μεσα απο το πληθος

Η Lisbeth Salander από τον Stieg Larsson στον David Fincher

2012-01-24T04:40:00.000-08:00

(είναι στο Rednotebook)

Διαβάζοντας τα βιβλία της τριλογίας του Stieg Larsson (“Το κορίτσι με το τατουάζ”, “Το κορίτσι που έπαιζε με τη φωτιά”, και “Το κορίτσι στη φωλιά της σφήγκας”), ή βλέποντας τις σουηδικές κινηματογραφικές ταινίες που έχουν εμπνεύσει, καθώς και την αμερικανική ταινία με τον τίτλο του πρώτου τόμου, που παίζεται τώρα στους αθηναϊκούς κινηματογράφους, δεν μπορεί κανείς να μη σκεφτεί κάθε φορά τον άτυχο συγγραφέα, ο οποίος πέθανε αιφνιδίως μετά την παράδοση των χειρογράφων στον εκδότη, και δεν έζησε να δεί όχι μόνο την τεράστια εκδοτική επιτυχία των βιβλίων του αλλά και τον ιδιαίτερο και ενδιαφέροντα τρόπο με τον οποίο έγινε δεκτή η ιστορία του σε ένα κόσμο όπου οργανώνεται η καταστροφή του σοσιαλδημοκρατικού κόσμου στον οποίο μεγάλωσε και αγωνίστηκε.

Γιατί ο Stieg Larsson ήταν πριν απ’ολα ένας αγωνιστής των δικαιωμάτων, εκδότης του αντι-ρατσιστικού περιοδικού Expo, ένας διεθνώς αναγνωρισμένος ειδικός σε θέματα που αφορούν νεο-ναζιστικές οργανώσεις, ο οποίος δεχόνταν συστηματικά απειλές από ακροδεξιές ομάδες και κατοικούσε σε άγνωστη διεύθυνση. Ήταν ένας αγωνιστής των κινημάτων για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών, και ο τίτλος στα σουηδικά του πρώτου τόμου της τριλογίας είναι “Οι άντρες που μισούν τις γυναίκες”. Ένας γνώστης της σκοτεινής πλευράς του σουηδικού κράτους δικαίου και κράτους πρόνοιας, αλλά και ένας διεισδυτικός παρατηρητής των ανθρώπων, και ειδικότερα των σχέσεων ανάμεσα στις αδυναμίες τους, όπως και τις ακρότητες στις οποίες μπορούν να φθάσουν, και τις διαδρομές που οι εξουσιαστικές σχέσεις τους έχουν αναγκάσει να ακολουθήσουν.

Η Lisbeth Salander, η ηρωϊδα του Larsson, με εξαιρετική ευφυία, φωτογραφική μνήμη και συμμετοχή σε μια μικρή διεθνή κοινότητα ικανότατων χάκερ, είχε προσπαθήσει να κάψει ζωντανό τον πατέρα της όταν ήταν 10 ετών, όταν αυτός είχε αφήσει παράλυτη τη μητέρα της μετά την τελευταία μιας μακράς σειράς κακοποιήσεων: μια γυναίκα αδύναμη, “ερωτευμένη”, ανίκανη να υπερασπιστεί την ίδια τη σωματική της ακεραιότητα, αλλά και ανίκανη να μεταφέρει στην κόρη της τα πιό απλά ανακλαστικά που πάνε μαζί με ένα στοιχειώδες ένστικτο αυτοσυντήρησης. Ο μπαμπάς δεν είχε ενοχληθεί από τις αρχές διότι ήταν ένας πολύ σημαντικός σοβιετικός πράκτορας, εξαιρετικά χρήσιμος για τις μυστικές υπηρεσίες της χώρας, με αποτέλεσμα η μικρή Lisbeth να κλειστεί μετά την απόπειρα σε ψυχιατρείο και να παραμείνει όλη την υπόλοιπη ζωή της υπο επιτήρηση, ως ανίκανη και επικίνδυνη.

Οι πολύ πιστές μεταφορές στον κινηματογράφο - ως προς τα πολιτικά μηνύματα της τριλογίας - των τριών σουηδικών ταινιών, δεν ενέπνευσαν τον αμερικανό σκηνοθέτη Daniel Fincher. Δεν επωμίζεται τις κριτικές και τις αγωνίες του Larsson ως προς τις εκτροπές του πολιτικού καθεστώτος της Σουηδίας (οι πολιτικές αναφορές έχουν σχέση με τη ναζιστική δράση στο παρελθόν ορισμένων βιομηχάνων), ούτε υπερασπίζεται την “ιδιομορφία” της Lisbeth, που διαμορφώθηκε λόγω των τραγικών και τραυματικών συνθηκών στις οποίες ενηλικιώθηκε. Η ηρωϊδα του σουηδού συγγραφέα μεταφέρεται κατά τη διάρκεια της ταινίας, από το περιθώριο όπου τη συναντάει ο Mikael Blomkvist, ο δημοσιογράφος σε σύγκρουση με τα οργανωμένα οικονομικά συμφέροντα και τη διαφθορά των πολιτικών, στους προβλέψιμους δρόμους μιας ερωτικής ιστορίας που τελειώνει με μια κλασική ερωτική απογοήτευση. Μια νέα γυναίκα που στην εκδοχή του συγγραφέα αρνείται να επιλέξει έναν μόνιμο σύντροφο, και ζεί μια έντονη εσωτερική σύγκρουση λόγω της επιθυμίας της για τον Mikael, μετατρέπεται στην τελευταία αυτή ταινία σε ένα κορίτσι που πέφτει με τα μούτρα σε μια σχέση χωρίς ανταπόκριση.

Το πώς διαβάστηκε και πώς διαβάζεται η τριλογία αυτή, δεν αφορά μόνο την ανάγνωση του Fincher. Ξαναδιαβάζοντας (το ομολογώ!) τους τρείς τόμους του Larsson μπορεί κανείς σήμερα (η έκδοση συνέπεσε με την αρχή της οικονομικής κρίσης) να δεί αυτό το κλασικό πλέον αστυνομικό μυθιστόρημα ως μια τελευταία περιγραφή ενός κόσμου που χάνεται, και ενός είδους αγωνιστών των δικαιωμάτων που χάνουν τα σημεία στήριξής τους σε θεσμούς ατελείς μέν, αλλά κατά βάση δημοκρατικούς και μεταρρυθμίσιμους: μην ξεχνάμε οτι το φινάλε της ιστορίας και η σύλληψη της ειδικής ομάδας των μυστικών υπηρεσιών που προστάτευε το πρώην σοβιετικό πράκτορα και στη συνέχεια επιχειρηματία του εμπορίου ναρκωτικών και του τράφικινγκ, δεν οφείλεται μόνο στις χακερικές δεξιότητες της Lisbeth και της παρέας της, αλλά και στην υγιή αγανάκτηση και αντίδραση των αρμόδιων κυβερνητικών παραγόντων.

Στον κόσμο του Larsson, η Lisbeth, που γοήτευσε εκατομύρια αναγνώστες, βρίσκεται σε ρήξη με το σύνολο των εκφραστών της καλώς ή κακώς εννοούμενης νομιμότητας, αλλά και με τους αγωνιστές τύπου Blomkvist που καταγγέλουν ενώ χρησιμοποιούν αυτή τη νομιμότητα. Είναι ο χαρακτήρας που δεν ξέρει απλώς πόσο εύκολα μπορεί να εκτραπεί το σύστημα, αλλά γνωρίζει πραγματικά πόσο δαιμόνιο και απάνθρωπο είναι στην πραγματικότητα. Δεν έχει επιλέξει απλά τον ατομισμό και την παρανομία, αλλά μια ιδιαίτερη εκδοχή κοινωνικότητας με αδιάλλακτες επιλογές και κανόνες. Υιοθετεί μια απολύτως νομιμοποιημένη και καθαρή άρνηση της υποκρισίας του κόσμου γύρω της, και εξασφαλίζει έτσι μια αναμφισβήτητη ηθική ανωτερότητα και πολιτική διορατικότητα. Ο Fincher που προέρχεται από μια κοινωνία που έχει ξαναδεί τέτοια φρικιά και δεν αισθάνεται υποχρεωμένος να ψάξει και τι έχουν να του πούν, χάνει φυσικά όλο το point επιλέγοντας και μια ηθοποιό που ούτε ήξερε να οδηγεί μοτοσυκλέττα, ούτε ήθελε να μάθει. Οι σουηδοί όμως έδειξαν πολύ περισσότερο ενδιαφέρον για την προσωπικότητα της Lisbeth. Ενώ στο τέλος του τρίτου τόμου η ηρωϊδα “ανοίγει ξανά την πόρτα της ζωής της” στον Mikael Blomkvist, στην τρίτη και τελευταία ταινία παραμένει στο ακέραιο ο εαυτός της και τον αποπέμπει με ένα καθόλου τρυφερό “θα τα πούμε”.

Χαλυβουργία: μια απεργία για το μέλλον της οικονομίας

2012-01-22T08:01:00.001-08:00

(Αυγή 22-1-2012)

Η διαχείριση της οικονομίας από την κυβέρνηση Παπαδήμου, έχει εγκαταλείψει το στόχο της προοδευτικής μείωσης του δημοσίου χρέους, όπως έχει εγκαταλείψει την επιδίωξη του συντονισμού των διαφόρων πολιτικών για την σταθεροποίηση της οικονομίας. Ακόμα κι αν ολοκληρωθεί η διαδικασία της εθελοντικής ανταλλαγής ομολόγων (PSI) και υπάρξει μια νέα δανειακή σύμβαση που θα αυξήσει φυσικά το χρέος, το αδιέξοδο της υπερχρέωσης θα εκδηλωθεί αργά ή γρήγορα. Σε αυτές τις συνθήκες, τόσο οι πολιτικές που αφορούν τη λειτουργία της κρατικής μηχανής, όσο και η πολιτική της μείωσης των αμοιβών της εργασίας, που θεωρητικά αποτελούν μέρος της κυρίαρχης στρατηγικής δεν έχουν τα αποτελέσματα τα οποία επιδιώκουν, γιατί τόσο ο δημόσιος όσο και ο ιδιωτικός τομέας αποδιοργανώνονται με ρυθμούς, που κλείνουν αντί να ανοίγουν τους δρόμους για μια συνταταγμένη ανασυγκρότηση της οικονομίας. Σημαντικός παράγοντας αυτής της αποδιοργάνωσης είναι η απόσυρση του κεφαλαίου από την παραγωγή, σε συνδυασμό με τη φυγή του στο εξωτερικό.

Μέρος αυτού του φαινομένου, της φυγής του κεφαλαίου μπροστά στο αδιέξοδο των εφαρμοζόμενων πολιτικών, είναι η προσπάθεια αξιοποίησης της στρατηγικής της “εσωτερικής υποτίμησης”, για την πραγματοποίηση γρήγορων κερδών και όχι φυσικά για την πραγματοποίηση επενδύσεων και την αύξηση της παραγωγής. Η πλέον χαρακτηριστική και γνωστή περίπτωση, λόγω της ηρωϊκής απεργίας των εργαζομένων, είναι η Χαλυβουργική στον Ασπρόπυργο, όπου οι απολύσεις και οι αλλαγές στα ωράρια λειτουργίας της μονάδας, δεν προκύπτουν από την ανάγκη αντιμετώπισης της μείωσης της παραγωγής, αλλά από την προσπάθεια του εργοδότη να επαναφέρει μια υψηλή κερδοφορία σε συνθήκες που κανονικά δεν το επιτρέπουν. Τη ίδια στιγμή που αυτή η μονάδα παραγωγής χρειάζεται επειγόντως επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό της και τη δημιουργία ασφαλών συνθηκών λειτουργίας για τους εργαζόμενους.

Οι πρωτοετείς φοιτητές που στέλνει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για να επιβάλουν τις απλοϊκές και αποτυχημένες συνταγές του, κάνουν οτι δεν καταλαβαίνουν πως αντι να φέρνουν κεφάλαια οι μειώσεις μισθών, διώχνουν τα κεφάλαια οι μειώσεις της παραγωγής. Επίσης δεν εξετάζουν την πορεία της ελληνικής βιομηχανίας την τελευταία 20ετία, που δείχνει καθαρά οτι το αθάνατο ελληνικό επιχειρηματικό πνεύμα, δεν βρήκε παρά τρόπους να διαχειριστεί την απώλεια ανταγωνιστικότητας και παραγωγικού ιστού, υποστηριζόμενο από την ανοχή της αδήλωτης εργασίας, την “εκσυγχρονιστική” απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, και την ανοχή επίσης απέναντι στις αυξήσεις τιμών (με διαφόρων ειδών καρτέλ) που έκαναν την Ελλάδα πρωταθλήτρια του πληθωρισμού στην Ευρώπη. Γι’αυτούς τους λόγους δεν μπορούν ή δε θέλουν να κατανοήσουν οτι ένα κράχ μισθών δεν θα αντιμετωπιστεί από τον επιχειρηματικό κόσμο παρά σαν μια νέα, και για πολλούς τελική, ευκαιρία να κάνουν μια αρπαχτή.

Το θέμα της περαιτέρω συρρίκνωσης του βιομηχανικού τομέα στην Ελλάδα έχει τεθεί στην ευρωπαϊκή συζήτηση (1). Πρόκειται για μια συζήτηση που αφορά όλες τις ελλειμματικές χώρες του ευρωπαϊκού Νότου. Η περίπτωση της Ελλάδας είναι περισσότερο σοβαρή και περισσότερο καθαρή, και γι αυτό το τί θα συμβεί εδώ θα αποτελέσει έτσι κι αλλιώς ένα μάθημα για τις υπόλοιπες χώρες. Η σοβαρότητα της υπόθεσης αυτής οφείλεται στο ότι η ελληνική βιομηχανική τάξη αναπτύχθηκε στο προστατευμένο περιβάλλον της δικτατορίας και από τότε, στο όνομα του ελεύθερου ανταγωνισμού, επιβίωσε με κρατικές επιδοτήσεις, κρατικές παρεμβάσεις ή παραβιάσεις της νομιμότητας με την ανοχή του κράτους: δεν είναι τυχαίο ο οι περισσότεροι πρόεδροι του ΣΕΒ από την μεταπολίτευση, πέρασαν στον εμπορικό ή χρηματοπιστωτικό τομέα, συρρίκνωσαν την παραγωγική τους δραστηριότητα, ή την μετέφεραν στο εξωτερικό. Κατά την τελευταία 20ετία, οι εκθέσεις και μελέτες του Ινστιτούτου Εργασίας, έχουν επαναλάβει σε όλα τα επίπεδα ανάλυσης, οτι η επεξεργασία και υλοποίηση δημόσιων πολιτικών σε οτι αφορά τον παραγωγικό τομέα της οικονομίας, αποτελεί τη μόνη οδό για την εξισορρόπηση των εξωτερικών οικονομικών σχέσεων και για την αξιοποίηση και αναβάθμιση του εργατικού δυναμικού. Αυτή τη στιγμή δεν μπορεί να υπάρξει εναλλακτική στρατηγική χωρίς την επικαιροποίηση και την ένταξη αυτής της επιλογής στους κοινωνικούς και εργατικούς αγώνες.

(1) Patrick Artus, Que faire si l’industrie disparait complètement en Grèce?, Natixis, 13-10-2011

Χαλυβουργία Ελλάδος: Διαρκές έγκλημα

2012-01-15T07:53:00.000-08:00

(με τη Μαρία Λούκα. Αυγή 15-01-2012)

Η απεργία στην Χαλυβουργία Ελλάδος, αποτελεί την πρωτοπορία της αντίστασης των εργαζομένων στη συνεχιζόμενη νεοφιλελεύθερη επίθεση κατά της εργασίας εμπεριέχοντας ευρύτερους συμβολισμούς για το εργατικό κίνημα. Τα διακυβεύματα αυτής της σύγκρουσης επεκτείνονται πολύ πιο μακρία από τα μισθολογικά αιτήματα των εργαζομένων. Η εργοδοσία δίνει τη μάχη για την επιβίωση ενός βιομηχανικού μοντέλου που εδραιώθηκε κατά την περίοδο του “εκσυγχρονισμού”, συνδυάζοντας την βραχυπρόθεσμη κερδοσκοπική προσέγγιση της παραγωγής με την άντληση υπερκερδών από την επιδείνωση των συνθηκών εργασίας και τη συμπίεση των αμοιβών. Η μείωση της εσωτερικής ζήτησης λόγω οικονομικής κρίσης και η εξάρτηση της αυξανόμενης παραγωγής από τις εξαγωγές οδηγούν σε αργούς ρυθμούς μεγέθυνσης, και η επάνοδος σε υψηλή κερδοφορία άμεσα εξαρτάται αποκλειστικά από τη στρατηγική της εσωτερικής υποτίμησης που προσπαθεί να επιβάλει η τρόϊκα.

Ακόμα και κατά την χρυσή περίοδο των μεγάλων έργων και των Ολυμπιακών Αγώνων, η επιχείρηση πάλευε να αποφύγει τη μακροπρόθεσμη προσέγγιση των επενδύσεων και της συγκρότησης ενός ασφαλούς χώρου παραγωγής, επεκτείνοντας το δικαίωμα της ιδιοκτησίας για να αποτελέσει στην πραγματικότητα ένα δικαιώμα ζωής και θανάτου επί των εργαζομένων, χαρη στην γνωστή ανέπαρκεια της νομοθεσίας, αλλά και της αναγκαίας πολιτικής βούλησης, για την αντιμετώπιση αυτών των εργοδοτικών συμπεριφορών. Την ίδια στιγμή που η Ελλάδα θεωρούσε οτι ανήκει στον “σκληρό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης”, η εκσυγχρονιστική ελίτ επέτρεπε στην εργοδοσία να πραγματοποιεί ανεπαρκείς επενδύσεις, ακόμα και σε κρίσιμο εξοπλισμό, να τις αποσβαίνει σε χρόνο ρεκόρ και να αγνοεί τις επαναλαμβανόμενες εκκλήσεις των εργαζομένων για βελτίωση της ασφάλειας και της υγιεινής στους χώρους εργασίας, αλλά και στους χώρους αποθήκευσης υλικών.

Από τα στοιχεία που διαθέτει το Κέντρο Πρόληψης Επαγγελματικού Κινδύνου της Ελευσίνας, φαίνεται καθαρά μια έντονη ελεγκτική δραστηριότητα που υποδεικνύει την ύπαρξη χρόνιων προβλημάτων ασφάλειας. Τα δηλωμένα ατυχήματα ήταν 8 το 2009, 7 το 2010 και 11 το 2011 (τη χρονιά μετά το θανατηφόρο ατύχημα του Οκτωβρίου 2010), και οι έλεγχοι και επανέλεγχοι του ΚΕΠΕΚ ήταν 10 το 2009, 18 το 2010 και 14 το 2011 (οι έλεγχοι ρουτίνας είναι ένας ως δύο κατ’έτος και η ύπαρξη περισσοτέρων ελέγχων δείχνει οτι πολύ συχνά τα θέματα επανεξετάζονται). Τα δώδεκα πρόστιμα που επιβλήθηκαν καθ’όλη την τριετία έφθασαν συνολικά το ποσό των 57.500 Ευρώ: ένα ποσό μηδαμινό για χώρους παραγωγής και αποθήκευσης όπου απαιτούνται κατά πολύ υψηλότερες δαπάνες για την πραγματοποίηση των απαραίτητων επενδύσεων σε εξοπλισμό αλλά και για την αναδιοργάνωση ροών και θέσεων εργασίας. Συμφέρει δηλαδή την εταιρία να πληρώνει και να ξαναπληρώνει πρόστιμα, αντί να καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες για βελτίωση της ασφάλειας του χώρου εργασίας. Συνολικά τα 33 χρόνια λειτουργίας της επιχείρησης έχασαν τη ζωή τους 7 άνθρωποι σε εργατικά ατυχήματα.

Κατά την τελευταία πενταετία οι επιστολές του σωματείου των εργαζομένων στη διεύθυνση της επιχείρησης, αφορούν κατά κύριο λόγο τα σοβαρά ζητήματα ασφάλειας και τις ελλείψεις ή ζημιές που διαπιστώνονται από τους εργαζόμενους και δεν αντιμετωπίζονται απο την εταιρία. Ενδεικτικά μπορεί να σημειωθούν τα εξής:

- στις 8-6-2006 αναφέρθηκε οτι η δοκός στήριξης του μεγάλου γερανού παρουσιάζει ρωγμές άγνωστης αιτιολογίας και οτι οι εργασίες για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού είναι ανεπαρκείς,

- στις 21-6-2006 αναφέρθηκαν προβλήματα λόγω μη επαρκούς αερισμού, με αποτέλεσμα την κόπωση και τις τάσεις λιποθυμίας, που θέτουν σε κίνδυνο τους εργαζόμενους, ενώ διατυπώνονται από το σωματείο προτάσεις,

- στις 14-7-2006 ζητούσε το σωματείο να παρθούν άμεσα μέτρα μετά μια έκρηξη που πραγματοποιήθηκε δύο μέρες πριν,

- στις 3-11-2008 αναφέρεται και πάλι το πρόβλημα των ραγισμένων δοκαριών,

- στις 24-6-2009 αναφέρονται πτώσης σκυροδέματος από την οροφή και προβλήματα με τις προστατευτικές μπάρες,

- στις 29-6-2009 επισημαίνεται οτι υπάρχουν στο γερανό καρούλια σπασμένα και παράκεντρα,

- στις 23-9-2009 επισημαίνεται οτι παρατηρείται αύξηση των ατυχημάτων (τα οποία δεν καταλήγουν όλα στην επιθεώρηση εργασίας),

- στις 13-10-2010 στέλνεται επιστολή στο υπουργείο Εργασίας η οποία περιγράφει τις συνθήκες που οδήγησαν στο θανατηφόρο ατύχημα,

- στις 8-3-2011 καταγγέλεται η αδράνεια τις εταιρείας μετά το ατύχημα,

- στις 18-6-2011 διαμαρτύρεται το σωματείο για τη μη υλοποίηση των οδηγιών του ΚΕΠΕΚ από την εταιρία.

