθετικούς, τόσο για τις κοινωνικές υπηρεσίες, όσο και για το περιβάλλον.

Κλιματική αλλαγή. Μετά το Κανκούν: η ώρα της αλήθειας!

Η συνδιάσκεψη της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή το Δεκέμβριο του 2009 είχε αντιμετωπιστεί από τις συνεργασίες κινηματικών οργανώσεων, από τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, αλλά και από πολλές μεμονωμένες κυβερνήσεις, ως μια μεγάλη ευκαιρία για υπογραφεί από τις κυβερνήσεις των χωρών μελών  του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών μια δεσμευτική συμφωνία, με στόχους και χρονοδιαγράμματα, για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το αποτέλεσμα δεν ήταν το αναμενόμενο και παρά την ανάγκη μείωσης των εκπομπών που αναφέρεται στη συμφωνία της Κοπεγχάγης, κανείς δεν δεσμεύτηκε οτι θα υλοποιήσει συγκεκριμένους στόχους. Η συμφωνία του Κανκούν τον Δεκέμβριο του 2010 ακολουθεί τη λογική της Κοπεγχάγης. Η ιδέα μιας στροφής προς δεσμευτικές συμφωνίες των μεγάλων κυρίως κρατών, λόγω των επιστημονικών αναλύσεων και των πιέσεων που ασκούν μη κυβερνητικές οργανώσεις και κινήματα πολιτών, ήταν υπερβολικά αισιόδοξη και μη ρεαλιστική σε οτι αφορά τους πραγματικούς συσχετισμούς δυνάμεων στον τομέα των πολιτικών για το περιβάλλον.

Η διανοητική εργασία και το σχέδιο για έναν εναλλακτικό προσανατολισμό των κοινωνιών

Η ανάγνωση του βιβλίου του Jared Diamond “Κατάρρευση: πώς οι κοινωνίες επιλέγουν να αποτύχουν ή να επιτύχουν”, προσφέρει μια εκτεταμένη και λεπτομερή σε πολλά σημεία ανάλυση των κοινωνιών του παρελθόντος αλλά και του σημερινού κόσμου, που έκαναν επιλογές οι οποίες τις οδήγησαν στην παρακμή ή την εξαφάνιση, όπως και των σύγχρονων κοινωνιών που πληρώνουν τεράστια λάθη στο επίπεδο των οικονομικών ή περιβαλλοντικών αποφάσεών τους. Από περιπτώσεις όπως το νησί του Πάσχα, όπου ο πληθυσμός σχεδόν εξαφανίστηκε μαζί το κόψιμο του τελευταίου δέντρου, οι σκανδιναβοί της Γροιλανδίας, που πέθαναν ως τον τελευταίο γιατί αρνήθηκαν να μάθουν από τους εσκιμώους και επέμεναν να εισάγουν είδη πολυτελείας για τους ευγενείς τους, η εγκληματική εισαγωγή κουνελιών και αλεπούδων στην Αυστραλία, οι σημερινές καταστροφές τροπικών δασών και η “μεγαλύτερη αποτυχία της αγοράς” (Nicolas Stern) που αποτελεί η κλιματική αλλαγή, αλλά και από περιπτώσεις επιτυχημένων αναστροφών επικίνδυνων εξελίξεων, όπως η μαζική αναδάσωση της Ιαπωνίας το μεσαίωνα, μπορεί κανείς να βγάλει για τις σημερινές κοινωνίες δύο βασικά συμπεράσματα: το μέλλον μας εξαρτάται από την ύπαρξη συστηματικών και αναλυτικών γνώσεων για τη βιωσιμότητα των φυσικών πόρων, των παραγωγικών δυνατοτήτων και του καταμερισμού του πλούτου, και εξαρτάται επίσης από την ικανότητα της κάθε κοινωνίας να σχεδιάσει την εξέλιξή της με βάση τις παραπάνω γνώσεις. 