Η έκθεση του ΚΕΠΕΚ μετά το θανατηφόρο ατύχημα του Οκτωβρίου 2010, επιβεβαιώνει οτι υπήρχαν σοβαρές και επικίνδυνες ελλείψεις στη φροντίδα των συνθηκών παραγωγής και εργασίας. Αντίστοιχα η πραγματογνωμοσύνη εντόπισε μια σωρεία από παραβάσεις του νόμου 3850/2010 για τη διαμόρφωση των χώρων και των θέσεων εργασίας μεταξύ των οποίων ο μη επαρκής φωτισμός, η έλλειψη σημάνσεων διαφυγής, το μπλοκάρισμα των διοδών διαφυγής από παρακείμενες πλακέτες, κακοσυντηρημένη γερανογέφυρα που δε διέθετε πιστοποιητικό ελέγχου ΑΑ, ο κάδος αιωρούνταν μεταφερόμενος πλησίον των θέσεων εργαζομένων χωρίς να έχει καπάκι και ο τεχνικός ασφαλέιας δούλευε και ως υπεύθυνος παραγωγής , δηλαδή ως ελεγχτης ήταν ταυτόχρονα και ελεγχόμενος.

Στο συγκεκριμένο ατύχημα τραυματίστηκαν συνολικά 4 άτομα, ένας εκ των οποίων ο Γιώργος Τσιακαράκης υπέκυψε στα τραύματα του. Ο Ιμανουμ Παρασκευάς που δούλευε στο εργοστάσιο με δίμηνη σύμβαση , υπέστη στο εν λόγω ατύχημα εγκαύματα 40% στην κατάθεση του επικυρώνει τα πορίσματα του ΚΕΠΕΚ και του πραγματογνώμονα: «Αρχικά κινήθηκα με ταχύτητα προς την κύρια πύλη εξόδου αλλά δε μπόρεσα να απομακρυνθώ διότι παραπλέυρως υπήρχαν τσουβάλια με άμμο και παλέτες με υλικά που εμπόδιζαν την κίνηση προς αυτή την κατεύθυνση… Η αγωνιώδης προσπάθεια διαφυγής μου έγινε κυριολεκτικά στα τυφλά καθώς δεν υπήρχε φυσικό φως αλλά ούτε και φωτισμός ασφαλείας». Το δικαστήριο για τη συγκεκριμένη απόφαση έγινε στις 29 Νοεμβρίου το 2011 και η απόφαση δεν έχει εκδοθεί ακόμα. Πάντως μέχρι στιγμής τα θύματα δεν έχουν αποζημιωθεί από την εταιρεία.

Ας σημειωθεί οτι οι υπεύθυνοι της εταιρίας στο Βόλο καταδικάστηκαν σε 3 χρόνια και 6 μήνες με αναστολή πρίν ένα μήνα, λόγω ενός άλλου θανατηφόρου ατυχήματος στο εργοστάσιο που βρίσκεται εκεί.

Η διατήρηση επικίνδυνων συνθηκών παραγωγής και εργασίας, και η άρνηση πραγματοποίησης των αναγκαίων επενδύσεων, μετά μια περίοδο υψηλής κερδοφορίας (προς όφελος των μετόχων και όχι του παραγωγικού εξοπλισμού), κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του 2000, είναι ένας σημαντικός παράγοντας για την κατανόηση της στρατηγικής της εταιρίας, και επομένως και της σημερινής στάσης της απέναντι στους εργαζόμενους. Από την άποψη της παραγωγής η μονάδα του Ασπρόπυργου δεν παρουσίασε μείωση τα τελευταία χρόνια. Αντίθετα, σύμφωνα με τα στοιχεία που εκ των πραγμάτων γνωρίζουν οι εργαζόμενοι στο χυτήριο, η παραγωγή ήταν γύρω στις 200.000 τόνους το 2009, τις 235.000 το 2010 και τις 260.000 το 2011. Μια εξέλιξη που συμβαδίζει με τη συνολική παραγωγή του τριψήφιου κλάδου (241 παραγωγή βασικών μετάλλων) στον οποίο ανήκει η επιχείρηση, του οποίου ο δείκτης παραγωγής αυξήθηκε από 83,25 (κατά μέσο όρο) το 2009 σε 99,77 τον Οκτώβριο του 2011, στο ύψος δηλαδή του 2008 (101,12), αλλά και του 2005 (100).

Κατά τις τριμερείς συζητήσεις που πραγματοποιούνται στο υπουργείο Εργασίας μετά την έναρξη της απεργίας, εκπρόσωπος της εταιρίας δικαιολόγησε τις προτεινόμενες μειώσεις μισθών και απολύσεις, με το γεγονός οτι η επιχείρηση δεν είναι πλέον κερδοφόρος και παρουσιάζει ζημίες που φθάνουν το τελευταίο έτος το ένα εκατομύριο Ευρώ. Ένα ποσό το οποίο δεν δικαιολογεί τις σαρωτικές επιπτώσεις για την απασχόληση και τις αμοιβές, τις οποίες προέβλεπε το σχέδιο που προκάλεσε την αντίδραση των εργαζομένων και την απεργία και σε κάθε περίπτωση δε συμψηφίζεται με τα κέρδη που είχε συσσωρεύσει η μέχρι προτινος δεύτερη μεγαλύτερη μη εισηγμένη βιομηχανία της Ελλάδας (σύμφωνα με δελτίο του ΧΑΑ). Ο στόχος δεν είναι η προσαρμογή σε μείωση της παραγωγής, αλλά η αύξηση της κερδοφορίας με μείωση των θέσεων στις βάρδιες, και επομένως με περαιτέρω επιδείνωση των συνθηκών εργασίας.

Η πολιτική της επιχείρησης, με την επιδίωξη μιας νέας “άνοιξης κερδών”, μέσω των απολύσεων και της ραγδαίας υποβάθμισης των αμοιβών και των συνθηκών εργασίας, και μέσω της διατήρησης απαρχαιωμένου και επικίνδυνου εξοπλισμού, εγκυμονεί προφανώς κινδύνους και για την ίδια την ύπαρξη του παραγωγικού δυναμικού. Τα βασικά μέταλλα είναι ένας στρατηγικός κλάδος για την οικονομία. Η ανάκαμψη του δε μπορεί να εξαρτάται από τη συμπίεση του εργατικού κόστους και συνθήκες που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή και την ασφάλεια των εργαζομένων, όπως επιδιώκει ο κ. Μάνεσης και όπως ίσως τον μιμηθούν αρκετοί. Χρειάζεται να υπάρξουν δημόσιες παρεμβάσεις σε αυτούς τους τομείς στην κατεύθυνση του σεβασμού των εργασιακών δικαιωμάτων και της φροντίδας του ανθρώπινου δυναμικού, οι οποίες θα επιβληθούν στους εργοδότες, ή θα πραγματοποιηθούν μετά την κρατικοποίηση των επιχειρήσεων που δεν αποδέχονται μια στρατηγική αναβάθμισης της παραγωγής και της εργασίας. Κυρίως όμως χρειάζεται η απεργία των Χαλυβουργών να αναδειχθεί από την αριστερά και το εργατικό κίνημα ως κεντρική ταξική σύγκρουση , που πρέπει να στηριχτεί και να νικήσει.

Απασχόληση και κρίση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης (1)

2011-11-28T23:30:00.000-08:00

Η κρίση του τύπου και η πίεση που έχουν δεχθεί οι εργαζόμενοι στον κλάδο αυτό σε οτι αφορά τις αμοιβές, τις εργασιακές σχέσεις και την ίδια την απασχόληση, δεν είναι ένα νέο φαινόμενο. Στις αρχές του 2003 δημοσιεύτηκε έκθεση του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για λογαριασμό της ΕΣΗΕΑ, με τίτλο “το δημοσιογραφικό επάγγελμα μπροστά στην κοινωνία της γνώσης” (2), η οποία εξέταζε πώς η ποιοτική υποβάθμιση της ειδησεογραφίας, η οποία ηταν η βασική αιτία της μείωσης των πωλήσεων, οφειλόταν στην εγκαθίδρυση και ενίσχυση ενός προτύπου διοίκησης και οργάνωσης των επιχειρήσεων του κλάδου, βασισμένο στον έλεγχο της δημοσιογραφικής εργασίας και στην υποβάθμιση των συνθηκών αυτής της εργασίας.

Ο μεγαλύτερος έλεγχος των επιχειρηματικών διοικήσεων επι του περιεχομένου της δημοσιογραφίας, παράλληλα με τη στενότερη σύνδεση των μέσων με οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα, επεκτάθηκαν χάρη στη διαμόρφωση του νεοφιλελεύθερου προτύπου στην αγορά της δημοσιογραφικής εργασίας, με κύρια χαρακτηριστικά τη συγκέντρωση μιας ελίτ δημοσιογράφων γύρω από τις διοικήσεις, και την αύξηση του αριθμού των δημοσιογράφων που εργάζονται σε συνθήκες ανασφάλειας και χαμηλών αμοιβών. Ο ανταγωνισμός της τηλεόρασης, που είχε θεωρηθεί η αιτία της μείωσης των πωλήσεων των εντύπων, δεν ήταν και δεν είναι παρά η ακραία μορφή της ελεγχόμενης δημοσιογραφίας, που τα επίσης ελεγχόμενα έντυπα δεν μπορούσαν πλέον να ανταγωνιστούν.

Δεν πρέπει όμως να παραβλέψει κανείς την μείωση της ζήτησης για ποιοτικό δημοσιογραφικό προϊόν που πραγματοποιήθηκε κατά την εικοσαετία που κατέληξε στη σημερινή οικονομική κρίση. Στα μεσαία στρώματα που ήταν στο παρελθόν - κατά τις ταραγμένες περιόδους της δεκαετίας του 60, της δικτατορίας και της μεταπολίτευσης - το κατ’εξοχήν κοινό της ενημερωτικής και κριτικής δημοσιογραφίας, πέρασαν σε μεγάλο βαθμό από τη μεριά του εξατομικευμένου πλουτισμού, και της πελατειακής σχέσης με την κρατική εξουσία, συρρικνώνοντας έτσι τη ζήτηση για ποιοτικά έντυπα, ή μέσα ενημέρωσης γενικώς. Ακόμα και οι δυνατότητες του διαδικτύου από τα μέσα της δεκαετίας του 90, αξιοποιήθηκαν με βάση τη συνύπαρξη της ελεγχόμενης δημοσιογραφίας, και της κριτικής της από μια αμφίβολης ποιότητας ενημέρωση, μέσω προσωποποιημένων καταγγελιών και σκανδάλων, με ελάχιστες παρόλ’αυτά εξαιρέσεις.

Σήμερα μπορούμε να πούμε οτι βρισκόμαστε σε μια νέα εποχή από την άποψη της ζήτησης για προϊόντα ενημερωτικής και κριτικής δημοσιογραφίας. Η οικονομική και κοινωνική κρίση έχουν πολλαπλασιάσει τις ανάγκες σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, ενώ υπάρχει ένα νέο κοινό, στις νέες γενεές κυρίως, και από την άποψη της εξοικείωσης με τις δυνατότητες μιας πολύπλευρης και διεθνούς ενημέρωσης στο διαδίκτυο. Η ενημερωτική και κριτική δημοσιογραφία, είναι με προφανή τρόπο μια ανάγκη των κινητοποιημένων πολιτών και εργαζομένων, που δεν μπορούν να βασιστούν στα ελεγχόμενα μέσα, τα οποία είναι κατά κανόνα στρατευμένα υπέρ των υπαγορευμένων από τις τράπεζες πολιτικών. Είναι μάλιστα εύκολο να διαπιστωθεί οτι οι πολλές και σοβαρές προγραμματικές ελλείψεις των κοινωνικών κινημάτων συνδυάζονται με ελλείψεις σε οτι αφορά τη συστηματική και σε βάθος ενημέρωση για τα αίτια οικονομικών και κοινωνικών αδιεξόδων στο σύνολο της κοινωνίας, ή σε τμήματά της.

Το διαδίκτυο προσφέρει τη δυνατότητα για εναλλακτικά μέσα σε πολύ χαμηλότερη τιμή. Η δημιουργία μέσων που προσφέρουν ποιοτική ειδησεογραφία και ενημέρωση είναι δυνατή, υπό την προϋπόθεση οτι ανταποκρίνονται στην υπάρχουσα ζήτηση και μπορούν να αποκτήσουν μια αναγνωρισιμότητα που εξασφαλίζει τελικά και τη βιωσιμότητα. Η γαλλική ηλεκτρονική εφημερίδα Mediapart που απασχολεί 32 επώνυμους δημοσιογράφους, χρεώνει την ετήσια συνδρομή 90 Ευρώ. Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων που υπάρχουν για ανεξάρτητες δημοσιογραφικές πρωτοβουλίες, οι οποίες θα μπορούσαν να απασχολήσουν σε εθνικό και τοπικό επίπεδο πολλούς επαγγελματίες δημοσιογράφους, προϋποθέτει βέβαια οτι εγκατελείπεται το σημερινό πρότυπο μιας ειδησεογραφίας που εξαρτάται από πολιτικές δεσμεύσεις και από συγκεκριμένες πηγές. Και αναπτύσσεται μια ερευνητική δημοσιογραφία, ικανή να μεταφέρει τις ανάγκες της κοινωνίας και να αναζητήσει τις διεξόδους που μπορούν να τις αντιμετωπίσουν. Μια δημοσιογραφία βασισμένη σε καλύτερη γνώση των θεμάτων, της λειτουργίας των θεσμών και της πραγματικότητας των κοινωνικών χώρων.

(1) Ομιλία στην ημερίδα “Η επικοινωνία στο απόσπασμα: κρίση/παραπληροφόρηση/απολύσεις”, Τρίτη 22 Νοεμβρίου 2011.

(2) /www.inegsee.gr/ekdoseis-periodika/tetradia-tou-ine/gnosi-ergasia-kai-sullogiki-drasi.html

Πώς θα βγούμε από την κουλτούρα των ανισοτήτων;

2011-11-13T07:17:00.000-08:00

Δεν μπορούμε να σκεφτούμε το μέλλον των κοινωνιών μας αν δεν θέσουμε ευθέως το πρόβλημα της ευρύτατης αποδοχής των ανισοτήτων, της αδυναμίας ως και της άρνησης αντιμετώπισης των νέων ανισοτήτων που διαμορφώνονται μέσα από τις σημερινές πολιτικές διαχείρισης της κρίσης. Για να κατανοήσουμε τη σοβαρότητα αυτού του προβλήματος πρέπει να κατανοήσουμε οτι δεν οφείλεται σε αδυναμίες ορισμένων πολιτικών ηγεσιών ή ομάδων διανοουμένων, ή σε χαρακτηριστικά κάποιων κοινωνιών. Αποτελεί μέρος της ευρωπαϊκής κουλτούρας, που παρά το περίφημο “ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο”, έχει από πάντα αποδεχθεί οτι τα κοινωνικά δικαιώματα μπορεί να σταματούν στα σύνορα μιας χώρας ή μιας ομάδας χωρών, ακόμα και στα εσωτερικά σύνορα μιας κοινωνίας.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, η μεταπολεμική ευημερία στην Ευρώπη, οικοδομήθηκε σε έναν κόσμο εξαθλιωμένων αποικιών και μετααποικιακών καθεστώτων, όπου οι συμμαχίες με τις τοπικές ελίτ ήταν – και είναι – στα χέρια πολυεθνικών ή μαφιόζων με κρατικές πλάτες. Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οδήγησε προοδευτικά στην εγκατάλειψη των στόχων που αφορούσαν τη σύγκλιση των οικονομιών και των κοινωνιών, και μετά πλέον την ένταξη των “νέων χωρών μελών”, στην αποδοχή των διαφορετικών κοινωνικών δικαιωμάτων, των διαφορετικών βιωτικών επιπέδων, της ανεργίας και της εξαθλίωσης τμημάτων του πληθυσμού, της αδήλωτης απασχόλησης, της διαμόρφωσης σε όλη της Ευρώπη μιας πολυεθνικής αγοράς εργασίας με εργαζόμενους χωρίς δικαιώματα, που τόσο καλά γνωρίζουμε στα Βαλκάνια.

Και για να δούμε την πραγματικότητα κατάματα, η επίδειξη αδιαφορίας και περιφράνησης για τους “υπερχρεωμένους” έλληνες από την πλευρά των γερμανικών μέσων ενημέρωσης και μέρους του πληθυσμού, δεν οφείλεται σε κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των γερμανών, αλλά στο ότι αποτελεί κοινό τόπο σήμερα στην Ευρώπη να μέμφεται κανείς τους φτωχούς και ανύμπορους, με το πρόσχημα οτι υπερασπίζεται την ευημερία και τα κοινωνικά δικαιώματά του. Όσο κι αν να έχει ριζώσει βαθειά στην κουλτούρα του ευρωπαίου η ιδέα οτι ο δικός του φτωχός είναι διαφορετικός από τον ξένο, και πόσο μάλλον τον μετανάστη ή πρόσφυγα, αποδεικνύεται καθημερινά και παντού οτι η άρνηση της αλληλεγγύης είναι πάντοτε ενιαία και αδιαίρετη. Και επειδή η γερμανική “ανταγωνιστικότητα” είναι, ας μην το ξεχνάμε, αποτέλεσμα συλλογικών διαπραγματεύσεων εργαδοτών και συνδικάτων, είναι προφανές οτι η υπεράσπιση της ευημερίας των εργαζομένων σε μια χώρα, σε βάρος των εργαζομένων των άλλων χωρών, μπορεί κάλλιστα να συνυπάρξει με συνδικαλιστικές στρατηγικές.

Στην Ελλάδα της κρίσης η αποδοχή της κουλτούρας των ανισοτήτων, εμφανίζεται με μορφές που είναι εξίσου σοβαρές. Κατηγορίες εργαζομένων ασχολούνται αποκλειστικά με τα δικά τους προβλήματα, στο εσωτερικό κατηγοριών που πλήττονται συνεχίζουν να λειτουργούν οι διαφοροποιήσεις “δικτυωμένων” και κοινών θνητών, συνδικαλιστικές και πολιτικές ηγεσίες ειδικεύονται στην επαναλβανόμενη διαμαρτυρία, χωρίς να αναζητούν λύσεις σε ζητήματα τα οποία θα μπορούσαν να επηρεάσουν καθοριστικά (οι εφοριακοί για την φοροδιαφυγή, οι γιατροί και νοσοκομιακοί για το σύστημα υγείας, οι πανεπιστημιακοίκαι και καθηγητές για την εκπαίδευση κλπ), ενώ οι τοπικές πρωτοβουλίες αλληλεγγύης προχωρούν αργά και με περιορισμένη στήριξη από πολιτικούς χώρους. Η σύνδεση επιστημόνων και κινηματικών πρωτοβουλιών συνεχίζει να είναι σπάνια και να αποτελεί όταν παρατηρείται εξαιρετική περίπτωση. Οι πολιτικές οργανώσεις της αριστεράς αναζητούν την υποστήριξη των πολιτών και των εργαζομένων και δεν προτείνουν κατά κανόνα λύσεις για την αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων, για την κάλυψη κοινωνικών αναγκών.

Η καθιέρωση και επιβίωση για μερικές δεκαετίες του φορντικού μοντέλου με το “κοινωνικό κράτος”, ήταν μια μορφή υποταγής των μισθωτών στην πειθαρχία του κεφαλαίου, αλλά και στις “άγριες” εκτροπές του στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό της κάθε χώρας. Ο ιδιότυπος ελληνικός “φορντισμός” της μεταπολεμικής περιόδου, άφησε έξω από την κοινωνική διαπραγμάτευση και το κοινωνικό κράτος τις μεγαλύτερες κατηγορίες των μισθωτών. Ενσωμάτωσε παρόλ’αυτά στο προστατευμένο περιβάλλον των κοινωνικών κατακτήσεων ορισμένες σημαντικές ομάδες, οι οποίες παλεψαν να διατηρήσουν την ιδιαίτερη θέση τους φροντίζοντας συγχρόνως να μην θέσουν ευρύτερα ζητήματα κοινωνικής αλληλεγγύης. Όταν μάλιστα ξέσπασε η κρίση το πρόβλημα αυτό επιδεινώθηκε αντί να παρατηρηθεί – όπως πίστευαν οι ιδεολόγοι της ενιαίας εργατικής τάξης – μια συσπείρωση των διαφόρων κατηγοριών μισθωτών.

Οι δομές αλληλεγγύης του παρελθόντος που ήταν ιεραρχημένες και κερματισμένες, και ήταν μέρος μιας αποδοχής του υπαρκτού κάθε φορά καπιταλισμού, έχουν πλέον χαθεί ανεπιστρεπτεί, και αντικαθιστώνται από νέες ιεραρχίες, όπου μέρος των κοινωνικών κατηγοριών που είχαν ήδη ορατά προνόμια, έχει κατορθώσει να ενσωματωθεί. Καθώς η επιστροφή στους παλαιούς θεσμούς και στις παλαιές συμμαχίες είναι αδύνατη, οι μαζικές κατηγορίες των μισθωτών, των ανέργων, των φτωχών εργαζομένων κάθε είδους, αποτελούν το πλήθος μέσα από το οποίο μπορούν – και είναι δυνατό – να δημιουργηθούν νέες μορφές αλληλεγγύης, τόσο στον τομέα των κοινωνικών υπηρεσιών, όσο και στον τομέα της παραγωγής υλικών αγαθών.

Σε αυτές τις κατηγορίες του πληθυσμού μπορεί να γεννηθεί η εφευρετικότητα που απαιτείται για τη δημιουργία των νέων θεσμών αλληλεγγύης και των νέων μορφών άμεσης δημοκρατίας που θα τους κάνουν αποτελεσματικούς, καθώς συνδυάζουν τη γνώση και εμπειρία των πραγματικών αναγκών, με τις γνώσεις και τη γνωστική ικανότητα που είναι το προϊόν ενός υψηλού επιπέδου εκπαίδευσης, και μιας διεθνούς πλέον δικτύωσης για την ανταλλαγή πληροφοριών, εμπειριών ή επιστημονικών αναλύσεων. Μια εφευρετικότητα που θα αντικαταστήσει την πρακτική της σύμπλευσης με την οικονομία του κέρδους και των ανισοτήτων - μέσω της κατανάλωσης και της εξασφάλισης κοινωνικών προνομίων – και θα σταθεί ικανή να προσεγγίσει όλες τις πλευρές των αναγκών, και να αναγνωρίσει οτι χρειάζεται να αντιμετωπιστούν μέσω ενιαίων αξιολογήσεων και σχεδιασμών.

Χρεοκοπία ή διαγραφή;

2011-09-28T08:08:00.000-07:00

Συζήτηση με τον Παύλο Κλαυδινό στην Εποχή (25-9-2011)

Οι συζητήσεις για χρεοκοπία γίνονται πιο πυκνές, όλο και περισσότερο πλησιάζουν ηγετικούς κύκλους. Εντωμεταξύ, εν μέσω τρομοκρατίας, υπάρχει και μεγάλη σύγχυση ως προς το περιεχόμενο και την πιθανή μορφή της.

Μπορεί κανείς, νομίζω, να το προσεγγίσει από δύο πλευρές. Η μια είναι ότι επειδή δεν αντέχει αυτή η πολιτική, κάποια στιγμή θα παραδεχθεί η κυβέρνηση ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί το χρέος. Αυτή είναι η μια εκδοχή χρεοκοπίας. Η άλλη εκκινεί από τη διαπίστωση ότι για να είναι βιώσιμη η οικονομία, να μπορέσει να αμυνθεί και στη συνέχεια να αναπτυχθεί και να ισορροπήσει οικονομικά και κοινωνικά, χρειάζεται μια σημαντική διαγραφή του χρέους, που θα γίνει, βέβαια, συντεταγμένα και μέσα από μια διαπραγμάτευση. Αυτό που διαπιστώνουμε νομίζω είναι ότι υπάρχει μια σύγχυση για το αν χρεοκοπία είναι το ένα ή το άλλο. Και ενώ υπάρχει η δυνατότητα, γενικώς, της δεύτερης εκδοχής, από την πλευρά της κυβέρνησης αλλά και άλλων πολιτικών χώρων προβάλλεται συνέχεια η εκδοχή ότι η χώρα βρίσκεται μπροστά σε ένα αδιέξοδο. Και το αδιέξοδο αυτό θα φανεί ακόμη περισσότερο από τη στιγμή που θα φθάσει σε χρεοκοπία, αδυναμία δηλαδή εξυπηρέτησης του χρέους.

Να διευκρινίσουμε λίγο περισσότερο το τι σημαίνει «δεν αντέχει», δεν αντέχεται αυτή η πολιτική;

Ολοι γνωρίζουν, ακόμη καλύτερα οι τράπεζες στις οποίες χρωστάει το ελληνικό κράτος, ότι η διαχείριση του χρέους δεν είναι βιώσιμη, ενώ οι τράπεζες αυτές προσπαθούν να αναβάλουν όσο γίνεται περισσότερο τη στιγμή της διαγραφής. Αυτό είναι και το νόημα των διαπραγματεύσεων του μεσοπρόθεσμου, και της συμφωνίας της 21ης Ιουνίου για ένα μικρό “κούρεμα” με τη σύμφωνη γνώμη των τραπεζών.

Ποια είναι η λογική των αλλεπάλληλων πακέτων; Ως και η κ. Λαγκάρντ είπε ότι αυτά τα μέτρα είναι υπερβολικά.

Όντως, είπε ότι δεν είναι βιώσιμη αυτή η πολιτική. Η λογική αυτών των πακέτων είναι οτι πρέπει να ευνοείται το χρηματοπιστωτικό σύστημα σε κάθε περίπτωση, ακόμη κι αν είναι αναπόφευκτη μια διαγραφή χρέους.

Ένας τρίτος λόγος είναι και η εκκαθάριση του εδάφους από ‘εμπόδια’, δηλαδή εργασιακά δικαιώματα, κανονισμούς που προστατεύουν τη φύση ή την πολιτιστική κληρονομιά κ.τ.λ.

Ασφαλώς. Η ιστορία της εσωτερικής υποτίμησης με ό, τι σημαίνει αυτό για τους μισθούς, τις εργασιακές σχέσεις, τις κοινωνικές δαπάνες, προστασία της φύσης κ.τ.λ. μας απομακρύνει κάπως από το θέμα της διαχείρισης του χρέους, είναι κάτι το οποίο πλησιάζει περισσότερο στην ιδεολογία και τη μεθοδολογία του Δ.Ν.Τ. και που λέει τελείως θεωρητικά, χωρίς αυτό να αποδεικνύεται εκ των πραγμάτων, ότι αυτός είναι ο τρόπος για να ισορροπήσει η διεθνής θέση της οικονομίας, μια και δεν γίνεται υποτίμηση. Αυτός κι αν είναι αδιέξοδος προσανατολισμός. Ενώ για το χρέος γίνεται, τέλος πάντων, μια διαπραγμάτευση, απομακρύνεται λίγο η στιγμή που θα ξανατεθεί, στο πρόβλημα της ανταγωνιστικότητας, μέσω της εσωτερικής υποτίμησης, δεν έχουμε κανένα αποτέλεσμα, αλλά και καμμία διαφορετική πρόταση.

Ας έλθουμε, όμως, στη δεύτερη εκδοχή της χρεοκοπίας, που ανέφερες.

Η διαπραγμάτευση της διαγραφής χρέους, πρώτα απ’ όλα να πω, για να μην παρεξηγηθεί αυτή η άποψη, δεν είναι το μόνο στοιχείο μιας εναλλακτικής πολιτικής και στρατηγικής. Για να υπάρχει μια ολοκληρωμένη εικόνα, αυτό που θα έπρεπε να γίνει, αυτό που θα ήταν μια εναλλακτική στρατηγική απέναντι στα όσα συμβαίνουν τώρα και που κατά τη δική μου άποψη θα έπρεπε να είναι η πρόταση της Αριστεράς, είναι ένα σύνολο πολιτικών που περιλαμβάνει:

* Τη διαπραγμάτευση της διαγραφής του χρέους,

* την ισχυρή αναδιανομή εισοδήματος στο εσωτερικό της χώρας σε βάρος των υψηλότερων εισοδημάτων,

* την αξιοποίηση των πόρων που θα απελευθερωθούν για τη κοινωνική πολιτική και για πρωτοβουλίες δημόσιες στον τομέα των επενδύσεων για την ανάκαμψη της οικονομίας,

* την επιστροφή, από την άποψη των αμοιβών, συντάξεων, εργασιακών σχέσεων, συλλογικών διαπραγματεύσεων, κοινωνικών παροχών, στην πριν τα μνημόνια περίοδο. Αυτή η στρατηγική θα έχει το πλεονέκτημα να απελευθερώσει πόρους.

* την κοινωνικοποίηση του τραπεζικού συστήματος.

Πρόκειται στην πραγματικότητα για κατευθύνσεις πολιτικών που προκύπτουν από την ανάλυση της πρόσφατης ετήσιας έκθεσης του Ινστιτούτου Εργασίας, για την οικονομία και την απασχόληση.

Αυτή τη στιγμή η εξυπηρέτηση του χρέους είναι περίπου στα 34 δισ. το χρόνο και αν μειωθεί το χρέος στο 50% σημαίνει ότι απελευθερώνονται 17 δισ., ποσό καθόλου αμελητέο. Επιπλέον μια ισχυρή αναδιανομή του εισοδήματος - γιατί έχει συσσωρευτεί πολύς πλούτος τα τελευταία είκοσι χρόνια μέσα από τη μείωση των εισοδημάτων των κατώτερων στρωμάτων, των εργαζομένων κ.τ.λ. - θα ήταν δυνατό να έχουμε ένα ακόμη ποσό περίπου 10% του ΑΕΠ, ή 15 δισ. Έχουμε πόρους, δηλαδή, που μπορεί να αξιοποιηθούν και για κοινωνικές και για επενδυτικές δαπάνες στον τομέα του περιβάλλοντος, των υποδομών και ειδικότερα των κοινωνικών υποδομών. Και από την άλλη μεριά η επάνοδος σε μισθούς, συντάξεις και δαπάνες και εργασιακές σχέσεις της περιόδου πριν το μνημόνιο θα έδινε ώθηση στην οικονομική δραστηριότητα.

Αυτό είναι ένα πρόγραμμα.

Είναι ένα πρόγραμμα το οποίο, βεβαίως, θα έπρεπε να εξειδικευτεί δημοκρατικά στις αντίστοιχες θεσμικές ή κινηματικές δομές, να χαραχθούν πολιτικές. Σ’ αυτό το πλαίσιο θα ήταν δυνατή η διαπραγμάτευση της διαγραφής του χρέους και όχι φυσικά για τη συνέχιση της ίδιας πολιτικής που εφαρμόζεται τώρα. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε σε μια τέτοια συζήτηση, ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να μεταβάλλει και τους πολιτικούς και κοινωνικούς συσχετισμούς στη χώρα. Δηλαδή, όταν κανείς κατέβει με ένα τέτοιο πρόγραμμα και προτείνει με πειστικά επιχειρήματα και συγκεκριμένα νούμερα ένα τέτοιο προσανατολισμό θα έχει και τον περισσότερο κόσμο μαζί του. Σήμερα η ανώτερη τάξη και ένα μεγάλο μέρος των μεσαίων τάξεων αδιαφορούν πλήρως για το τι επιπτώσεις έχει η ασκούμενη πολιτική για τους μισθωτούς και τις κατώτερες εισοδηματικά τάξεις.

Κάποιοι θα πουν ότι η πρόταση αυτή, που σημαίνει χρεοκοπία, είναι καταστροφή για την οικονομία, τη χώρα. Κάποιοι όμως θα πουν ότι είναι ουτοπική με βάση τα ελληνικά και τα ευρωπαϊκά δεδομένα.

Η πρώτη ένσταση, που προβάλλεται τρομοκρατικά, εύκολα αντιμετωπίζεται. Έχουμε, πια συγκεντρώσει αρκετά στοιχεία, πληροφορίες ακόμη και από τη διεθνή συζήτηση στο θέμα αυτό. Υπάρχουν επιχειρήματα και μπορεί να λυθεί η σύγχυση που αναφέραμε στην αρχή. Όταν ανοιχθεί το θέμα αυτό, της διαγραφής μεγάλου μέρους του χρέους, εμφανισθεί μέσω ενός διαφορετικού προσανατολισμού που ευνοεί τους μισθωτούς, συνταξιούχους, λαϊκά στρώματα κ.τ.λ. Η δεύτερη ένσταση, τώρα. Καταρχάς, να πούμε ότι μια τέτοια πρόταση ως τώρα δεν έχει συγκροτηθεί ολοκληρωμένα και διατυπωθεί με σαφήνεια. Χρειάζεται επεξεργασία, δεν αρκεί να πει κανείς ονομαστικά ότι χρειάζονται αυτές οι τρεις – τέσσερις κατευθύνσεις. Απαιτείται χρόνος, δουλειά, επιστημονική αλλά και πολιτική, δεν αμφιβάλλει κανείς γι’ αυτό. Αλλά πολλά πράγματα τα οποία αντιμετωπίζουμε σήμερα, και αντιμετωπίζει και ο κόσμος και η ανθρωπότητα, έχουν αυτά τα χαρακτηριστικά. Ότι δηλαδή από τη μια μεριά φαίνονται ανέφικτα αλλά από την άλλη μπορεί να υποστηριχθεί ότι είναι δυνατά αρκεί να έχουμε τη συγκρότηση μιας επιχειρηματολογίας, την πολιτική που μπορεί να τα προβάλλει με συστηματικό τρόπο.

Να βάλουμε το ζήτημα αυτό λίγο πανευρωπαϊκά; Ακόμη και η διαγραφή του χρέους αφορά όλη την Ευρώπη.

Είναι αλήθεια αυτό. Μπορούμε πολύ εύκολα να φανταστούμε, διότι έχουμε την εμπειρία της Ελλάδας, τι θα σημάνει μια εκτροπή που έχει ξεκινήσει στην Ιταλία. Είναι μια χώρα που μπορείς να πεις άπειρα πράγματα, που αν μπει στο στόχαστρο της Μπιλτ Τσάϊτουνγκ θα δούμε πράγματα τα οποία στην Ελλάδα δεν είδαμε. Επομένως, είναι ένας προσανατολισμός που πρέπει να αφορά την Ευρώπη στο σύνολό της, τουλάχιστον τις χώρες οι οποίες έχουν παρόμοιο πρόβλημα. Ως προσανατολισμό είναι ήδη σε επεξεργασία στην Ευρώπη. Μια πρόσφατη μπροσούρα της AΤTAC Γαλλίας λέει περίπου τα ίδια πράγματα. Για τη Γαλλία, όχι την Ελλάδα που είναι στο χείλος του γκρεμού. Ύστερα, πρέπει να δούμε πολιτικά – γι’ αυτό ο προσανατολισμός αυτός διαφέρει από απόψεις για μονομερή διαγραφή του χρέους, έξοδο από το ευρώ κ.τ.λ. – οτι αν μπορούσε ένα κίνημα στην Ελλάδα να θέσει αυτά τα ζητήματα και το θέμα της διαγραφής του χρέους με συντεταγμένο τρόπο θα σήμαινε αλλαγή των συσχετισμών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Θα σήμαινε επίσης οτι θα μπορούσε να τεθεί το ζήτημα της κοινωνικοποίησης του τραπεζικού συστήματος και της αλλαγή της λειτουργίας, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, της ΕΚΤ που αυτή τη στιγμή στηρίζει τον ιδιωτικό τομέα και όχι το δημόσιο. Επομένως, αν μπορούσαμε στην Ελλάδα να έχουμε έναν ισχυρό κινηματικό προσανατολισμό, με τον κόσμο να τον στηρίζει, θα ήταν μια ιστορική αλλαγή για την Ευρώπη στο σύνολό της.

Όταν τίθεται έξω, στη Γερμανία πρωτίστως, το θέμα του βαθιού κουρέματος κ.τ.λ. είναι ρεαλισμός;

Η διαγραφή γίνεται αποδεκτή ως ρεαλισμός και ως μέρος όμως μιας στρατηγικής η οποία δεν άλλαξε. Είναι μια λογική, που συμπεριλαμβάνει και την προστασία της Ευρωζώνης.

Όσο αυστηρότερα μέτρα προτείνει η Γερμανία τόσο ενισχύεται η άποψη ότι απόφασή της είναι να μείνει η Ελλάδα στην Ευρωζώνη.

Νομίζω ότι αυτό είναι μια επιλογή που έχει γίνει. Και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όσοι θέλουν την έξοδο είναι μειοψηφία. Αλλά είναι επιλογή μαζί με μία τέτοια προοπτική, της ίδιας στρατηγικής και πολιτικής. Η δική μας πρόταση, όταν λέμε κούρεμα, διαγραφή κ.τ.λ., εντάσσεται απολύτως σε άλλο αντίπαλο πλαίσιο πολιτικής και στρατηγικής. Η πολιτική Μέρκελ, ως προς τη διαγραφή, έχει τα όριά της. Και κυρίως εμπεριέχει την διαπραγμάτευση με τις τράπεζες. Το κούρεμα του 21%, έγινε με αυτό τον τρόπο. Όχι ως μια πολιτική απόφαση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πόσο μάλλον μια ελληνική πρόταση που να αφορά τη διαγραφή. Το ζήτημα αντιμετωπίστηκε ως διαχειριστικό, που η λύση του αναζητείται μαζί με τις τράπεζες.

Ήταν όμως μόνο μια πράξη του δράματος. Για την Ελλάδα ισχύει πολύ περισσότερο.

Η οδός που ακολουθεί η κυβέρνηση είναι όχι μόνο από οικονομική άποψη αλλά και από πολιτική εξαιρετικά επικίνδυνη. Είμαστε σε ένα πρόγραμμα το οποίο πλήττει αφάνταστα, αδιανόητα πάρα πολύ κόσμο. Επομένως, ένας εναλλακτικός προσανατολισμός είναι απαραίτητος και για να χαράξει μια διαφορετική κατεύθυνση και για την αντιμετώπιση μιας σοβαρής πολιτικής κρίσης. Αν οδηγηθούμε σε εκλογές θα υπάρξει ή μια πλειοψηφία της Δεξιάς – ο Σαμαράς δεν έχει πρόγραμμα εξόδου από την κρίση, μιλάει για επαναδιαπραγμάτευση με πρόγραμμα τη στήριξη των επιχειρηματιών και των πλουσίων και πλήρη αποδοχή των στόχων των μνημονίων – ή μια κυβέρνηση που θα λέγεται εθνικής ενότητας, που στη θητεία της χωρίς ενιαίο πρόγραμμα, θα γίνουν πιο έντονα ακόμη τα διαχειριστικά μέτρα και η λογική του «δεν μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά», με έναν οπορτουνισμό και πραγματισμό που θα είναι, εντέλει, αμοραλισμός, σε μεγαλύτερη ακόμη κλίμακα.

Επομένως;

Επομένως, απέναντι σε τέτοια ενδεχόμενα, που είναι εντελώς πραγματικά, πρέπει να σκεφτούμε όσοι κινούμαστε στον επιστημονικό ή στον πολιτικό τομέα την παρουσίαση ενός εναλλακτικού προσανατολισμού, τη σύνδεσή του με κοινωνικά κινήματα και το διάλογο μαζί τους, την προβολή ρεαλιστικών πολιτικών και λύσεων στον κοινωνικό, πριν απ’ όλα, τομέα αλλά και στον οικονομικό. Είναι αυτό το οποίο χρειάζεται να γίνει, ή τουλάχιστον να ξεκινήσει, στους επόμενους μήνες.

Οι ανάγκες έρχονται πρώτα: προτάσεις για συζήτηση στις πλατείες, τους χώρους εργασίας, τα πανεπιστήμια

2011-09-12T00:17:00.000-07:00

Το καλοκαίρι που πέρασε περιελείφθει πλέον στο μέτρα για την αντιμετώπιση του ελληνικού δημοσίου χρέους, η μερική διαγραφή του μέσω της εθελοντικής συμμετοχής των τραπεζών στην αναδιάρθρωσή του. Το γεγονός βέβαια οτι την 21η Ιουλίου δεν ελείφθει μια πολιτική απόφαση σχετικά με το ύψος της διαγραφής του χρέους, αλλά στηρίχθηκε στην πραγματικότητα η επιδίωξη των τραπεζών να χάσουν όσο γίνεται λιγότερα, επιβεβαιώνει οτι η λογική των συμφωνιών για τη διαχείριση του ελληνικού δημοσίου χρέους (και από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης) έχει πάντα ως αφετηρία την ικανοποίηση του τραπεζικού συστήματος. Ακόμα κι αν η ελληνική οικονομία βυθίζεται σε μια καταστροφική ύφεση, και η πλειοψηφία του πληθυσμού πλήττεται από την πρωτοφανή ανεργία, τη φτώχεια και την περικοπή των κοινωνικών υπηρεσιών.

Η δυναμική των διαδοχικών Μνημονίων έχει ήδη οδηγήσει σε μια διαδικασία ελεγχόμενης χρεοκοπίας καθώς δεν είναι δυνατόν να ξεφύγει κανείς από την παγίδα του χρέους, μέσω προγραμμάτων λιτότητας και αχρήστευσης παραγωγικού δυναμικού. Όταν από την άλλη μεριά μάλιστα, η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης, στην οποία στηρίζονται οι κυβερνητικές ελπίδες για ανάκαμψη - μέσω της ανάκαμψης των εξαγωγών - δεν αποδίδει, και το εξωτερικό έλλειμμα παραμένει σε ένα ύψος ρεκόρ για την δεκαετία και τροφοδοτεί το δανεισμό της οικονομίας στο σύνολό της από το εξωτερικό. Αυτή η διαπίστωση έχει επαναφέρει στο προσκήνιο τις προτάσεις και εικασίες για έξοδο από το Ευρώ και την πραγματοποίηση μιας γενναίας υποτίμησης.

Πώς μπορεί όμως μια υπερχρεωμένη χώρα με υψηλό εξωτερικό έλλειμμα να ξεφύγει από τη συνεχή οικονομική και κοινωνική υποβάθμισή της, και την αυξανόμενη υποταγή της σε μια στρατηγική παραχωρήσεων στις τράπεζες σε βάρος της οικονομικής και κοινωνικής ανάκαμψης;

Υπάρχει εναλλακτικός προσανατολισμός ο οποίος μπορεί να βασιστεί στις εξής τρείς κατευθύνσεις επιλογών:

- Την κατάργηση όλων των μέτρων που αφορούν τους μισθούς, τις εργασιακές σχέσεις, τις συλλογικές συμβάσεις, την απασχόληση στο δημόσιο, τις κοινωνικές παροχές και τις επαγγελματικές δραστηριότητες (“κλειστά επαγγέλματα” κυρίως), τα οποία έχουν υιοθετηθεί από τον Μάϊο του 2010.

- Την επίτευξη μιας ριζικής αναδιανομής του εισοδήματος μέσω της αύξησης της φορολογίας των υψηλών εισοδημάτων και της μεγάλης περιουσίας, παράλληλα με την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και τη μείωση των συντελεστών του ΦΠΑ.

- Τη διαπραγμάτευση μιας διαγραφής του δημοσίου χρέους προς τις τράπεζες (ελληνικές και ξένες), παράλληλα με την εξασφάλιση της ρευστότητας της οικονομίας μέσω του χαμηλότοκου δανεισμού από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, και την κοινωνικοποίηση των μεγάλων ελληνικών τραπεζών.

Αυτός ο προσανατολισμός περιλαμβάνει τους εξής ειδικούς στόχους:

1) Την άντληση πόρων από την φορολογία των υψηλών εισοδημάτων και της περιουσίας, όπως και από τη διαγραφή μέρους του δημοσίου χρέους, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προσφορά κοινωνικών υπηρεσιών και την πραγματοποίηση δημοσίων επενδύσεων.

2) Την τόνωση της εσωτερικής ζήτησης για την ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας, ενώ η μείωση των υψηλών εισοδημάτων θα αποτελέσει ισχυρό παράγοντα μείωσης των εισαγωγών.

3) Την τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας και τη μείωση του εξωτερικού ελλείμματος μέσω δημοσίων επενδύσεων στο περιβάλλον, την ενέργεια, τις δημόσιες μεταφορές, τις κοινωνικές υπηρεσίες, τις υποδομές.

4) Τη στήριξη της μικρής επιχειρηματικότητας στην αγροτική οικονομία, στην μεταποίηση και τις υπηρεσίες, στο επίπεδο των τοπικών και περιφερειακών οικονομιών.

Ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί κατ’αρχάς να διαμορφώσει το συσχετισμό που θα επιτρέψει να πραγματοποιηθούν οι αποφασιστικές τομές σχετικά με την κατανομή του εισοδήματος, τις σχέσεις της οικονομίας με το τραπεζικό σύστημα (τη διαγραφή του χρέους αλλά όχι μόνο), τις σχέσεις ιδιωτικής και δημόσιας οικονομίας.