Σκέψεις για ένα πρόγραμμα απαλλαγής από τα Μνημόνια και τους “Μηχανισμούς Στήριξης”

Η σημερινή συγκυρία, με την κατάθεση ενός προϋπολογισμού για το 2011 με περαιτέρω περικοπές, και την ανοιχτή πλέον προοπτική της επιμήκυνσης της αποπληρωμής του χρέους με πρόσθετο κόστος, επιβεβαιώνει τις προβλέψεις για την αδυναμία των πολιτικών του Μνημονίου να διαχειριστούν τη δημοσιονομική και οικονομική κρίση. Είναι επίσης ορατό οτι οι πολιτικές αυτές οδηγούν σε αποδιάρθρωση της διοίκησης και των υπηρεσιών άσκησης πολιτικών, σε υποβάθμιση υποδομών και κοινωνικών υπηρεσιών, αλλά και σε δραματική αύξηση της ανεργίας, κάθετη πτώση των αμοιβών, κατάργηση της προστασίας της εργασίας και αναδίπλωση του ιδιωτικού τομέα σε μια στρατηγική επιβίωσης μέσα στην κρίση και την ύφεση, μέσω της μείωσης του κόστους εργασίας, της αύξησης των επιδοτήσεων και της μείωσης της φορολογίας.

Πού βρίσκεται το μέλλον των ανθρωπιστικών και κοινωνικών σπουδών;

(με αφορμή τη συζήτηση που οργάνωσε το περιοδικό Ιστορείν στις 13 Νοεμβρίου, με θέμα “Πολιτικές αλλαγών στο πανεπιστήμιο - Διεκδικώντας μέλλον για τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές σπουδές”)

Το τοπίο των ανθρωπιστικών και κοινωνικών σπουδών αλλάζει. Από τα πιο κραυγαλέα παραδείγμα είναι το εργατικό δίκαιο που παύει να ασχολείται με την εξισορρόπηση της σχέσης κεφαλαίου και εργασίας, και τείνει να επικεντρωθεί στον ατομικό πωλητή εργατικής δύναμης, η πολιτική οικονομία που μετατρέπεται στην εφαρμοσμένη επιστήμη της ανάλυσης των αγορών, η κοινωνιολογία που βλέπει το αντικείμενό της να συρρικνώνεται, καθώς το μέλημα της κοινωνικής συνοχής εγκαταλείπεται στον ένα ή τον άλλο βαθμό, στο όνομα της απορρύθμισης και της ευελιξίας. 

Κλιματική αλλαγή: η μπίζνα της αμφιβολίας

Είναι γνωστή και καθημερινά επιβεβαιωνόμενη η δυσπιστία τους αριστερού ανθρώπου σχετικά με την κλιματική αλλαγή: σε ένα χώρο που εξ ορισμού θεωρεί οτι έχει πλέον μάθει τα βασικά και κατέχει τα κλειδιά της παρελθούσας, παρούσας και μελλοντικής γνώσης, όλη αυτή η συζήτηση για το περιβάλλον που αποτελεί προτεραιότητα, ή για τους κλιματολόγους οι οποίοι “γνωρίζουν”, χωρίς να είναι κάν μαρξιστές, δεν πείθει σχεδόν κανένα, ή καλύτερα προκαλεί ακόμα και σήμερα ειρωνικά χαμόγελα.

“Υπάρχει πρόβλημα στον τρόπο που κατανοούμε το πρόβλημα”

Σε ένα από πολλές απόψεις εύστοχο και γόνιμο άρθρο στο αγγλικό New Left Review Ιουλίου-Αυγούστου 2010, ο Σλάβοϊ Ζίζεκ παρουσιάζει την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί με την τρέχουσα κρίση, εξηγώντας οτι κατά την γνώμη του δεν υπάρχει μια ορατή εναλλακτική προοπτική και δεν μπορούμε παρά να αναμένουμε την πραγματοποίηση του “αδύνατου”. Του αδύνατου που θα υπερβεί την κυριαρχία της ιδεολογίας της μονίμως “επείγουσας οικονομικής κατάστασης”, την παντοδυναμία των “δημοκρατικών μηχανισμών” που εμποδίζουν την ανατροπή των καπιταλιστικών σχέσεων, την έλλειψη προγραμματικού περιεχομένου στα αιτήματα της αριστεράς, και την απόσταση ασφάλειας των αριστερών διανοουμένων (radical intellectuals) από τα πραγματικά γεγονότα.