Προϋποθέτει την ανασυγκρότηση δραστηριοτήτων στους τομείς των κοινωνικών υπηρεσιών και της διοίκησης, την επεξεργασία νέων φορολογικών μέτρων, τον σχεδιασμό επενδυτικών πολιτικών, αλλά και περιφερειακών αναπτυξιακών πολιτικών, τη διαπραγμάτευση της διαγραφής χρεών και την αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος. Απαιτεί την ενεργοποίηση δημοκρατικών διαδικασιών, τόσο στο επίπεδο των υπαρκτών θεσμών, όσο και στο επίπεδο των αναζωογονημένων εκπροσωπήσεων των εργαζομένων και των πολιτών. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που μπορεί να συζητηθεί στις πλατείες, τους χώρους εργασίας και τα πανεπιστήμια.

Πίσω από τη νεοφιλελεύθερη επίθεση η κρίση της καπιταλιστικής εκπαίδευσης

2011-09-01T07:42:00.000-07:00

Ποιά είναι τα αίτια της επίθεσης που δέχεται το εκπαιδευτικό σύστημα; Πρόκειται για την αναπροσαρμογή του πλαισίου λειτουργίας του για την εξυπηρέτηση της κερδοφορίας του κεφαλαίου, ή για κάτι πιό σημαντικό ακόμα για την επιβίωση του καπιταλιστικού συστήματος; Οι καπιταλιστικές κοινωνίες βρίσκονται αντιμέτωπες με τη ριζική αλλαγή της σχέσης των ανθρώπων με τη γνώση, και επομένως της σχέσης της εργασίας με τη γνώση, που θέτει σε αμφισβήτηση το σύνολο των κοινωνικών ιεραρχιών που αποτέλεσαν το θεμέλιο της κυριαρχίας του κεφαλαίου. Η μεταρρύθμιση της καπιταλιστικής εκπαίδευσης είναι ένα βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της απειλής που αποτελεί αυτή η εξέλιξη. Δεν είναι μια αλλαγή που επιδιώκει απλώς να ενισχύσει την πλευρά του κεφαλαίου απέναντι στην εργασία, και της ιδιωτικής οικονομίας απέναντι στο δημόσιο τομέα, αλλά μια καθοριστική προσπάθεια να εξουδετερωθεί, ή τουλάχιστο να αποδυναμωθεί, η συσσώρευση γνώσεων και γνωστικών ικανοτήτων από την πλευρά των εργαζομένων και της πλειοψηφίας των πολιτών.

Ως τις δεκαετίες του ‘50 και του ‘60 του 20ου αιώνα, η μορφή εργασίας που κυριάρχησε ήταν η χειρωνακτική εργασία, ενώ η διανοητική δραστηριότητα ήταν το προνόμιο της τάξης των καπιταλιστών και των ιδιοκτητών μέσων παραγωγής, και του άμεσου κοινωνικού περιβάλλοντος που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο υπηρετούσε την καπιταλιστική επιχείρηση και την καπιταλιστική οικονομία ευρύτερα. Το εκπαιδευτικό σύστημα ήταν διαρθρωμένο και ιεραρχημένο για να υπηρετεί το διαχωρισμό χειρωνακτικής και διανοητικής εργασίας και τις ενδιάμεσες κοινωνικές και γνωσιακές διαφοροποιήσεις, και να επιβεβαιώνει με αυτό τον τρόπο τον κυρίαρχο ρόλο του κεφαλαίου σχετικά με την οργάνωση της παραγωγικής διαδικασίας. Η αποδοχή της ένταξης σε μια κοινωνική θέση ήταν συγχρόνως και αποδοχή της ύπαρξης ανυπέρβλητων ορίων σε οτι αφορά το διαθέσιμο γνωστικό κεφάλαιο του καθενός και τις γνωστικές ικανότητές του.

Το πέρασμα όμως από μια κοινωνία όπου η εργασία είναι κατά κύριο λόγο χειρωνακτική σε μια κοινωνία όπου είναι κατά κύριο λόγο διανοητική, έχει ανατρέψει τις βάσεις στις οποίες στηριζόταν, τόσο η κοινωνική ιεραρχία, όσο και η λειτουργικότητα του ιεραρχημένου εκπαιδευτικού συστήματος, σε σχέση με την καπιταλιστική αναπαραγωγή. Η διανοητική εργασία που αναπτύχθηκε ως ανάγκη της σύγχρονης παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών, ως αποτέλεσμα της μαζικής πλέον πρόσβασης στην εκπαίδευση, αλλά και ως αποτέλεσμα της γενικευμένης πρόσβασης σε γνώσεις και πληροφορίες μέσω διαδικτύου, αποτέλεσε έναν παράγοντα εξίσωσης και αυτονόμησης των γνωστικών ικανοτήτων και των γνώσεων, σε σχέση με τις επιδιώξεις και τις μορφές οργάνωσης και διοίκησης της παραγωγής.

“Η νέα ουσία της εργασίας τείνει, από τη φύση της, να αυτονομηθεί, χάνοντας την εξάρτησή της από το κεφάλαιο σε οτι αφορά την οργάνωση της παραγωγικής διαδικασίας, με την έννοια οτι μόνο αυτό μπορούσε να αξιοποιήσει με χρηματικούς όρους το πλεόνασμα της παραγωγής”*. Η παραγωγική δυνατότητα της διανοητικής εργασίας υπερβαίνει επομένως κατά πολύ την αξιοποίησή της από την καπιταλιστική επιχείρηση. Παράλληλα, η ανάπτυξη της “μαζικής διανοητικότητας” (Τόνι Νέγκρι), οδηγεί στο εσωτερικό του εκπαιδευτικού συστήματος σε μια σύγκρουση ανάμεσα στην ιεραρχημένη λειτουργία και την εξειδίκευση των γνωστικών αντικειμένων αφενός, και τις ικανότητες για ευρύτερες παρεμβάσεις σχετικά με την κοινωνική και παραγωγική οργάνωση και συγκρότηση, αλλά και σχετικά με το ρόλο της εκπαίδευσης, αφετέρου. Η σύγκρουση αυτή είναι ταυτοχρόνως η αιτία της κρίσης της εκπαίδευσης και η αιτία της συνεχούς επανεμφάνισης των φοιτητικών κινημάτων στην κεντρική πολιτική σκηνή των χωρών του Βορρά, αλλά και των χωρών του Νότου.

Η νεοφιλελεύθερη απάντηση σε αυτή την κρίση επιδιώκει να συγκρατήσει αλλά και να αξιοποιήσει την επέκταση της διανοητικής εργασίας. Οι πολιτικές της εξατομίκευσης των εργασιακών συμβάσεων και της εγκαθίδρυσης μιας μόνιμης ανασφάλειας ως προς την απασχόληση, συνδυάζεται με την προσπάθεια κατάργησης των δημόσιων εκπαιδευτικών πολιτικών και την αντικατάστασή τους με τις ατομικές επιλογές στο πλαίσιο μιας αγοράς ιδιωτικών υπηρεσιών εκπαίδευσης. Αυτή η επιλογή συνδυάζεται και με τη μείωση του κόστους της εκπαίδευσης για τον κρατικό προϋπολογισμό, και την εξοικονόμηση πόρων προς όφελος της χρηματοπιστωτικής σφαίρας. Το περιεχόμενο των σπουδών δεν πρέπει πλέον να ορίζεται με λογικές δημοσίου συμφέροντος και μακροχρόνιων οικονομικών και κοινωνικών στρατηγικών, αλλά να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του επιχειρηματικού κόσμου και στις βραχυπρόθεσμες επιλογές της κερδοφορίας που χαρακτηρίζουν την επιχειρηματική λογική. Η διανοητική εργασία πρέπει να εξαγοραστεί ή να υποταχθεί και με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να αξιοποιηθεί.

Η κρίση της καπιταλιστικής εκπαίδευσης οδηγεί στην πολιτικοποίηση των φοιτητικών κινημάτων, αλλά δεν οδηγεί αυτόματα στην υπέρβαση του ιεραρχημένου και επαγγελματοκεντρικού εκπαιδευτικού συστήματος. Η αξιοποίηση του γνωστικού κεφαλαίου που είναι συσσωρευμένο στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, τόσο στο επίπεδο των καθηγητών, όσο και στους φοιτητές και σπουδαστές, δυσκολεύεται να περάσει από την κατανόηση της λογικής της νεοφιλελεύθερης μεταρρύθμισης, στη συγκροτημένη παρέμβαση για μια γνωστική παραγωγή προς όφελος της αλληλεγγύης, της μακροχρόνιας βιωσιμότητας και της δημοκρατίας. Μια τέτοια όμως μετεξέλιξη των κινημάτων στο χώρο της εκπαίδευσης αποτελεί σήμερα μια απτή δυνατότητα αλλά αποτελεί και μια επείγουσα ανάγκη. “Η εκπαίδευση θα τείνει να αποτελέσει τη μεγάλη κινητήρια δυναμη της βιώσιμης ανάπτυξης τον 21ο αιώνα. Μόνο κοινωνίες περισσότερο εκπαιδευμένες, περισσότερο μορφωμένες, περισσότερο συνειδητές τελικά, σχετικά με τις δικές τους πραγματικότητες και δυνατότητες, θα είναι σε θέση να εξανθρωπίσουν τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, όπως και τις σχέσεις μας με το οικοσύστημα. Αλλά την ίδια στιγμή που η εκπαίδευση είναι το μεγάλο στοίχημα, είναι ταυτοχρόνως το μεγάλο πρόβλημα”*.

............

Alfonso Vásquez, Lo que el trabajo esconde, lo que la educación revela. www.hobest.es/publicaciones/articulos-publicados

Indignados: de las plazas a los movimientos sociales

2011-08-05T01:14:00.000-07:00

(Articulo publicado el 31 de julio 2011 en el periódico griego Epoji)

Las asambleas en las plazas de España, proban pasar a un nuevo esquema de movilizaciónes, y se enfuerzan continuar con ritmos más realistas, problemáticas más concretas, y presentar reivindicaciónes para relacionarse con lugares sociales específicos.

A Barcelona, la actividad básica se transportó en las plazas de los barrios, con un ritmo de asambleas cada semana. En el barrio de Grácia, un barrio historico con característica tradición libertaria catalána, que de varios puntos de vista puede compararse con el barrio de Exarjia en Atenas, las asambleas del mes pasado se dedicaron a la preparación de la movilización en todos los barrios contra los recortes de los gastos para la salud.

El programa de los movilizaciónes comprendió dos dias. El Martes 19 de julio se realizó en la plaza de Vila de Grácia una asamblea con la presentación del profesor Lluis Cambrubí, especialista de la economia de la salud, y una discusión de los vecinos reunidos. El miercoles 20 de julio se realizó una reunión delante del hospital de la región, y una marcha con algunas centenas de personas (y la participación de trabajadores del hospital) que ha atravesado el barrio, para desembocar en la Plaza de Cataluña, con las marchas de los otros barrios. Despues una marcha unida que concentró más de 20.000 personas llegó cerca del Parlamento donde encontró una importante fuerza policial.

El tema principal de los pancartas en la marcha fue los recortes del presupuesto para la salud, pero también la denuncia de los bancos y los politicos. A pesar de la ausencia de organizaciónes politicas (no había ningúna pancarta o bandera), los esloganos de la furgoneta o de los manifestantes fueron a menudo “clásicos”, como “huelga general”, o “pueblo unido jamás será vencido”. Adelante de las oficinas de los Comisiones Obreras, la marcha se paró y todos llamaron “huelga general”, en un intento del nuevo movimiento de comunicar con la burocracia del movimiento syndical historico. El radicalismo anticapitalista de la manifestación pareció cuando se realizó una reunión amenazadora, de unos miles de manifestantes, frente de la Bolsa de Barcelona.

En España como en Grecia, vemos desde hace tiempo, un intento del movimiento de los indignados de pasarse de la expresión de contradicciónes y objetivos generales, a la integración de necesidades y demandas especificas. Está importante de entender que los dificultades que encuentra esto desarrollo no son función de una conciencia política vaga, o de la ausencia de objetivos. La intrasigencia de esto movimiento delante el sistema de los bancos y de los políticos que lo sostienen, y la necesidad de eliminar esto sistema, son hoy los solos objetivos realistas. Esta intrasigencia está debida al hecho que es antes todo un movimiento democrático (que pone la cuestión del poder), y no un movimiento de clase (que es preparado para negociar). El hecho que no es visible ahora la realización de estos objetivos, no está debido a la inmadurez de ellos y ellas que los ponen, o a una elaboración inadecuada. Está debido a la existencia de fuertas inercias sociales (de grupos sociales que crean que la crisis será sobrepasada, o que podrán mantener sus posición a pesar de la crisis), o de fuerzas políticas y burocráticas que tratan de formar alianzas políticas con propuestas “realistas”, incluidas en los ensfuerzos de reproducción y no de eliminación del poder de los bancos privados.

Después la decisión europea del 21 de julio sobre la deuda griega, que monstró que el sistema político europeo no tiene la intención de hacer preción frente a los bancos, sino al contrario los incorpora cada vez más en su funcionamiento, es también claro que todos los esfuerzos de grupos o economistas de la izquierda para encontrar compromisos con “soluciónes” socialdemócratas, se tropezan frente a la dura realidad: todas las ideas para renegociar la deuda griega, o para su transferencia en un mecanismo europeo publico, estan finalmente implementadas, pero después de la adopción de un nuevo exhaustivo programa de austeridad. Despues es decir del agotamiento de los limites de la aceptación para la sociedad griega de nuevos sacrificios que pide el servicio de la deuda. Es revelador que no fue una negociación común del equilibrio de los nuevos sacrificios y los “retrocesos” de los bancos. El primero fue la investigación y la aceptación para el gobierno griego de los limites de resistencia de la sociedad griega. El segundo fueron los nuevos ajustes, y un nuevo escenario que garantíza los beneficios de los bancos.

El sistema de gobernabilidad esta “cerrado”, y el poder de los bancos no se reduce, sino se expande. El radicalismo intrasigente de los indignados es la sola dirección realista que pueden seguir los movimientos sociales. El desafío no es como los indignados se adaptarán a la parcialidad y la tradición de negociación de las luchas sociales, sino como las demandas de los movimientos, que expresan las necesidades reales de los hombres y mujeres y de los sociedades, organizaran del punto de vista tematico, programatico y institucional (es decir con auténticas estructuras democráticas), el enfrentamiento frontal con la barbaria del capitalismo financiero. La manifestación del 20 de julio en Barcelona, donde la protesta para los recortes fue incorporada al objetivo de la “democracía real” contra los bancos y los politicos, ha mostrado que la continuación del movimiento en los barrios y los lugares sociales puede ser el factor de su expansión y masificación.

Προέχει η στρατηγική ανάπτυξης και ενοποίησης των κοινωνικών κινημάτων

2011-08-01T05:41:00.000-07:00

(Δημοσιεύτηκε στην Εποχή της 3ης Ιουλίου 2011. Είναι απάντηση στο άρθρο του Γεράσιμου Μοσχονά που αναρτήθηκε στο TVXS την 29η Ιουνίου 2011. Συνυπογράφεται από τον Σάββα Ρομπόλη)

Δεν μπορεί να υπάρξει στρατηγική ανάπτυξης και ενοποίησης των κοινωνικών κινημάτων, χωρίς τη διεκδίκηση και επιβολή αναδιανομής του εισοδήματος και του πλούτου, στις οικονομίες που πλήττονται από την οικονομική κρίση, αλλά όχι μόνο σε αυτές. Καί τούτο γιατί, ουσιαστικά, η μήτρα που γέννησε και εξέθρεψε τα δημόσια χρέη είναι η έντονη ανισοκατανομή του εισοδήματος. Δύο είναι οι κατευθύνσεις που απαιτεί αυτή η στρατηγική: αφενός η διαγραφή δημοσίων χρεών προς τις τράπεζες και η εγκαθίδρυση του δημόσιου ελέγχου επι της δημιουργίας και της αγοράς χρήματος, και αφετέρου η αναδιανομή εισοδήματος και πλούτου στο εσωτερικό της κάθε οικονομίας, μέσω του φορολογικού συστήματος και της προσφοράς κοινωνικών υπηρεσιών.

Η διαγραφή δημοσίων χρεών (που είχε υποστηριχθεί με έμφαση και στο παρελθόν από αξιόλογους ξένους και έλληνες επιστήμονες για τη Λατινική Αμερική) είναι αναγκαστικά μια διαδικασία η οποία πραγματοποιείται στο διεθνή χώρο Καμμία οικονομία, ακόμα κι αν λάβει κάποιες μονομερείς αποφάσεις, δεν μπορεί να αποφύγει να είναι μια τέτοια διαγραφή το αποτέλεσμα επαναδιαπραγμάτευσης σε διεθνές επίπεδο του συνόλου των σχέσεών της. Αυτό σημαίνει οτι ο συσχετισμός δύναμης τη στιγμή αυτής της επαναδιαπραγμάτευσης (ο οποίος πρέπει να έχει διαμορφωθεί σε ευρείες γεωγραφικές ζώνες και όχι απλώς σε οτι αφορά τη σχέση μιάς χώρας με το περιβάλλον της), αποτελεί παράγοντα που καθορίζει τη δυνατότητα να έχει μια τέτοια επιλογή θετικά αποτελέσματα, στο πλαίσιο μιας στρατηγικής των κοινωνικών κινημάτων.

Η αναδιανομή εισοδήματος και πλούτου μέσω του φορολογικού συστήματος και της προσφοράς κοινωνικών υπηρεσιών, είναι μια διαδικασία η οποία διαδραματίζεται σε εθνικό επίπεδο και εξαρτάται λίγο από διεθνείς συσχετισμούς. Συνδέεται όμως άμεσα με τις πραγματικές δυνατότητες των κινημάτων να επιτύχουν κατανομές και μεταφορές πόρων που μπορούν να χρησιμεύσουν για την υπεράσπιση ή βελτίωση των αμοιβών, των συντάξεων και των κοινωνικών υπηρεσιών, για την αύξηση της απασχόλησης και την προστασία των ανέργων, για την προστασία του περιβάλλοντος. Η κατανομή του εισοδήματος είναι σε κάθε χώρα το πεδίο όπου διαμορφώνονται και δοκιμάζονται κατά κύριο λόγο οι κοινωνικοί συσχετισμοί, με άλλα λόγια δεν μπορεί να υπάρξει στρατηγική των κοινωνικών κινημάτων χωρίς στόχους και επιτυχίες σε αυτό τον τομέα.

Η Διακήρυξη του Απριλίου 2010 (Διακήρυξη της πρωτοβουλίας οικονομολόγων κατά της προσφυγής στο Μηχανισμό Στήριξης), έδωσε έμφαση στην εσωτερική αναδιανομή εισοδήματος και ασχολήθηκε λιγότερο με το χρέος, επειδή δεν επεδίωκε να παρουσιάσει μια γενική τοποθέτηση για την οικονομική κρίση, αλλά να προτείνει ένα προνομιακό πεδίο πάλης, εκείνο των διεκδικήσεων σε οτι αφορά την κατανομή του εισοδήματος και των κινητοποιήσεων προς όφελος των κοινωνικών υπηρεσιών. Ένα πεδίο πάλης για να ανατραπεί στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα η λογική της εγκατάστασής μας στην εποχή των Μνημονίων. Δεν είχε στην πραγματικότητα σημασία το ότι θα υπογραφόταν λίγες ημέρες μετά το 1ο Μνημόνιο. Η προτεραιότητα σε ένα τέτοιο προσανατολισμό θα μπορούσε κατά τον χρόνο που πέρασε να έχει αλλάξει ριζικά το τοπίο, ενισχύοντας αποφασιστικά τη δυναμική των κοινωνικών κινημάτων. Αντίθετα, η εμμονή στην προτεραιότητα της συζήτησης για το δημόσιο χρέος εγκλώβισε αξιόλογες δυνάμεις και αξιόλογους ανθρώπους στην αναζήτηση ενός μοναδικού συνολικού στόχου, με αβέβαιες επιπτώσεις για τους εργαζόμενους και την πλειοψηφία του πληθυσμού, και δεν μπορούσε να οδηγήσει σε ευρείες συσπειρώσεις, καθώς παρέκαμπτε την ανάγκη να ανασυγκροτηθούν τα κοινωνικά κινήματα σε άμεση αναφορά με τις ανάγκες τους.

Η σημερινή συγκυρία σε ευρωπαϊκό επίπεδο δείχνει οτι είναι περισσότερο εφικτή μια ενοποίηση των κινημάτων που θα μπορούσε να διαμορφώσει συσχετισμούς δύναμης ευνοϊκούς σε οτι αφορά τη διαγραφή χρεών και την αποκατάσταση του δημόσιου ελέγχου επι του τραπεζικού συστήματος. Πρόκειται για έναν προσανατολισμό που πρέπει να προετοιμαστεί, να οικοδομηθεί και να εξειδικευτεί, ενώ είναι ορατό οτι βαθαίνει η ευρωπαϊκή τραπεζική κρίση. Οι κοινωνικοί αγώνες όμως για την αναδιανομή του εισοδήματος και την προσφορά κοινωνικών υπηρεσιών σε εθνικό επίπεδο, συνεχίζουν να αποτελούν το πεδίο όπου είναι αναγκαίο και εφικτό να οικοδομηθούν νέες κοινωνικές σχέσεις και νέα πρότυπα ανάπτυξης και διαχείρισης της οικονομίας.

Indignados: από τις πλατείες στα κοινωνικά κινήματα;

2011-07-27T07:13:00.000-07:00

Βαρκελώνη. Ιούλιος 2011. Το πέρασμα σε ένα νέο σχήμα κινητοποιήσεων επιχειρούν οι συνελεύσεις των πλατειών στην Ισπανία, σε μια προσπάθεια να συνεχίσουν να υπάρχουν με πιό ρεαλιστικούς ρυθμούς, να εξειδικεύσουν την προβληματική και τις διεκδικήσεις τους και να συνδεθούν με κινήματα σε εξειδικευμένους κοινωνικούς χώρους.

Στη Βαρκελώνη, η βασική δραστηριότητα έχει μεταφερθεί στις πλατείες των συνοικιών με ένα ρυθμό εβδομαδιαίων συνελεύσεων. Στη συνοικία της Γκράθια, μια ιστορική συνοικία με χαρακτηριστική καταλανική ελευθεριακή παράδοση, μια συνοικία που από αρκετές απόψεις μπορεί να συγκριθεί με τα Εξάρχεια της Αθήνας, οι συνελεύσεις του τελευταίου μήνα αφιερώθηκαν στην προετοιμασία της κινητοποίησης σε όλη την πόλη κατά των περικοπών στις δαπάνες υγείας που προτείνει η κυβέρνηση της Καταλωνίας στη Βουλή της περιφέρειας.

Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων ήταν τελικά διήμερο: την Τρίτη 19 πραγματοποιήθηκε στην πλατεία Vila de Gracia μια συνέλευση με εισήγηση του καθηγητή και ειδικού σε θέματα οικονομίας της υγείας Lluis Cambrubí, και συζήτηση από τους κατοίκους, και την Τετάρτη 20 έγινε συγκέντρωση έξω από το νοσοκομείο της περιοχής και μια πορεία μερικών εκατοντάδων, με αρκετούς εργαζόμενους στο νοσοκομείο, διάσχισε την περιοχή για να καταλήξει μαζί με τις συνελεύσεις των άλλων γειτονιών στην Πλατεία της Καταλωνίας. Στη συνέχεια μια ενιαία πορεία που περιελάμβανε πάνω από 20.000 άτομα, κατέληξε σε μικρή απόσταση από τη Βουλή, όπου συνάντησε μια ισχυρή αστυνομική δύναμη.

Το θέμα που κυριαρχούσε στα πανώ της πορείας ήταν βέβαια οι περικοπές στις δαπάνες υγείας, αλλά και η καταγγελία των πολιτικών και των τραπεζών, ενώ παρά την πλήρη απουσία πολιτικών οργανώσεων (ούτε ένα πανώ δεν υπήρχε), τα συνθήματα που προερχόταν από το “βανάκι” (από όπου εναλλασσόταν, ομιλίες, συνθήματα και δυνατή μουσική), ή από πρωτοβουλίες των διαδηλωτών, ήταν πολλές φορές “κλασικά”, όπως “γενική απεργία”, ή “λαός ενωμένος ποτέ νικημένος”. Έξω από τα γραφεία των Comisiones Obreras, μια καθιστική διαμαρτυρία, κάλεσε σε γενική απεργία, σε μια προσπάθεια να επικοινωνήσει το νέο κίνημα με τις γραφειοκρατίες του ιστορικού συνδικαλιστικού κινήματος. Ο αντικαπιταλιστικός ριζοσπαστισμός της όλης κινητοποίησης φάνηκε όμως καθαρά, όταν πραγματοποιήθηκε μια απειλητική συγκέντρωση μπροστά στο Χρηματιστήριο της Βαρκελώνης, από μερικές χιλιάδες διαδηλωτές.

Στην Ισπανία, όπως και στην Ελλάδα, είναι ορατή εδώ και καιρό η προσπάθεια να περάσει το κίνημα των αγανακτησμένων, από την έκφραση γενικών αντιθέσεων και τη διατύπωση γενικών στόχων, στην ενσωμάτωση και ικανοποίηση ειδικών κοινωνικών αναγκών και αιτημάτων. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε οτι οι δυσκολίες που συναντάει αυτή η εξέλιξη δεν είναι συνάρτηση μιας ασαφούς πολιτικής συνειδητοποίησης, ή μιας απουσίας πολιτικών στόχων. Η αδιαλλαξία αυτού του κινήματος απέναντι στο σύστημα των τραπεζών και τους πολιτικούς που το στηρίζουν και η ανάγκη της κατάργήσης του, είναι σήμερα ο μόνος ρεαλιστικός στρατηγικός στόχος. Αυτή η αδιαλλαξία οφείλεται στο ότι πρόκειται κατά κύριο λόγο για ένα δημοκρατικό κίνημα και όχι ένα ταξικό κίνημα. Το γεγονός οτι δεν είναι ορατή προς το παρόν η επιτευξη αυτού του στόχου, δεν οφείλεται στην ανωριμότητα αυτών που τον διατυπώνουν, ή στην ελλειπή επεξεργασία του. Αλλά στο ότι βρίσκεται αντιμέτωπος με ισχυρές κοινωνικές αδράνειες (με κοινωνικές ομάδες που πιστεύουν οτι θα ξεπεραστεί η κρίση ή οτι θα μπορέσουν να διατηρήσουν τη θέση τους παρά την κρίση), ή με πολιτικές ή γραφειοκρατικές δυνάμεις οι οποίες επιδιώκουν να διαμορφώσουν πολιτικές συμμαχίες με “ρεαλιστικές” προτάσεις, που όμως περιλαμβάνονται στις προσπάθειες αναπαραγωγής και όχι κατάργησης της κυριαρχίας των ιδιωτικών τραπεζών.

Μετά την απόφαση της 21ης Ιουλίου για το χρέος της Ελλάδας, που έδειξε οτι το ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα δεν σκοπεύει να πιέσει για να διαπραγματευτεί με τις τράπεζες, αλλά αντίθετα τις ενσωματώνει όλο και περισσότερο στην λειτουργία του, φάνηκε επίσης οτι όλες οι προσπάθειες από ομάδες ή οικονομολόγους της αριστεράς για να βρεθούν συμβιβασμοί με σοσιαλδημοκρατικές “λύσεις”, σκοντάφτουν στη σκληρή πραγματικότητα: όλες οι ιδέες για αναδιαπραγμάτευση του ελληνικού χρέους, ή για ανάλυψή του από ένα δημόσιο ευρωπαϊκό μηχανισμό, τελικά υλοποιούνται, αλλά υλοποιούνται αφού έχει υιοθετηθεί ένα επιπλέον εξαντλητικό πρόγραμμα λιτότητας. Αφού δηλαδή έχουν εξαντληθεί τα όρια αποδοχής από την ελληνική κοινωνία (και από τις υπόλοιπες στη συνέχεια) των νέων θυσιών για την εξυπηρέτηση του χρέους. Είναι αποκαλυπτικό οτι δεν έγινε μια ενιαία διαπραγμάτευση για την “εξισορρόπηση” νέων θυσιών και υποχωρήσεων από την πλευρά των τραπεζών, αλλά αφού διερευνήθηκαν και έγιναν δεκτά από την ελληνική κυβέρνηση τα νέα όρια αντοχής της ελληνικής κοινωνίας, τότε στη βάση ενός νέου σεναρίου για την εξασφάλιση της κερδοφορίας των τραπεζών, αποφασίστηκαν οι νέες ρυθμίσεις.

Το σύστημα διακυβέρνησης έχει “κλείσει”, και η κυριαρχία των τραπεζών αντί να περιορίζεται ενισχύεται. Ο αδιάλλακτος ριζοσπαστισμός των indignados και των αγανακτησμένων είναι η μόνη ρεαλιστική κατεύθυνση που μπορούν να ακολουθήσουν τα κοινωνικά κινήματα. Το ζητούμενο δεν είναι πώς θα προσαρμοστούν οι αγανακτησμένοι στην μερικότητα και την διαπραγματευτική παράδοση των κοινωνικών αγώνων, αλλά πώς τα αιτήματα των κινημάτων που εκφράζουν τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων και των κοινωνιών θα συγκροτήσουν θεματικά, προγραμματικά και θεσμικά (δηλαδή με αυθεντικά δημοκρατικές δομές οργάνωσης), τη μετωπική σύγκρουση με τη βαρβαρότητα του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού. Όπως στη συγκέντρωση της 21ης Ιουλίου στην Βαρκελώνη, όπου η διαμαρτυρία κατά των περικοπών στις δαπάνες υγείας ενσωματώθηκε στην προοπτική της “πραγματικής δημοκρατίας” κατά των τραπεζών και των πολιτικών, δείχνοντας οτι η μεταφορά του κινήματος σε συνοικιακούς και κοινωνικούς χώρους μπορεί να αποτελέσει τον παράγοντα της ενίσχυσης και μαζικοποίησής του.

Ο δρόμος προς την ανοιχτή πολιτική κρίση

2011-06-26T00:58:00.000-07:00

Τα αποτελέσματα των αυτοδιοικητικών εκλογών του φθινοπώρου έδειξαν οτι την οικονομική κρίση και την κοινωνική κρίση, διαδέχεται πλέον μια πολιτική κρίση, με την έννοια της αδυναμίας του πολιτικού συστήματος να εκφράσει τις αρνήσεις αλλά και τις προσδοκίες της πλειοψηφίας των εργαζομένων και πολιτών. Το κίνημα των “αγανακτησμένων” έδειξε οτι η πολιτική κρίση οδηγεί σε δραστηριοποίηση δεκάδων χιλιάδων εργαζομένων και πολιτών, που δεν εκφράζουν μόνο την αντίθεσή τους προς τις πολιτικές του Μνημονίου, αλλά ζητούν την αποχώρηση της σημερινής κυβέρνησης, και θέλουν να επιβάλουν ανατροπές στις καθεστωτικές λειτουργίες προς την κατεύθυνση της άμεσης δημοκρατίας, της διαφάνειας, της ισότητας και της δικαιοσύνης.

Τα ευρωπαϊκά επιτελεία που προσπαθούν να επιβάλουν “συναινετικές” πολιτικές λύσεις στην Ελλάδα, δεν έχουν προφανώς κατανοήσει το βάθος της κρίσης που διανύει το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Η Νέα Δημοκρατία του Αντώνη Σαμαρά, έχει υιοθετήσει πλήρως τη στρατηγική της οικονομικής ελίτ, που δεν ενδιαφέρεται για τη διαχείριση της οικονομικής κρίσης, και τα όποια υπολείμματα κοινωνικών ισορροπιών και κατανομής βαρών περιλαμβάνει, αλλά ποντάρει κατευθείαν στην μετά τα Μνημόνια εποχή, σε έναν πλήρως “κινεζοποιημένο” καπιταλισμό, που θα επιβιώνει δηλαδή χάρη σε έναν διαλυμένο κοινωνικό ιστό και την κατάργηση των δικαιωμάτων για μεγάλες κατηγορίες εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων φυσικά και των αλλοδαπών. Η άκρα δεξιά επιδιώκει να ενισχυθεί στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής, νομιμοποιημένη επειδή την υποστηρίζει και πρόθυμη να αναλαμβάνει τη βρωμοδουλειά της ρατσιστικής βίας, της καταστολής και της συναλλαγής με τον υπόκοσμο.

Απέναντι στη δυναμική της πολιτικής κρίσης οι πολιτικές δυνάμεις του χώρου της αριστεράς και της οικολογίας, συνεχίζουν να λειτουργούν και να εκφράζονται ως ιδιαίτερες κάθε φορά ομάδες διανοουμένων και στελεχών, που ασχολούνται περισσότερο με τη δικαίωση και αναπαραγωγή τους παρά με την ανταπόκρισή τους σε κινηματικές ή πολιτικές ανάγκες. Ακόμα και αυτή τη στιγμή, η επιβεβαίωση των διαφορών και διαιρέσεων, η επιδίωξη μιας αύξησης της εκλογικής επιρροής και η αξιοποίηση κινηματικών διαδικασιών για την υλοποίηση “κομματικών” στρατηγικών, είναι ο κυρίαρχος ορίζοντας των δυνάμεων αυτού του χώρου, που είναι προφανές οτι δεν μπορεί να συναντηθεί, ούτε με τις ανάγκες των εργαζομένων και πολιτών, ούτε και τις απαιτήσεις για ενιαίες πολιτικές απαντήσεις στο επίπεδο του πολιτικού συστήματος.

Αυτός ο προσανατολισμός θα μπορούσε να αντιστραφεί, πρώτον, με την εμπλοκή όλων των διαθέσιμων δυνάμεων στην αυτοοργάνωση σε χώρους εργασιακούς και κοινωνικούς, με στόχο τη διατύπωση διεκδικήσεων, την υιοθέτηση πρακτικών, και την κινητοποίηση με ενοποιητικούς στόχους, για την έκφραση των αναγκών των ανθρώπων και τη διατύπωση προτάσεων για την αντιμετώπισή τους. Χρειάζεται με μαζικές δημοκρατικές διαδικασίες να δωθούν απαντήσεις στα ζητήματα των αναγκών και της επιβίωσης των ανθρώπων, της κατανομής των βαρών και της αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων για την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών. Μόνο με αφετηρία τον προσδιορισμό των αναγκών - άμεσων και μελλοντικών - με δημοκρατικές διαδικασίες στη βάση της κοινωνίας, είναι δυνατόν να ενοποιηθούν οι διαθέσιμες κοινωνικές δυνάμεις και να τεθούν οι βάσεις για τη διαμόρφωση εναλλακτικών στρατηγικών.

Αλλά από τη στιγμή που υπάρχει και η κεντρική πολιτική σκηνή, με αφορμή ειδικότερα τις βουλευτικές εκλογές, είναι επίσης αναγκαίο να ξεκινήσει στο χώρο της αριστεράς και της οικολογίας μια συζήτηση για τη διατύπωση και προβολή βασικών κοινών στόχων, στις περιοχές της κοινωνικής προστασίας, των κοινωνικών υπηρεσιών, της κατανομής του εισοδήματος, του περιβάλλοντος και των κοινωνικών και οικονομικών υποδομών, ώστε να δημιουργηθεί ένας ενιαίος πολιτικός χώρος ικανός να εκφράσει τις κινηματικές διατυπώσεις αναγκών και προτάσεων, και να εμφανιστεί ως η απαρχή μιας προγραμματικής βάσης για την απάντηση της κοινωνίας των εργαζομένων και πολιτών στις διαλυτικές επιπτώσεις της κρίσης. Μιας απάντησης που θα μπορούσε να διαδραματίσει έναν σημαντικό ρόλο για τον περαιτέρω συντονισμό των κινητοποιήσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο Παπανδρέου, ο Σαμαράς, ο ΣΕΒ και το φορολογικό

2011-05-29T11:51:00.000-07:00

Για όποιους είχαν ακόμα αμφιβολίες, οι εξελίξεις σε οτι αφορά την κρίση χρέους στην Ελλάδα και την Ευρώπη, δείχνουν με τον πιό καθαρό τρόπο οτι οι οικονομικές ελίτ δεν επιβάλουν μόνο τη διαχείριση της κρίσης προς όφελός τους, αλλά επιδιώκουν να βγούν κερδισμένες απ’αυτήν, επωφελούμενες από την αδυναμία των λιγότερο ισχυρών τάξεων, αλλά και από την κρίση του πολιτικού συστήματος.

Δύο συμπεράσματα μπορούν να βγούν από τις τρέχουσες εξελίξεις. Το πρώτο είναι οτι τα ευρωπαϊκά επιτελεία δεν πρόκειται να αφήσουν την Ελλάδα να πτωχεύσει, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα συνεχίσουν να ασκούν ισχυρές πιέσεις για να επιδεινωθούν τα μέτρα λιτότητας που βυθίζουν την οικονομία στην ύφεση και αυξάνουν τους ανέργους και τους φτωχούς.

Το δεύτερο, και το σημαντικότερο, είναι οτι στο εσωτερικό μέτωπο η πολιτική κρίση, που δεν έχει κατορθώσει να πάρει τη μορφή μιας συσπείρωσης των χαμένων της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, αφήνει περιθώρια για να διεκδικήσουν και να επιδιώξουν να πετύχουν οι οικονομικά ισχυροί - με άξονα το φορολογικό - την περαιτέρω ενίσχυση της θέσης τους.

Η κρίση δεν είναι κυρίως ελληνική, καθώς είναι πλέον κυρίως ευρωπαϊκή. Οχι μόνο επειδή όλο και περισσότερες χώρες δυσαρεστούν τις “αγορές”, αλλά και επειδή οποιαδήποτε αναταραχή στις σχέσεις την ελληνικής οικονομίας με το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα θα οδηγήσει αμέσως σε επέκταση της τραπεζικής κρίσης στην Ευρώπη και επομένως σε αιασθητές αρνητικές επιπτώσεις για πολλές οικονομίες.

Οι πιέσεις που ασκούνται από ευρωπαίους ηγέτες, από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αλλά και από τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γ.Προβόπουλο κατά της οποιασδήποτε αναδιάρθωσης του ελληνικού χρέους - όταν όλοι γνωρίζουν οτι είναι αναπόφευκτη - δεν εκφράζει παρά τον φόβο μπροστά στις αλυσιδωτές εξελίξεις που θα φέρει η διαγραφή ελληνικού χρέους και την ελπίδα οτι πιό σκληρά μέτρα θα αποφύγουν μια τέτοια εξέλιξη. Στο τέλος όμως θα χρειαστεί να ληφθούν μέτρα για τη διατήρηση της σταθερότητας του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος, που ακόμα κι αν ακολουθήσουν τη γνωστή οδό “δημόσιο χρήμα προς τις τράπεζες + μέτρα λιτότητας” θα ανοίξουν το δρόμο για παρεμβάσεις των κοινωνικών κινημάτων, ενώ θα βγούν στην επιφάνεια όλα τα ζητήματα που μένουν ανοιχτά για το μέλλον του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της ευρωπαϊκής οικονομίας γενικότερα.

Σε αυτές τις συνθήκες η ανακάλυψη της προοπτικής μιας “συναίνεσης” των μεγάλων καθεστωτικών κομμάτων, προσπαθεί να καλύψει το κενό νομιμοποίησης που αντιμετωπίζει η ελληνική κυβέρνηση, αλλά αποτελεί και την οδό για την όξυνση τόσο της δημοσιονομικής, όσο και της κοινωνικής κρίσης στην Ελλάδα και επομένως την Ευρώπη. Είναι γνωστό εδώ και καιρό ότι ο ΣΕΒ (Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών), το επιτελείο δηλαδή του ελληνικού κεφαλαίου, επιδιώκει να επιβάλει μια αντιμετώπιση της δημοσιονομικής κρίσης, που εστιάζει στη μείωση της φορολογίας για τις επιχειρήσεις και στην μείωση του δημοσίου ελλείμματος μέσω της δραστικής μείωσης των δαπανών, της συρρίκνωσης επομένως της απασχόλησης στον δημόσιο τομέα. Και ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας Αντώνης Σαμαράς, επέλεξε να αποτελέσει τον εκφραστή αυτής της πολιτικής πρότασης, τραβώντας έτσι το εργοδοτικό χαλί κάτω από τα πόδια του ΠΑΣΟΚ, και λαϊκίζοντας κατά τα άλλα σχετικά με τις επιπτώσεις του Μνημονίου για τον πολύ κόσμο.

Η προσπάθεια συνεννόησης του Γιώργου Παπανδρέου με τον Αντώνη Σαμαρά σε σχέση με το φορολογικό, την ίδια στιγμή που ακόμα και οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί και το ΔΝΤ πίεζαν ως τώρα για αύξηση της φορολογίας, δείχνει πως το πολιτικό σύστημα προσπαθεί να επιβιώσει δημιουργώντας ταυτοχρόνως τις συνθήκες για όξυνση της πολιτικής κρίσης, που σύμφωνα με όλες τις δημοσκοπήσεις αφορά κυρίως την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων στα δύο μεγάλα κόμματα. Όποια και να είναι η συγκεκριμένη κατάληξη αυτού του “διαλόγου”, τη στιγμή που ετοιμάζονται σκληρότερα μέτρα κατά των εργαζομένων και της απασχόλησης, η εικόνα της πολιτικής ελίτ που προσπαθεί να διατηρήσει το ρόλο της φλερτάροντας όλο και περισσότερο με τους τραπεζίτες και τους βιομηχάνους, είναι η συνταγή για την περαιτέρω απαξίωση των μεγάλων κομμάτων.

Καθώς βαδίζουμε προς την όξυνση της κρίσης χρεών στην Ευρώπη, είναι αναγκαίο να ξεπεραστεί η προσέγγιση της αναδιάρθρωσης, ή καλύτερα της διαγραφής, χρεών με την αμυντική λογική της ελάφρυνσης των δαπανών του ενός ή του άλλου εθνικού ταμείου. Και να προβληθεί η επιθετική λογική της διαγραφής δημόσιων χρεών, παράλληλα με την αποκατάσταση του δημόσιου ελέγχου επι της δημιουργίας χρήματος και της κοινωνικοποίησης των τραπεζικών συστημάτων, σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Συγχρόνως διαπιστώνεται ακόμα πιό καθαρά σήμερα οτι το φορολογικό, ή καλύτερα το ζήτημα της κατανομής του εισοδήματος, αποτελεί ένα προνομιακό πεδίο διεκιδικήσεων και κινητοποιήσεων. Τα κινήματα που αναπτύσσονται στην Ευρώπη είναι πλέον ώριμα να δεχτούν αιτήματα και προτάσεις και προς τις δύο αυτές κατευθύνσεις.

Ποιές αντιστάσεις στο Σύμφωνο για το Ευρώ;

2011-04-20T07:35:00.000-07:00

Το Σύμφωνο για το Ευρώ ολοκληρώνει, μετά την απόφαση για τη δημιουργία ενός Ταμείου Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας, ένα σύστημα διαχείρισης της οικονομικής κρίσης στο σύνολο της ευρωζώνης. Το σύστημα αυτό δεν έχει στρατηγική, και πόσο μάλλον όραμα, επιδιώκει απλά να εγκαθιδρύσει μηχανισμούς ελέγχου των οικονομικών μεγεθών στα κράτη μέλη, που θα επιτρέψουν να μη ξεσπάσει μια βαθύτερη χρηματοπιστωτική κρίση, και να πραγματοποιηθούν ενδεχομένως ελεγχόμενες αναδιαρθρώσεις χρεών. Πρόκειται για μηχανισμούς που θα παρακολουθούν χρόνο με χρόνο, τα δημόσια οικονομικά, τους μισθούς, την ευελιξία στην αγορά εργασίας και τα συνταξιοδοτικά συστήματα.

Για τις χώρες που έχουν ένταχθεί στο μηχανισμό στήριξης - που έχουν υποστηριχθεί με δάνεια από τις χώρες της ευρωζώνης - για να διαχειριστούν το δημόσιο χρέος και τα εξωτερικά ελλείμματά τους, το Σύμφωνο για το Ευρώ σημαίνει πως αναγνωρίζεται οτι η λογική των Μνημονίων θα είναι πλέον το σταθερό πλαίσιο άσκησης πολιτικών. Σημαίνει δηλαδή οτι, όπως και στην Ελλάδα, η “έξοδος από την κρίση” ταυτίζεται με την “επιστροφή στις αγορές”. Η πιθανότητα να μην επιτυγχάνεται αυτός ο στόχος είναι τόσο μεγάλη και αφορά τόσες πολλές χώρες, που μονιμοποιείται πλέον ο συνδυασμός ενός μηχανισμού κάλυψης δανειακών αναγκών και ενός μηχανισμού επιβολής μέτρων λιτότητας.

Πρόκειται για έναν προσανατολισμό ο οποίος επιδιώκει πριν απ’όλα να εξασφαλίσει τον πρωτεύοντα ρόλο και την κερδοφορία του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος, και να διαπραγματευτεί σκληρά με τις κυβερνήσεις τις περικοπές αμοιβών και κοινωνικών δαπανών, όπως και τις μειώσεις της απασχόλησης, οι οποίες είναι αναγκαίες για διαχείριση υπο τις σημερινές συνθήκες των χρεών. Ταυτόχρονα όμως είναι και ο μηχανισμός μέσα από τον οποίο η οικονομική και η κοινωνική κρίση επεκτείνεται σε όλη την ευρωζώνη και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπάρχουν όρια - κοινωνικά και πολιτικά - στη άντληση πόρων για την εξυπηρέτηση των δημοσίων χρεών, και - όπως συμβαίνει με την Ελλάδα - θα περάσουμε σύντομα σε μια φάση αναδιαρθώσεων χρεών, των οποίων τα αποτελέσματα θα γίνουν αισθητά σε όλη τη ζώνη.

Ένα σημαντικό αποτέλεσμα του νέου προσανατολισμού της οικονομικής διαχείρισης στην ευρωζώνη, είναι οτι ενοποιεί τον ευρωπαϊκό “Νότο”, οτι καταστάσεις οικονομικής κρίσης με διαφορετικές αφετηρίες αντιμετωπίζονται με παρόμοιες πολιτικές στις διαφορετικές χώρες, και έχουν σίγουρα όμοια αποτελέσματα. Με έναν νέο και αντικειμενικό θα μπορούσε να πεί κανείς τρόπο, τα ζητήματα των αμοιβών, των κοινωνικών δαπανών, των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, έχουν τεθεί και θα τεθούν με έναν ενιαίο τρόπο στις χώρες αυτές. Σε αντίθεση με οτι έχει συμβεί στις χώρες του “Βορρά”, όπου έχουν σημαντική επιρροή οι εθνικές προσεγγίσεις της κρίσης, στις “ελλειμματικές” οικονομίες, δηλαδή στις οικονομίες του “Νότου”, θα ενισχυθούν οι κοινές μεταξύ αυτών των χωρών αντιλήψεις σχετικά με την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης και των πολιτικών που αποφασίζουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Για να καταγράψουμε τα μέτωπα στα οποία χρειάζεται να δώσουν απαντήσεις τα κινήματα και οι κοινωνίες συνολικά, δεν αρκεί να αναφέρουμε τα δημόσια χρέη, τα δημόσια ελλείμματα και τις αρνητικές επιπτώσεις των πολιτικών λιτότητας. Υπάρχουν βέβαια στην Ελλάδα δυο απλοποιημένες στρατηγικές προσεγγίσεις, πέρα από την αποδοχή του σημερινού ευρωπαϊκού πλαισίου πολιτικών, που είναι αφενός η υπόσχεση της ανάπτυξης και αφετέρου η πεποίθηση ότι η αναδίπλωση στην εθνική οικονομία θα είναι σωτήρια. Η ανάπτυξη που αναφέρεται κατά κανόνα, είτε ως προϋπόθεση της εξυπηρέτησης του χρέους, είτε ως αποτέλεσμα της μείωσης ή διαγραφής του, είναι μια λύση που διαλέγει να παρακάμψει τα συσσωρευμένα διαρθρωτικά προβλήματα της κάθε οικονομίας. Η εθνική αναδίπλωση (με έξοδο από το Ευρώ και την υποτίμηση που θα ακολουθήσει), επιλέγει να παραβλέψει οτι οι αναπαραγωγικές σχέσεις της ελληνικής οικονομίας, όχι μόνο στον τομέα των χρηματοπιστωτικών ροών, είναι πλέον διεθνοποιημένες σε μεγάλο βαθμό και οτι μια στρατηγική οικονομικής και κοινωνικής συνοχής σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι κατά πολύ ανώτερη από μια στρατηγική εθνικής ανασυγκρότησης, με αφετηρία τη σημερινή κατάσταση.

Τα μέτωπα που απαιτούν κινηματικές απαντήσεις είναι τα εξής:

- Απέναντι στο χρηματοπιστωτικό σύστημα το ζητούμενο δεν είναι μόνο προτάσεις για τη διαγραφή χρεών, αλλά και κινητοποιήσεις για τη μεταφορά της δημιουργίας χρήματος στον τομέα των δημόσιων πολιτικών και για τη δημιουργία ενός ισχυρού δημόσιου και κοινωνικού τραπεζικού τομέα. Μια τέτοια αλλαγή προσανατολισμού είναι εξάλλου απαραίτητη για την αποφασιστική διαγραφή δημόσιων χρεών προς ιδιωτικές τράπεζες.

- Η καταπολέμηση των επιπτώσεων που έχουν οι πολιτικές λιτότητας για τις αμοιβές, τις κοινωνικές πολιτικές και ειδικότερα για την κοινωνική ασφάλιση, δεν μπορεί παρά να βασιστεί σε ισχυρές αναδιανομές εισοδήματος, μέσω της φορολόγησης των ανώτερων και μεσαίων εισοδημάτων. Σχετικά με τις επιπτώσεις που έχει ήδη και θα έχει στο μέλλον για τα ασφαλιστικά ταμεία η περικοπή δημοσίων χρεών, η προφανής λύση είναι η επιστροφή σε διανεμητικά σφαλιστικά συστήματα και η εγκατάλειψη - μετά από διαπραγματεύσεις και συμφωνιών μεταξύ των ενδιαφερομένων - των κεφαλαιοποιητικών συστημάτων.

- Η ελλειμματικότητα των οικονομιών του “Νότου” είναι το αποτέλεσμα της αποτυχίας των πολιτικών που εφαρμόστηκαν απο τις χώρες αυτές και εγκρίθηκαν από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, σχετικά με την περιφερειακή συνοχή. Η αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, σε συνδυασμό με τα ειδικά ζητήματα στο επίπεδο των περιφερειών, που αφορούν την παραγωγή, την απασχόληση και το περιβάλλον, απαιτεί όχι μόνο την αναθεώρηση των αγροτικών και βιομηχανικών πολιτικών, αλλά και την εμπλοκή των τοπικών κοινωνιών στον ανασχεδιασμό των οικονομιών τους και στην αναδιαπραγμάτευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο των καταμερισμών της παραγωγής.

- Η απασχόληση, τα εισοδήματα των εργαζομένων, οι εργασιακές σχέσεις, η προστασία των ανέργων, ο χρόνος εργασίας είναι ένα σύνολο ζητημάτων που απαιτούν ριζοσπαστικές και συνδυασμένες λύσεις. Η μείωση του εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας, η αύξηση και γενίκευση των επιδομάτων ανεργίας, είναι μέτρα απαραίτητα που όμως δεν αρκούν. Χρειάζεται να συνυπάρξουν με τη διεκδίκηση διαδικασιών ελέγχου των απολύσεων, με την αποκατάσταση των δικαιωμάτων των εργαζομένων και της νομιμότητας στην αγορά εργασίας, και με τη διεκδίκηση και υλοποίηση στρατηγικών δημιουργίας θέσεων εργασίας, στην παραγωγή αλλά και σε υπηρεσίες, όπου υπάρχουν ταυτοχρόνως κοινωνικές ανάγκες και διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό.

- Η εκπαίδευση και η έρευνα οδηγούνται στην υποταγή σε ιδιωτικά συμφέροντα και στην απομάκρυνση από την αυτοτέλεια της επιστημονικής έρευνας, τη γενικευμένη πρόσβαση στη γνώση, την προώθηση της καινοτομικής πρωτοβουλίας των εργαζομένων και των πολιτών, την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος και των κοινωνικών αναγκών. Οι αυξήσεις των διαθέσιμων πόρων για την εκπαίδευση και την έρευνα, η ελεύθερη πρόσβαση όλων στην εκπαίδευση και τη γνώση, η ανταλλαγή και διάχυση των γνώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να είναι το αντικείμενο νέων διεκδικήσεων και προτάσεων.

- Τα ζητήματα που αφορούν το περιβάλλον, απαιτούν ταυτοχρόνως τοπικές κινητοποιήσεις και κινήματα με συγκεκριμένες άμεσες προτάσεις, αλλά και ευρωπαϊκό και διεθνή συντονισμό. Όπως και τα ζητήματα που αφορούν την αλληλεγγύη με τις φτωχές χώρες του πλανήτη, στους τομείς τους περιβάλλοντος, των δημοσίων αγαθών και της οικονομικής ανάπτυξης γενικότερα.

Τα μέτωπα αυτά αφορούν τους εργαζόμενους και τους πολίτες όλων των χωρών του ευρωπαϊκού “Νότου”. Απέχουμε πολύ από το να έχουμε κινήματα σε εθνικό επίπεδο και πόσο μάλλον κοινά κινήματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεν υπάρχει όμως σύντομη οδός διαφυγής από τη σημερινή κατάσταση, γιατί δεν υπάρχουν κοινωνικές συμμαχίες που να μπορούν να διαμορφώσουν ένα νέο προσανατολισμό εξόδου από την κρίση, και γιατί δεν αρκούν κάποιες μεμονωμένες αποφάσεις σε μακροοικονομικό επίπεδο, όπως η διαγραφή χρεών, ή ακόμα και μέτρα κεϋνσιανής πολιτικής. Το παλαιό θεσμικό πλαίσιο έχει σε μεγάλο βαθμό καταστραφεί και η συγκρότηση της κοινωνίας βασίζεται πλέον σε κανόνες, ιεραρχίες και συσχετισμούς που πρέπει επίσης να ανατραπούν. Πρόκειται στην Ελλάδα για το συνδυασμό, ανισης κατανομής του εισοδήματος, πελατειακών σχέσεων στην οικονομία, διαφθοράς, επέκτασης της αδήλωτης εργασίας και της καταπάτησης κοινωνικών δικαιωμάτων.

Έχουμε μπροστά μας ένα μακρύ δρόμο ανασυγκρότησης κινημάτων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των κοινωνιών, που βασίζονται σε προγραμματικές επεξεργασίες θεμελιωμένες και κοινωνικά αποδεκτές, που μπορούν να συγκροτήσουν ηγεμονικές κοινωνικές συμμαχίες μέσα από κινηματικές συνευρέσεις, που θα επιτρέψουν την πολιτική έκφραση αυτών των αναγκών, προγραμμάτων και συμμαχιών.

Μια στρατηγική για τη γνώση κατά του καπιταλισμού των καταστροφών

2011-04-07T21:46:00.000-07:00

Η πυρηνική κρίση που εξελίσσεται στην Ιαπωνία, είναι το αποτέλεσμα της συνύπαρξης πολλών παραγόντων που εμποδίζουν στο σημερινό κόσμο την αποφυγή τέτοιων συμβάντων με τη λήψη των κατάλληλων αποφάσεων. Πρόκειται για τους ίδιους παράγοντες που εμποδίζουν τη λήψη αποφάσεων σχετικά με ορατές, εξελισσόμενες, ή απειλούμενες περιβαλλοντικές καταστροφές, αλλά και σχετικά με τις νεοφιλελεύθερες μεθόδους διαχείρισης των οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων, οι οποίες έχουν επικρατήσει.

Η διεθνής επιστημονική κοινότητα είναι σε θέση να εξελίξει την επιστημονική γνώση και την τεχνολογία, και ταυτοχρόνως να αναδείξει τους κινδύνους που συνεπάγονται για την επιβίωση των ανθρώπινων κοινωνιών οι τεχνικές και οικονομικές επιλογές που υιοθετούνται. Αλλά αυτό που συμβαίνει τελικά είναι οτι λαμβάνονται αποφάσεις οι οποίες δεν αξιοποιούν τις προειδοποιήσεις των επιστημόνων, η ίδια η επιστημονική κοινότητα διχάζεται ή αδρανοποιείται, και οι πολίτες δεν κατανοούν τη σοβαρότητα των κινδύνων, δεν είναι ενημερωμένοι, ή παραμένουν εγκλωβισμένοι στην καταναλωτική κουλτούρα του φτηνού σήμερα με οποιοδήποτε κόστος αύριο.

Παρόλο που μπορεί να φανεί μια εύκολη ερμηνεία, δεν υπάρχει αμφιβολία οτι η επιδίωξη του κέρδους αποτελεί το κύριο παράγοντα που οδηγεί σε αποφάσεις οι οποίες αγνοούν τόσο τις μεσοπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες επιπτώσεις παραγωγικών και τεχνολογικών επιλογών για το περιβάλλον και την ασφάλεια των συνθηκών ζωής, όσο και τους άμεσους και υπολογίσιμους κινδύνους. Η ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού, και η βραχυπρόθεσμη επιδίωξη της κερδοφορίας, έχουν εντείνει την υποτίμηση αυτών των κινδύνων.

Αλλά ανάμεσα σε ένα καπιταλιστή που συμμετείχε ή συμμετέχει στο ξεκίνημα ενός πολέμου και έναν “επενδυτή” που βγάζει κέρδη απο την καταστροφή των τροπικών δασών, υπάρχει μια διαφορά: ο πρώτος είχε λόγους να είναι σίγουρος πως τα δεινά του πολέμου δεν θα τον αγγίξουν, ενώ ο δεύτερος συνδυάζει τις καταστροφικές επιλογές του με την αβάσιμη πίστη στην ικανότητα του συστήματος να εξασφαλίσει τουλάχιστον την επιβίωση των ισχυρών αυτού του κόσμου. Όσο κι αν αυτό ακούγεται ως ελαφρυντικό, δεν υπάρχει άλλη εξήγηση από το ότι η αλλοτριωμένη αν και κυνική στάση απέναντι στην βιωσιμότητα του καπιταλισμού, έχει κυριαρχήσει και στην τάξη από την οποία θα περίμενε κανείς μια περισσότερο καθαρή συνείδηση.

Για τις γενιές που έχουν ενηλικιωθεί κατά την περίοδο του καπιταλισμού με κοινωνικό κράτος και με την παρουσία θεσμών προστασίας του δημοσίου συμφέροντος, είναι δύσκολο να κατανοηθεί οτι η δραστηριότητα των κρατικών οργάνων και υπηρεσιών έχει μετατεθεί προς την εξυπηρέτηση της νεοφιλελεύθερης αντζέντας και έχει προσαρμοστεί στις επιταγές της επιχειρηματικότητας και της κερδοφορίας. Οι κυβερνήσεις εμπιστεύονται τους μηχανισμούς της αγοράς και τις πρωτοβουλίες των επιχειρήσεων σε οτι αφορά την αντιμετώπιση των μεγάλων περιβαλλοντικών προβλημάτων, παρά την εμφανή και επικίνδυνη καθυστέρηση που σημειώνεται σε όλους τους τομείς. Παρά τη σαφήνεια των προειδοποιήσεων και των στόχων που θέτουν ανεξάρτητοι ή διακρατικοί οργανισμοί, τα μεμονωμένα κράτη αντιστέκονται στη δημιουργία και λειτουργία θεσμών που υπερασπίζονται το κοινό συμφέρον, συγκρουόμενοι με τα ιδιωτικά συμφέροντα.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα εμφανίζει αντιφατικές συμπεριφορές. Από τη μία μεριά είναι γεγονός οτι η παραγωγή γνώσης σε σχέση με τους κινδύνους που συνεπάγεται η διατήρηση του σημερινού οικονομικού και τεχνολογικού μοντέλου έχει κάνει άλματα, ενώ από την άλλη οι στρατευμένες φωνές που ασκούν συστηματική κριτική στις πολιτικές των κυβερνήσεων και τις πρακτικές των επιχειρήσεων, αποτελούν μια μειοψηφία που έχει στη διάθεσή της πολύ περιορισμένα μέσα. Αλλά το αίτημα που πρέπει να απευθυνθεί προς την επιστημονική κοινότητα δεν είναι μόνο να τοποθετείται περισσότερο συστηματικά και με κάθε ευκαιρία. Είναι εμφανές οτι σε πολλούς τομείς οι γνώσεις που έχουμε στη διάθεσή μας δεν είναι επαρκείς και η στράτευση των επιστημόνων πρέπει να αφορά και την εμβάθυνσή των γνώσεων αυτών με την περαιτέρω ανάπτυξη της έρευνας σε υπαρκτούς ή νέους τομείς.

Οι εργαζόμενοι και οι πολίτες είναι περισσότερο παρά ποτέ ικανοί να απορροφήσουν επιστημονικές γνώσεις και να δράσουν με βάση τις γνώσεις αυτές και τη γνωστική ικανότητα την οποία διαμορφώνουν. Τρείς κατηγορίες παραγόντων εμποδίζουν την ανάπτυξη αυτών των δυνατοτήτων και την μόνιμη παρέμβαση εργαζομένων και πολιτών σε κρίσιμα θέματα που δεν αφορούν μόνο το περιβάλλον, αλλά και το σύνολο των επιλογών που αφορούν άμεσα και μακροπρόθεσμα τις συνθήκες ζωής. Πρόκειται για την ελλειπή διάχυση γνώσεων και πληροφοριών, για την πίεση που ασκούν ο καθημερινός αγώνας για την επιβίωση και η έλλειψη ελεύθερου χρόνου στην πλειοψηφία του πληθυσμού, και για την άρνηση των πολιτικών ελίτ να υιοθετήσουν τοποθετήσεις και προγράμματα τα οποία να λαμβάνουν συστηματικά υπόψη το συνδυασμό του προϊόντος της επιστημονικής έρευνας με τις ανάγκες των ανθρώπων και των κοινωνιών.

Μια στρατηγική για τη γνώση αποτελεί προυπόθεση για τη μετάβαση στη βιώσιμη οργάνωση και διοίκηση της οικονομίας και της κοινωνίας και σε διαδικασίες υιοθέτησης αποφάσεων και διαχείρισης των πολιτικών, που βασίζονται σε δημοκρατικές λήψεις αποφάσεων από τους εργαζόμενους και τους πολίτες. Περιεχόμενο μιας τέτοιας στρατηγικής είναι η ενίσχυση και ανάπτυξη της ανεξάρτητης έρευνας σε όλους τους τομείς που αφορούν το παρόν και το μέλλον των κοινωνιών, η επέκταση της εκπαίδευσης σε δημόσια ιδρύματα ως προς τη χρονική της διάρκεια και τα αντικείμενά της, η συστηματική επιμόρφωση και ενημέρωση των εργαζομένων και πολιτών σε όλες τις ηλικίες, η επέκταση με άλματα των δημοσίων βιβλιοθηκών με παραδοσιακή και ηλεκτρονική μορφή, η μείωση του εργάσιμου χρόνου που θα καταργήσει την ανεργία και θα αυξήσει τον ελεύθερο χρόνο, και η εξασφάλιση αξιοπρεπών αμοιβών και πρόσβασης σε κοινωνικές υπηρεσίες για όλους.

Υπάρχουν σήμερα οι δυνατότητες να παλέψουμε την υλοποίηση αυτής της στρατηγικής όχι μόνο με διεκδικήσεις σε υπάρχοντες θεσμούς και ιδρύματα, αλλά και με πρωτοβουλίες ομάδων που απασχολούνται στο πλαίσιο εκπαιδευτικών ή ερευνητικών θεσμών, με τη δημιουργία ανεξάρτητων μελετητικών ή εκπαιδευτικών ομάδων, με πρωτοβουλίες εργαζομένων ή πολιτών που επιδιώκουν να αξιοποιήσουν υπάρχουσες γνώσεις και να διεκδικήσουν την παραγωγή νέων. Τα κοινωνικά κινήματα δεν μπορούν πλέον να οικοδομηθούν και να έχουν διαρκή αποτελέσματα για το σύνολο της κοινωνίας, χωρίς την ενσωμάτωση και την ανάπτυξη γνωστικών λειτουργιών και στόχων.

Ποιά κοινωνία της γνώσης θέλουμε

2011-03-01T05:46:00.000-08:00

(δημοσιεύτηκε στο Διάλογο του booksjournal, τεύχος Μαρτίου 2011)

Η συσχέτιση της δυναμικής που εξυπακούει η “κοινωνία της γνώσης”, με την εξέλιξη των ανθρωπιστικών επιστημών είναι εύστοχη διότι θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς θα συνδεθούν η αναβάθμιση και διάχυση των γνώσεων των ανθρώπων, με την ανάπτυξη και αξιοποίηση μιας επιστημονικής παραγωγής που επιδιώκει να κατανοήσει και να υποστηρίξει τη συλλογική ανθρώπινη δράση;

Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, κυρίως όταν η κατάληξη της συζήτησης θα πρέπει να είναι το Πανεπιστήμιο που θα ανταποκριθεί στη νέα σχέση γνώσης και κοινωνίας, πρέπει να αμφισβητήσει και να ξεπεράσει κανείς τη σημασία που αποδίδει στη κοινωνία της γνώσης ο Αντώνης Λιάκος στο άρθρο του “Τι Πανεπιστήμιο θέλουμε”, στο 3o τεύχος του “Περιοδικού των Βιβλίων”, όταν γράφει οτι σημαίνει δύο πράγματα: 1) Η γνώση έχει αποφασιστικό ρόλο στην οικονομία και την ανάπτυξη, και 2) Οι φορείς της γνώσης είναι τα ίδια τα άτομα, τα οποία μέσω της εκπαίδευσής τους αποκτούν κεφάλαιο, το οποίο είναι σημαντικότερο και παραγωγικότερο από το υλικό ή το χρηματικό κεφάλαιο.

Ο αποφασιστικός ρόλος της γνώσης στην οικονομία δεν είναι κάτι καινούργιο. Η αλλαγή που πραγματοποιείται κατά την μεταφορντική εποχή είναι οτι αλλάζει ριζικά ο καταμερισμός της γνώσης στην παραγωγή και στην κοινωνία, οτι παύουν όχι μόνο η χρήση αλλά και η παραγωγή γνώσης να είναι δραστηριότητες που αφορούν αποκλειστικά το περιβάλλον της κυρίαρχης τάξης και του μάνατζμεντ στις επιχειρήσεις, και επεκτείνονται και διαχέονται στην κοινωνία, όπως και στο εσωτερικό των χώρων παραγωγής αγαθών ή υπηρεσιών.

Οι παράγοντες που οδήγησαν σε αυτή την αλλαγή είναι η γενικευμένη και συνεχιζόμενη άνοδος του μορφωτικού επιπέδου του πληθυσμού, η επιτάχυνση των τεχνολογικών αλλαγών και των καινοτομιών που χρειάστηκε να αξιοποιήσουν τις γνωστικές ικανότητες και τις πρωτοβουλίες των εργαζομένων πολύ πέρα από το στενό κύκλο του μάνατζμεντ, και η μαζική παραγωγή επιστημονικού έργου στα εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα, που μπόρεσε και μπορεί να ανταποκριθεί σε ανάγκες οι οποίες δεν προέρχονται μόνο από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις ή τους δημόσιους οργανισμούς και θεσμούς, αλλά και από ανεξάρτητα κοινωνικά αιτήματα.

Το αποτέλεσμα είναι οτι η παραγωγή νέας γνώσης δεν προέρχεται μόνο από την οργανωμένη έρευνα στους δημόσιους οργανισμούς ή τις επιχειρήσεις, αλλά αποτελεί μια δραστηριότητα που συνοδεύει την παραγωγή αγαθών ή υπηρεσιών στους χώρους εργασίας, όπως αποτελεί και το προϊόν των ανεξάρτητων “κοινοτήτων γνώσεων”¹, που δημιουργούνται με σκοπούς ερευνητικούς και συγχρόνως κοινωνικούς ή πολιτικούς. Σε σχέση με το φορντιστικό παρελθόν, η διαφορά είναι οτι η παραγωγή και αξιοποίηση της γνώσης ξεφεύγει σε μεγάλο βαθμό από τον έλεγχο του κεφαλαίου και των κρατικών θεσμών, και η προσπάθεια διοχέτευσή της προς την ικανοποίηση των αναγκών της καπιταλιστικής οικονομίας, δηλαδή η αποκατάσταση με νέους τρόπους αυτού του ελέγχου, απαιτεί ένα εντελώς νέο πλαίσιο διαχείρισης της σε επιχειρησιακό, αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο.

Η παρουσίαση αυτής της σύνθετης πραγματικότητας ως διαδικασία διαμόρφωσης αξιοποιήσιμων ατομικών κεφαλαίων γνώσης, είναι τελικά ένα ιδεολογικό κατασκεύασμα το οποίο εξυπηρετεί την προσπάθεια επανάκτησης του ελέγχου της γνώσης από την οικονομική και πολιτική εξουσία. Είναι αλήθεια οτι έχει διευρυνθεί και μαζικοποιηθεί η λογική των ατομικών επιλογών για την απόκτηση γνώσεων, όχι μόνο μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος και του συστήματος κατάρτισης, αλλά και μέσω των δυνατοτήτων που προσφέρει το διαδίκτυο και οι λοιπές πηγές. Δεν είναι όμως δεδομένο οτι αυτά τα ατομικά “κεφάλαια γνώσεων”, έχουν διαμορφωθεί ώστε να ανταποκρίνονται σε ανάγκες της οικονομίας, ούτε οτι μπορεί να ανταποκριθούν μόνο σε αυτές. Τόσο οι οικονομικές δυνατότητες του ατόμου, όσο και η υπάρχουσα προσφορά υπηρεσιών εκπαίδευσης και κατάρτισης από τον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα, περιορίζουν σημαντικά το φάσμα των ατομικών επιλογών, ενώ από την άλλη μεριά οι γνώσεις που μπορεί να αποκτηθούν μέσω των τυπικών συστημάτων και των άτυπων κοινωνικών και εργασιακών εμπειριών, ξεπερνούν κατά πολύ τις ανάγκες συγκεκριμένων θέσεων εργασίας.

Η περιγραφή επομένως της κοινωνίας της γνώσης ως μια νέα σχέση ανάμεσα στην οικονομία και το “παραγωγικό” πανεπιστήμιο, επιλέγει να αγνοήσει οτι στον σημερινό καπιταλισμό αυτό που συμβαίνει σχετικά με τη γνώση, είναι μια διάχυτη και πολυεπίπεδη σύγκρουση για την αξιοποίηση προς όφελος του κεφαλαίου των διάφορων μορφών παραγωγής και αναπαραγωγής γνώσης, αλλά και της “μαζικής διανοητικότητας”² που χαρακτηρίζει τις σημερινές κοινωνίες. Η επίμονη προσπάθεια σύνδεσης των εκπαιδευτικών διαδικασιών, αλλά και της έρευνας, με τις ανάγκες και τις επιδιώξεις των επιχειρήσεων, και επομένως η προσπάθεια να περιοριστούν οι εκπαιδευτικές και ερευνητικές δραστηριότητες που δεν εξυπηρετούν αυτό τον στόχο, αποτελούν τα μέσα για να διοχετευθεί το νέο γνωσιακό δυναμικό προς μια νέου τύπου συμμαχία με το ιδιωτικό κεφάλαιο, παρόμοια (αν και πιο εύθραυστη) με αυτή που στήριξε την ανάπτυξη της φορντιστικής περιόδου. Παράλληλα, η συστηματική επιδίωξη της εξατομίκευσης των εργασιακών σχέσεων και των επαγγελματικών διαδρομών, σε συνδυασμό με την καθιέρωση της γενικευμένης ανασφάλειας στην αγορά εργασίας, αποτελούν τα εργαλεία μιας γιγαντιαίας προσπάθειας αδρανοποίησης του συλλογικού γνωσιακού κεφαλαίου και της γνωστικής ικανότητας που συσσωρεύονται στην κοινωνία, αλλά και στους χώρους εργασίας.

Οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες είναι στο στόχαστρο αυτής της “μεταρρύθμισης”, όχι μόνο επειδή θεωρούνται ένα περιττό κόστος, αλλά και επειδή αποτελούν το κατ’εξοχήν πεδίο της παραγωγής και αναπαραγωγής γνώσης για συλλογική χρήση, μέσω κυρίως των κριτικών προσεγγίσεων στο πλαίσιο αυτών των επιστημονικών κλάδων. Η περίοδος κατά την οποία συνυπήρχαν “παραδοσιακές” και κριτικές προσεγγίσεις στο πανεπιστήμιο και τους ερευνητικούς οργανισμούς (μετά την μαζικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και τον αντίκτυπο των κοινωνικών κινημάτων των ετών του 60 και του 70) φαίνεται να οδηγείται σε ένα τέλος, και οι αντιστάσεις προέρχονται κυρίως από τις “συντεχνίες”, αν και υπάρχουν ακόμα κοινωνικές ομάδες και δυνάμεις που υποστηρίζουν την παραγωγή γνώσης από τη σκοπιά του δημοσίου συμφέροντος.

Υπονομεύεται όμως διαρκώς το θεσμικό πλαίσιο το οποίο ανεχόταν και σε μεγάλο βαθμό προστάτευε την κριτική σκέψη, την ετεροδοξία, τη στρατευμένη επιστημονική παραγωγή. Το σημερινό τοπίο είναι ήδη πιό περίπλοκο, καθώς συνυπάρχουν κρατικοί ή διακρατικοί θεσμοί (πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα), με κινηματικές διαδικασίες που διεκδικούν ή επιβάλουν κριτικές γνωσιακές προσεγγίσεις, αλλά και με ανεξάρτητες πρωτοβουλίες επιστημονικών ομάδων. Στο τομέα των επιστημών που μελετούν τις αλλαγές στο περιβάλλον και τις επιπτώσεις τους για τις κοινωνίες των ανθρώπων, είναι με τον πλέον καθαρό και εκτεταμένο τρόπο αναπτυγμένη αυτή η πολυπλοκότητα. Στον τομέα αυτό είναι επίσης ορατό το πώς ο αγώνας για την προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, είναι και ένας αγώνας για την ταυτόχρονη επέκταση των επιστημονικών γνώσεων και την αξιοποίησή τους για την προστασία των πληθυσμών.

Η κοινωνία της γνώσης είναι το πεδίο όπου διεξάγεται ένας πόλεμος. Από τη μία μεριά βρίσκονται οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ που επιδιώκουν να ελέγξουν τη διαθέσιμη γνώση, την παραγωγή νέας και το ανθρώπινο δυναμικό που κατέχει την ικανότητα αξιοποίησής τους. Από την άλλη μεριά είναι οι κοινωνικές δυνάμεις και ανεξάρτητες κοινωνικές ομάδες που έχουν τη δυνατότητα χρησιμοποίησης του γνωσιακού κεφαλαίου και της διάχυτης γνωστικής ικανότητας, για να στηρίξουν την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών, και να ανοικοδομήσουν θεσμούς και πρακτικές της αλληλεγγύης και της παραγωγής και αναπαραγωγής της γνώσης. Η πανεπιστημιακή κοινότητα μπορεί και πρέπει να παίξει πρωτεύοντα ρόλο, αναγνωρίζοντας όμως οτι το πεδίο της εκπαιδευτικής και ερευνητικής δραστηριότητας έχει επεκταθεί πέρα από τα όρια των θεσμικών λειτουργιών, οτι ένα σημαντικό μέρος των ερωτημάτων που της απευθύνονται γεννιόνται μέσα από τις κοινωνικές κινητοποιήσεις και τις πρωτοβουλίες των πολιτών, οτι οι ανεξάρτητες “κοινότητες γνώσης” είναι πλέον συστατικό μέρος του επιστημονικού κόσμου.

Διαγραφή χρεών: λύση ή διαχείριση του προβλήματος;

2011-02-13T11:44:00.000-08:00

Το χρέος των οικονομιών σε διεθνές και εθνικό επίπεδο δεν είναι αποτέλεσμα ενός αλόγιστου δανεισμού, αλλά είναι μέρος ενός ολοκληρωμένου προτύπου ρύθμισης των οικονομιών που έχει τα εξής κύρια χαρακτηριστικά: η αναδιανομή του εισοδήματος σε βάρος των μισθωτών (των άμεσων και έμμεσων αμοιβών τους), συνδυάζεται με την επιδίωξη της κερδοφορίας των επιχειρήσεων με κάθε μέσο, για να εκτιναχθεί η απόδοση των χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, ενώ ο δανεισμός, ιδιωτικός και δημόσιος, έρχεται να υποκαταστήσει τη στασιμότητα και μείωση της ζήτησης της οικονομίας.

Αυτό το πρότυπο που έχει κατορθώσει να κυριαρχήσει παγκοσμίως κατά την τελευταία τριακονταετία, έχει ήδη δείξει, και δείχνει κατά την τρέχουσα περίοδο, οτι δεν ισχύει μόνο για τις περιόδους αύξησης του χρέους, αλλά και για τις περιόδους συγκράτησης και περιορισμού του. Η διαγραφή χρεών μπορεί να είναι μέρος της νεοφιλελεύθερης διαχείρισης και όχι αναγκαστικά της άρνησή της.

Το νεοφιλελεύθερο πρότυπο έχει βάλει σε δεύτερη μοίρα την οικονομική και κοινωνική ισορροπία (και πόσο μάλλον την οικολογική), και στο όνομα της αποπληρωμής των χρεών στο μέγιστο δυνατό βαθμό, αποδέχεται καταστάσεις όπου αυξάνεται δραματικά η ανεργία και η απαξίωση υλικού και άϋλου παραγωγικού δυναμικού. Σε περιόδους υπερχρέωσης θέτει ως προτεραιότητα την αποδοτική για τις τράπεζες διαχείριση των χρεών, ανεξάρτητα από την κατάρρευση ολόκληρων οικονομιών, όπως κατά την προηγούμενη “ανοδική” περίοδο είχε επιτρέψει στο χρηματοπιστωτικό σύστημα να χρηματοδοτεί μια “ανάπτυξη” ελλειμματική και μη “ανταγωνιστική”.

Στην πραγματικότητα αυτό έχει συμβεί τόσο στην Ευρώπη, όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα η συνέχιση της αύξησης του δανεισμού στις ΗΠΑ, φαίνεται να αποτελεί μονόδρομο, αλλά αργά ή γρήγορα θα χρειαστεί και εκεί να ξεκινήσει η περίοδος διαχείρισης ενός “υπέρογκου” χρέους. Στην Ευρώπη το ίδιο φαινόμενο πήρε τη μορφή της έντονης διαφοροποίησης μεταξύ κρατών, αλλά δεν συνέβει κάτι το διαφορετικό: η Ευρώπη έχασε όπως και οι ΗΠΑ παραγωγικό δυναμικό και ανταγωνιστικότητα, αλλά με άνισο τρόπο που από τούτη τη μεριά του Ατλαντικού έπληξε κυρίως, αν και όχι μόνο, τις χώρες του Νότου.

Η αποκατάσταση της βιωσιμότητας του λεγόμενου αναπτυξιακού προτύπου στην Ελλάδα, με τη διαμόρφωση ριζικά νέων κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών ισορροπιών, δεν μπορεί να είναι το αποτέλεσμα μειώσεων του χρέους, παρόλο που οι όσο το δυνατόν μεγαλύτερες περικοπές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος μιας τέτοιας προοπτικής. Η ανασυγκρότηση κινημάτων, η ενίσχυση θεσμών προστασίας των εργαζομένων, των ανέργων και των συνταξιούχων, η δημιουργία νέων πλειοψηφικών κοινωνικών συμμαχιών, είναι απαραιτήτως, και κατά κύριο λόγο, συνάρτηση δραματικών αναδιανομών του πλούτου και του εισοδήματος, μιας αντίστροφης τάσης σε σχέση με την προηγούμενη 25ετία και κυρίως με τις τρέχουσες μεταβολές. Σε αυτό το επίπεδο μπορούν πραγματικά να συνδεθούν οι διαπιστώσεις αναγκών, οι εξειδικευμένες διεκδικήσεις, και οι κατακτήσεις νέων ενοποιητικών θεσμών, περισσότερο αποτελεσματικών σε σχέση με το θνήσκον κοινωνικό κράτος.

Η εξεύρεση πόρων για ισχυρές διαρθρωτικές παρεμβάσεις για την επέκταση του παραγωγικού ιστού, την εξασφάλιση απασχόλησης για όλους και την ανάληψη των δαπανηρών ενεργειών που απαιτεί η άμβλυνση και αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, δεν θα είναι μόνο συνάρτηση μειώσεων του χρέους και του κόστους της εξυπηρέτησής του. Κοινωνικά κινήματα, για επενδύσεις στον περιβαλλοντικό τομέα, για επενδύσεις που θα αυξήσουν την οικονομική και παραγωγική δραστηριότητα στις περιφέρειες, που θα αυξήσουν την απασχόληση, θα χρειαστούν πρόσθετους πόρους, παρά τον εξορθολογισμό που μπορεί να επιφέρει ο κοινωνικός έλεγχος, που κι αυτοί πρέπει να προέλθουν από τη δικαιότερη κατανομή του εισοδημάτος. Κοινωνικά κινήματα που θα επιλέξουν και θα αναλάβουν δραστηριότητες με τις οποίες θα συνδυάσουν την ανακατανομή του εισοδήματος με το σχεδιασμό οικονομικών παρεμβάσεων, με τη στήριξη συνδυασμένων παραγωγικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιλογών.

Η αναστροφή της σημερινής αποδιαρθρωτικής διαχείρισης, δεν θα είναι συνάρτηση της μεταβολής μερικών μακροοικονομικών μεγεθών. Ο νεοφιλελευθερισμός έχει κόψει τις γέφυρες με τις οικονομικές και κοινωνικές ισορροπίες του παρελθόντος, και με τον ίδιο τρόπο αφήνει στις αγορές ακόμα και την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Δεν υπάρχει άλλη οδός σήμερα από την αφύπνηση της κοινωνίας, από την ενεργό παρέμβαση των εργαζομένων και των πολιτών σε όλους τους τομείς που τους αφορούν, από την αξιοποίηση της ικανότητά τους να σχεδιάσουν και να επιβάλουν τη δικαιοσύνη, την ισότητα, την αλληλεγγύη, τον ορθολογισμό. Όλα, ή σχεδόν όλα, πρέπει να ξαναγραφτούν. Όσοι δεν κατανοούν αυτή τη νέα αναγκαιότητα, θα σβήσουν παράλληλα με τα θεσμικά υπολλείμματα της προηγούμενης περιόδου.

Οι καταιγίδες του μέλλοντός μας

2011-01-26T09:16:00.000-08:00

Ο κορυφαίος φυσικός της NASA, James Hansen, από τους πρώτους επιστήμονες που στη δεκαετία του 80 επεσήμαναν την επικίνδυνη δυναμική της κλιματικής αλλαγής, δημοσίευσε πρίν μερικούς μήνες το βιβλίο με τίτλο “The storms of my grandchildren” (Οι καταιγίδες που θα ζήσουν τα εγγόνια μου), όπου επιχειρεί να κάνει δύο πράγματα: να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους οι προειδοποιήσεις του και οι προειδοποιήσεις πολλών συναδέλφων του δεν λαμβάνονται υπόψη από τις πολιτικές αρχές, αλλά και από τα περισσότερα ακαδημαϊκα ιδρύματα στη χώρα του, και να παρουσιάσει την ανάλυσή του για τη δυναμική και τους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής, που καταλήγει σε πιό αυστηρές προτάσεις σε σχέση κυρίως με τις προτάσεις της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

Πρόκειται για ένα σημαντικό βιβλίο για αυτούς που θέλουν να κατανοήσουν τους παράγοντες που επηρεάζουν τις κλιματικές συνθήκες στον πλανήτη Γή, αλλά και για αυτούς που αναρωτιούνται πώς είναι δυνατόν, ένας τόσο έγκυρος επιστήμονας να έχει παραμείνει στο περιθώριο της επιστημονικής κοινότητας της χώρας του, να έχει λογοκριθεί από επιστημονικά περιοδικά, να έχει δεχθεί συμβουλές για τη διατύπωση περισσότερο “αποδεκτών απόψεων”, να έχει ακόμα απειληθεί με απόλυση. Δεν πρόκειται όμως για μια κατάσταση που χαρακτηρίζει μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες, ούτε πρόκειται για τον αντίκτυπο απλώς μιας δυσπιστίας του κοινού ή ακόμα και των μεμονωμένων πολιτικών. Ο J.Hansen φωτίζει με αυτό το (πρώτο του) βιβλίο την πρωτοφανή σχέση που έχει διαμορφωθεί στο σημερινό κόσμο ανάμεσα στην επιστημονική παραγωγή και την πολιτική εξουσία: ενώ από τη μια μεριά οι επιστήμες, και ειδικότερα οι φυσικές επιστήμες, έχουν αποκτήσει τεράστιες πλέον δυνατότητες παραγωγής αξιόπιστων ερευνητικών αποτελεσμάτων, οι προσπάθειες υποταγής του προσανατολισμού και των συμπερασμάτων αυτής της παραγωγής στις επιδιώξεις της εξουσίας, ή των επιμέρους πολιτικών ή οικονομικών εξουσιών, είναι περισσότερο ισχυρές και αποτελεσματικές παρά ποτέ.

Αυτή είναι μια διάσταση της σημερινής κρίσης που δεν γίνεται πάντα κατανοητή, ή δεν αξιολογείται όσο θα έπρεπε. Η κυριαρχία στον τομέα των οικονομικών και κοινωνικών επιστημών, θεωριών και αντιλήψεων που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την αναπαραγωγή όχι μόνο κοινωνικών αλλά και οικονομικών ισορροπιών, έχει πλέον επεκταθεί και στον τομέα των φυσικών επιστημών, σχετικά με τη διατήρηση των κλιματικών ισορροπιών, δηλαδή των συνθηκών που επιτρέπουν εδώ και 7000 χρόνια την επιβίωση της ανθρωπότητας. Από μια σημαντική άποψη αυτή η περίοδος επικράτησης και χαοτικής συνύπαρξης μεμονωμένων συμφερόντων (αυτό που ονομάζεται σήμερα “αγορά”) που επιδιώκουν από κοινού να παραμερίσουν ορθολογικές επιστημονικές και πολιτικές προσεγγίσεις, θυμίζει τη σκοτεινή εποχή της μετάβασης από την ύστερη αρχαιότητα στη φεουδαρχία, την εποχή διαμόρφωσης της ιστορικής περιόδου που ονομάστηκε Μεσαίωνας.

Δεν υπάρχει δυστυχώς αμφιβολία - όχι μόνο κατά τον J.Hansen - οτι η αδυναμία να αντιμετωπιστούν εγκαίρως οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής θα οδηγήσει κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 21ου αιώνα, σε ριζικές μεταβολές των συνθηκών διαβίωσης, υγιεινής, παραγωγής τροφίμων, μετακινήσεων και μεταφορών, που θα μας οδηγήσουν πέρα από τις δυνατότητες των κρατών να προστατεύσουν τους πληθυσμούς τους (κάτι που ισχύει ήδη σε μεγάλο μέρος του πλανήτη), να εξασφαλίσουν την παραγωγική δραστηριότητα, να προβλέψουν και να αποφύγουν θανατηφόρες ανθρωπιστικές κρίσεις ή επιδημίες. Αν φθάσουμε σε μια τέτοια εξέλιξη, δεν θα έχουμε πλέον έναν πολιτισμό σαν αυτόν που γνωρίζουμε σήμερα, και η σημερινή αφελής πεποίθηση, σε όλο το φάσμα των ασχολούμενων με τα κοινά, οτι η πρόοδος είναι αναπόφευκτη καθώς και η “ανάπτυξη”, θα είναι πλέον μια ανάμνηση των γηραιοτέρων, όπως και η ελπίδα οτι εξαιρετικοί επιστήμονες θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους κρατούντες ή την κοινωνία ή και τους δύο.

Το μέτρο της ανησυχίας του J.Hansen μας το δίνει το γεγονός οτι η απόφασή του να γράψει αυτό το βιβλίο είναι προφανώς συνάρτηση της διαπίστωσης του οτι το πολιτικό και επιστημονικό κατεστημένο της χώρας του δεν πρόκειται να ασχοληθεί σοβαρά και έγκαιρα με την απειλή της κλιματικής αλλαγής, και της ελπίδας του οτι η διάδοση των εκτιμήσεων και της επιχειρηματολογίας του στους νέους ανθρώπους θα μπορέσει ίσως να κάνει τη διαφορά. Πόσο γρήγορα όμως μπορεί να συγκροτηθούν κοινωνικές ομάδες και κοινότητες επιστημόνων, που θα κατορθώσουν να ανατρέψουν την απήχηση την οποία έχουν σήμερα οι “καθησυχαστικές” απόψεις στην κοινή γνώμη και σε αυτούς που στελεχώνουν τα πολιτικά κόμματα και οργανώσεις; Πόσο γρήγορα θα επιτρέψουν αυτές οι αλλαγές να αποκτήσει η επιστημονική θεμελίωση του κοινού συμφέροντος το κύρος το οποίο χρειάζεται για να μετατραπεί σε μια στρατηγική για τη ματαίωση μιας καταστροφικής αλλαγής του κλίματος στον πλανήτη Γη;

Κινηματικές ευκαιρίες που χάνονται η μία μετά την άλλη!

2011-01-09T08:23:00.000-08:00

Έχουμε πλέον μπεί στην περίοδο κατά την οποία θα επιλεγεί η μορφή διαχείρισης της χρεοκοπίας της Ελλάδας, της Ιρλανδίας και κατά πάσα πιθανότητα της Πορτογαλίας και της Ισπανίας. Οι πολιτικές και συνδικαλιστικές δυνάμεις στην Ελλάδα και την Ευρώπη δεν κατορθώνουν όμως να διαμορφώσουν προγραμματικές απαντήσεις και κινηματικές πρακτικές ικανές να σπάσουν το νεοφιλελεύθερο κλοιό και να προσφέρουν διεξόδους στα εκατομύρια των ανθρώπων που πλήττονται από την πολύπλευρη κρίση.

Η αδυναμία αυτή εκδηλώνεται σε τρία επίπεδα: Δεν γίνεται προσπάθεια να διατυπωθεί και να προβληθεί μια λογική διαχείρισης των χρεών που να αντιστρέφει τη σημερινή μονομερή επιβάρυνση των μισθωτών και των κατώτερων εισοδημάτων. Δεν γίνεται κατανοητό οτι η προοπτική της αντιμετώπισης των κοινωνικών προβλημάτων μέσω της ανάπτυξης, πρέπει να αντικατασταθεί από την προτεραιότητα στα κοινωνικά ζητήματα και στο περιβάλλον. Δεν αξιοποιούνται σημαντικές αντιδράσεις εργαζομένων και πολιτών στον τομέα κυρίως των δημοσίων επιχειρήσεων, για να δωθούν απαντήσεις που διαμορφώνουν ευρείες κοινωνικές συμμαχίες με στόχους επιθετικούς, τόσο για τις κοινωνικές υπηρεσίες, όσο και για το περιβάλλον.

Μπροστά στην προφανή αδυναμία της Ελλάδας και της Ιρλανδίας να εξυπηρετήσουν το δημόσιο χρέος τους, υπάρχει σήμερα η προοπτική της “επιμήκυνσης” της αποπληρωμής (δεν μειώνεται το χρέος αλλά επεκτείνεται η εξυπηρέτησή του, και φυσικά το κόστος της εξυπηρέτησης), αλλά και η προοπτική της “αναδιαπραγμάτευσης” (που περιλαμβάνει και περικοπή μέρους του χρέους). Στο ερώτημα για το κατά πόσο τέτοιες λύσεις είναι επαρκείς, η απάντηση είναι όχι. Εφόσον μιλάμε στην πραγματικότητα για ελεγχόμενη χρεοκοπία, δεν είναι παρά αναβολές εν όψει της επόμενης ρύθμισης, δηλαδή των μεγαλύτερων επιβαρύνσεων για τους μισθωτούς και τά κατώτερα εισοδήματα.

Η ιδέα του ευρωομόλογου, δηλαδή του δανεισμού μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης με επιτόκια που θα είναι χαμηλότερα από το 5 ή 6% με τα οποία δανείζονται από το “μηχανισμό στήριξης” η Ελλάδα και η Ιρλανδία, δεν θα αμβλύνει σημαντικά τις πιέσεις που θα δέχονται οι δύο χώρες (και ίσως άλλες) από αυστηρότερους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, για να συνεχίσουν τις πολιτικές λιτότητας: οι δυνατότητες επιμήκυνσης και αναδιαπραγμάτευσης δεν θα υπάρχουν πιά. Αναπόσπαστο μέρος όλων αυτών των εκδοχών διαχείρισης του χρέους είναι η διατήρηση της απαλλαγής του τραπεζικού κεφαλαίου και των ανώτερων εισοδημάτων από κάθε επιβάρυνση.

Η αντιστροφή αυτής της στρατηγικής επιλογής, με την επιβάρυνση αντίθετα των τραπεζών και των υψηλών εισοδημάτων, δεν αποτελεί τη μαγική λύση όλων των προβλημάτων, αλλά είναι σίγουρα αναπόσπαστο μέρος της λύσης. Πρόκειται για ένα θέμα που ενώ είναι πλέον ευρύτατα κατανοητό, δεν αντιμετωπίζεται από πολιτικές και συνδικαλιστικές δυνάμεις ως ένα πεδίο διατύπωσης προτάσεων και οικοδόμησης νέων πρακτικών, παρόλο που μια προγραμματική και πρακτική παρέμβαση οργανώσεων του δημόσιου τομέα θα ήταν αποφασιστική.

Γνωρίζουμε πλέον σήμερα οτι η προοπτική της συνεχιζόμενης μεγέθυνσης της οικονομίας δεν έχει μέλλον. Ο πλανήτης γενικά και η κάθε χώρα ειδικότερα δεν αντέχει τη συνέχιση της καταστροφής και εξάντλησης των φυσικών πόρων, και είναι αναγκαίο να δοθεί το συντομώτερο προτεραιότητα στην προστασία και την αποκατάστασή τους, όπως και στην ανάπτυξη ανανεώσιμων μορφών παραγωγής ενέργειας και βιώσιμων παραγωγικών δραστηριοτήτων, με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε σε επιβράδυνση (αν όχι σε μηδενισμό) της αύξησης του προϊόντος και της κατανάλωσης.

Τα ζητήματα της απασχόλησης και της κοινωνικής προστασίας, δεν μπορούν σε τέτοιες συνθήκες να λυθούν μέσω της μεγέθυνσης του προϊόντος και πρέπει άρα να αποτελέσουν επίσης προτεραιότητες με βάση τις οποίες θα επιτευχθεί ο ανασχεδιασμός της οικονομίας. Μια τέτοια προοπτική δεν απαιτεί μόνο αναδιανομή εισοδήματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών, αλλά και σημαντικές αναδιανομές δαπανών μεταξύ κατανάλωσης και επενδύσεων, και την αποφασιστική ενίσχυση της δημόσιας παρέμβασης στην οικονομία καθώς και των δημόσιων πολιτικών. Όταν μιλάμε για ανασχεδιασμό των οικονομικών πολιτικών, προς όφελος του περιβάλλοντος και των κοινωνικών αναγκών, εννοούμε ότι χρειάζονται νέοι στόχοι και μέθοδοι για την επίτευξή τους, τους οποίους πρέπει κατά κύριο λόγο να προτείνουν οι οργανωμένες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που επιδιώκουν να προωθήσουν και να επιτύχουν μια τέτοια αλλαγή προσανατολισμού.

Οι πολιτικές που επιβάλει σήμερα η στρατηγική της κυβέρνησης σε βάρος των δημοσίων επιχειρήσεων και των εργαζομένων σε αυτές, έχουν προσφέρει και προσφέρουν διαδοχικές ευκαιρίες για να οργανωθεί μια αντίσταση η οποία θα υπερβεί τις αμυντικές αντιδράσεις και θα παρει κάθε φορά και τον χαρακτήρα μιας εναλλακτικής πρότασης. Μιας πρότασης που θα αφορά ταυτοχρόνως την αποφαστική βελτίωση και όχι απλώς τη διατήρηση των υπηρεσιών, την επέκταση ή την προσαρμογή της δραστηριότητας της κάθε επιχείρησης προς όφελος του περιβάλλοντος, και την εξεύρεση των αναγκαίων πόρων για την υλοποίηση αυτού του προσανατολισμού.

Οι κινητοποιήσεις των πολιτών δείχνουν (τιμές εισητηρίων, διόδια) οτι υπάρχει σήμερα η δυνατότητα μιας συνάντησης εργαζομένων και χρηστών των δημοσίων ή ιδιωτικών υπηρεσιών, η οποία θα μπορούσε να πάρει και τον χαρακτήρα προγραμματικών επεξεργασιών, τοπικού ή ευρύτερου χαρακτήρα. Ως τώρα δεν έχουν αξιοποιηθεί αυτές οι δυνατότητες και έχουν μάλιστα χαθεί ευκαιρίες. Και είναι ορατός ο κίνδυνος να μην αξιοποιηθούν και στο μέλλον, αν οι οργανώσεις των εργαζομένων δεν κατανοήσουν οτι η εποχή της μεμονωμένης συναλλαγής με το κράτος έχει περάσει και οτι το μέλλον ανήκει στις συμμαχίες εργαζομένων και πολιτών για την εξεύρεση κοινωνικά οφέλημων και βιώσιμων λύσεων.

Κλιματική αλλαγή. Μετά το Κανκούν: η ώρα της αλήθειας!

2010-12-30T05:57:00.000-08:00

Η συνδιάσκεψη της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή το Δεκέμβριο του 2009 είχε αντιμετωπιστεί από τις συνεργασίες κινηματικών οργανώσεων, από τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, αλλά και από πολλές μεμονωμένες κυβερνήσεις, ως μια μεγάλη ευκαιρία για υπογραφεί από τις κυβερνήσεις των χωρών μελών του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών μια δεσμευτική συμφωνία, με στόχους και χρονοδιαγράμματα, για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το αποτέλεσμα δεν ήταν το αναμενόμενο και παρά την ανάγκη μείωσης των εκπομπών που αναφέρεται στη συμφωνία της Κοπεγχάγης, κανείς δεν δεσμεύτηκε οτι θα υλοποιήσει συγκεκριμένους στόχους. Η συμφωνία του Κανκούν τον Δεκέμβριο του 2010 ακολουθεί τη λογική της Κοπεγχάγης. Η ιδέα μιας στροφής προς δεσμευτικές συμφωνίες των μεγάλων κυρίως κρατών, λόγω των επιστημονικών αναλύσεων και των πιέσεων που ασκούν μη κυβερνητικές οργανώσεις και κινήματα πολιτών, ήταν υπερβολικά αισιόδοξη και μη ρεαλιστική σε οτι αφορά τους πραγματικούς συσχετισμούς δυνάμεων στον τομέα των πολιτικών για το περιβάλλον.

Ενώ οι πολιτικές ηγεσίες των ισχυρών κρατών, στις οποίες περιλαμβάνονται πλέον και οι ηγεσίες των μεγάλων “αναδυόμενων” οικονομιών (υπέγραψαν όλοι τη συμφωνία του Κανκούν) δεν επιθυμούν να δεσμευθούν, η τελευταία έκθεση του Προγράμματος για το Περιβάλλον των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) καταγράφει μια πραγματικότητα που μπορεί μέσα στην δεκαετία 2010-2020 να ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Σύμφωνα με την έκθεση αυτή που έχει συνταχθεί από 30 κορυφαίους επιστήμονες ισάριθμων διεθνών ερευνητικών ινστιτούτων, η διατήρηση της ανόδου της θερμοκρασίας κάτω από τους 2 βαθμούς κελσίου κατά τον 21ο αιώνα (ένας στόχος αποδεκτός σήμερα από όλους), απαιτεί να μειωθούν οι ετήσιες εκπομπές ως τους 44 γιγατόννους αντίστοιχου διοξειδίου του άνθρακα το 2020. Με τα σημερινά δεδομένα (το business as usual σενάριο), οι ετήσιες εκπομπές θα φθάσουν τους 56 γιγατόννους. Αν υλοποιηθούν όλες οι προθέσεις της συμφωνίας της Κοπεγχάγης οι εκπομπές θα μειωθούν μόνο ως τους 49 γιγατόννους: οι 5 γιγατόννοι που υπολοίπονται σε σχέση με τις απαιτήσεις που αναδεικνύει η έκθεση του UNEP, ισοδυναμούν “μόνο” με το σύνολο των παγκόσμιων εκπομπών αυτοκινήτων, λεωφορείων και φορτηγών το έτος 2005. Αλλά επειδή οι προθέσεις της Κοπεγχάγης δεν υλοποιούνται στην πραγματικότητα, η έκθεση εκτιμά ότι η πραγματική μείωση θα φθάσει τους 53 γιγατόννους το 2020, πολύ λίγο κάτω από το σενάριο business as usual.

Με τα σημερινά δεδομένα τίθεται επομένως το εξής ερώτημα: θα μπορέσουν κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας τα κοινωνικά κινήματα, σε συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα, να επιβάλουν τις αυστηρές περιοριστικές πολιτικές και τους υλοποιήσιμους στόχους και χρονοδιαγράμματα, που αρνούνται οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ; Ίσως μπορέσουν, αν γίνει πλέον κατανοητό οτι στη βάση των κοινωνιών βρίσκεται το δυναμικό που μπορεί να ασκήσει αποτελεσματικές πιέσεις και να επιβάλει νέες πρακτικές, στον καταμερισμό του πλούτου, στον τρόπο ζωής και κατανάλωσης, στις παραγωγικές προτεραιότητες, στις υποδομές και τις υπηρεσίες. Διαφορετικά είναι πολύ πιθανό οτι θα εισέλθουμε κατά τη δεκαετία αυτή σε μια μόνιμη πλέον κατάσταση έκτακτης ανάγκης και στον τομέα του περιβάλλοντος, η οποία θα συμπληρώσει την οικονομική και κοινωνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης στην οποία έχουμε ήδη οδηγηθεί.

Η διανοητική εργασία και το σχέδιο για έναν εναλλακτικό προσανατολισμό των κοινωνιών

2010-12-12T07:36:00.000-08:00

Η ανάγνωση του βιβλίου του Jared Diamond “Κατάρρευση: πώς οι κοινωνίες επιλέγουν να αποτύχουν ή να επιτύχουν”, προσφέρει μια εκτεταμένη και λεπτομερή σε πολλά σημεία ανάλυση των κοινωνιών του παρελθόντος αλλά και του σημερινού κόσμου, που έκαναν επιλογές οι οποίες τις οδήγησαν στην παρακμή ή την εξαφάνιση, όπως και των σύγχρονων κοινωνιών που πληρώνουν τεράστια λάθη στο επίπεδο των οικονομικών ή περιβαλλοντικών αποφάσεών τους. Από περιπτώσεις όπως το νησί του Πάσχα, όπου ο πληθυσμός σχεδόν εξαφανίστηκε μαζί το κόψιμο του τελευταίου δέντρου, οι σκανδιναβοί της Γροιλανδίας, που πέθαναν ως τον τελευταίο γιατί αρνήθηκαν να μάθουν από τους εσκιμώους και επέμεναν να εισάγουν είδη πολυτελείας για τους ευγενείς τους, η εγκληματική εισαγωγή κουνελιών και αλεπούδων στην Αυστραλία, οι σημερινές καταστροφές τροπικών δασών και η “μεγαλύτερη αποτυχία της αγοράς” (Nicolas Stern) που αποτελεί η κλιματική αλλαγή, αλλά και από περιπτώσεις επιτυχημένων αναστροφών επικίνδυνων εξελίξεων, όπως η μαζική αναδάσωση της Ιαπωνίας το μεσαίωνα, μπορεί κανείς να βγάλει για τις σημερινές κοινωνίες δύο βασικά συμπεράσματα: το μέλλον μας εξαρτάται από την ύπαρξη συστηματικών και αναλυτικών γνώσεων για τη βιωσιμότητα των φυσικών πόρων, των παραγωγικών δυνατοτήτων και του καταμερισμού του πλούτου, και εξαρτάται επίσης από την ικανότητα της κάθε κοινωνίας να σχεδιάσει την εξέλιξή της με βάση τις παραπάνω γνώσεις.

Πράγματι το βιβλίο αυτό του Diamond συγκεντρώνει ένα εντυπωσιακό όγκο αποτελεσμάτων ερευνητικού έργου σχετικά με κοινωνίες του παρελθόντος και του παρόντος, και δείχνει πώς η συνεχής επέκταση σε διεθνές επίπεδο του κόσμου της έρευνας από δημόσιους φορείς, σχετικά με το φυσικό αλλά και το ανθρωπογενές περιβάλλον, προσφέρει όλο και περισσότερες δυνατότητες να αντιμετωπιστεί η πολυπλοκότητα των προβλημάτων που πρέπει να λυθούν. Πρόκειται για μια σύνθεση η οποία δεν έχει σχέση με τις ερευνητικές δυνατότητες ενός ατόμου ή μιας ομάδας, αλλά με την (αξιοπρόσεκτη είναι αλήθεια) ικανότητα ενός ατόμου να αξιοποιήσει τη συσσωρευμένη και ταυτόχρονη δουλειά ενός μεγάλου αριθμού επιστημονικών εργασιών από ένα πλήθος ερευνητικών ομάδων. Έτσι, ενώ μπορούμε να εκδηλώσουμε το θαυμασμό μας για έναν μεμονωμένο διανοούμενο, πρέπει συγχρόνως να κατανοήσουμε οτι διαβάζουμε ένα βιβλίο που γράφτηκε επειδή έχει δημιουργηθεί στο σημερινό κόσμο μια κατηγορία ανθρώπων η οποία είναι πλέον πολυπληθής και αναγνωρίσιμη, και ασκεί την ερευνητική της δραστηριότητα με βασικό κίνητρο την επιστημονική περιέργεια και κατ’επέκταση τις περισσότερες φορές, το δημόσιο συμφέρον.

Στις αφηγήσεις των επιτυχημένων παρεμβάσεων για να αναστραφούν αρνητικές και επικίνδυνες εξελίξεις σε μικρές κοινωνίες ή σε ολόκληρα σύνολα ανθρώπινων κοινωνιών, το κύριο συμπέρασμα είναι οτι με κάποιο τρόπο, στις ομάδες που μπορούν να πάρουν αποφάσεις σημαντικές για όλους, εμφανίζεται η θέληση και η ικανότητα επεξεργασίας ενός σχεδίου για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας και για τη συστηματική και ελεγχόμενη διαχείριση των δραστηριοτήτων που προβλέπει ο σχεδιασμός. Σε αντίθεση δηλαδή με ότι συμβαίνει στις σημερινές κοινωνίες, όπου όχι μόνο το ατομικό συμφέρον αλλά και η επιδίωξη του μεγαλύτερου ατομικού πλουτισμού, αποτελούν με τη βοήθεια ενός τεράστιου οπλοστασίου πολιτικών και χρηματοδοτήσεων, τον μόνο ορίζοντα. Η ιστορία της βιωσιμότητας των κοινωνιών μας διδάσκει οτι οι ιάπωνες ευγενείς έσωσαν και επέκτειναν τα δάση της χώρας τους, σε αντίθεση με την επιδότηση της αποδάσωσης στην πρώιμη Αυστραλία, ή την συνενοχή κυβερνήσεων και τραπεζών με τη συρρίκνωση των τροπικών δασών, οτι οι απλοί αγρότες των υψιπέδων της Νέας Γουινέας, είχαν συγκεντρώσει και αξιοποιήσει πληροφορίες και γνώσεις για την ανανέωση των δασών, τη διατήρηση της παραγωγικότητας των εδαφών και την αξιοποίηση των υδάτων, όταν οι πρώτοι έποικοι στην Ισλανδία ή την Αυστραλία κινδύνευσαν να αδρανοποιήσουν τα εδάφη τους ολοκληρωτικά, και όταν στον θεσσαλικό κάμπο όπως και στην μακρινή Κίνα τα υπόγεια ύδατα έχουν σήμερα αποκτήσει μια οριακή περιεκτικότητα σε άλατα.

Για να σχεδιαστεί η συντονισμένη επίλυση του πλήθους των περιβαλλοντικών, παραγωγικών και κοινωνικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε, δύο προϋποθέσεις είναι επομένως απαραίτητες: να εξασφαλιστεί η παραγωγή των απαραίτητων γνώσεων από την υπαρκτή επιστημονική κοινότητα που χρειάζεται προφανώς να επεκταθεί για να ανταποκριθεί στις υπάρχουσες ανάγκες, και να διαμορφωθεί μια ηγεμονική κοινωνική συμμαχία ικανή να εκφραστεί πολιτικά και να επιβάλει την αξιοποίηση των γνώσεων αυτών και την επεξεργασία και υλοποίηση ενός σχεδίου το οποίο μπορεί να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα των κοινωνιών μας σε όλα τα επίπεδα. Πολλά εμπόδια πρέπει όμως να ξεπεραστούν. Πρίν απ’όλα οι επιπτώσεις μακροχρόνιων πολιτικών εξατομίκευσης του επιστημονικού έργου, σε αντίθεση με την παράδοση της έρευνας από τη σκοπιά του δημοσίου συμφέροντος, και προσανατολισμού του στις λεγόμενες ανάγκες της αγοράς. Στη συνέχεια η μείωση των κονδυλίων για τη δημόσια εκπαίδευση και έρευνα. Η αναγνώριση της στρατηγικής σημασίας που έχει η παραγωγή γνώσης σε σχέση με τα σημαντικά περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα, μπορεί και πρέπει σήμερα να πάρει μορφές εναλλακτικές, οι οποίες συνδυάζουν την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι υπάρχοντες ερευνητικοί θεσμοί, με πρωτοβουλίες εργαζομένων και πολιτών, και τη δημιουργία ανεξάρτητων κοινοτήτων γνώσης.

Οι σημερινές οικονομικές και πολιτικές ελίτ επιδιώκουν συστηματικά να απομακρυνθούμε ακόμη περισσότερο από το μοντέλο της έρευνας για το δημόσιο συμφέρον, όπως και από κάθε διαδικασία σχεδιασμού ενός βιώσιμου μέλλοντος. Η αξιοποίηση των γνώσεων που είναι και θα είναι διαθέσιμες στην επιστημονική κοινότητα, τους εργαζόμενους και τους πολίτες, θα προκύψει από κινηματικές πρωτοβουλίες και από πολιτικές οργανώσεις οι οποίες θα κατανοήσουν την ανάγκη να εγκαταλειφθεί η κουλτούρα των διαμαρτυριών και διεκδικήσεων από μια εξουσία ανάλγητη, όπως και η αναμονή μιας επικείμενης επανάστασης, και να οικοδομηθεί συστηματικά μια νέα κουλτούρα των εναλλακτικών πρακτικών και των ολοκληρωμένων εναλλακτικών προτάσεων για τα μεγάλα θέματα που χρειάζεται να αντιμετωπιστούν. Η παραγωγή γνώσης όπως και η αξιοποίησή της για τον σχεδιασμό της βιωσιμότητας στο περιβαλλοντικό, παραγωγικό και κοινωνικό επίπεδο είναι το μεγάλο εργοτάξιο το οποίο πρέπει να αρχίσουμε να οικοδομούμε με πρακτικές γνωσιακές και κινηματικές, στη βάση των κοινωνιών μας, με την εμπλοκή όλων.

Σκέψεις για ένα πρόγραμμα απαλλαγής από τα Μνημόνια και τους “Μηχανισμούς Στήριξης”

2010-12-03T08:37:00.000-08:00

Η σημερινή συγκυρία, με την κατάθεση ενός προϋπολογισμού για το 2011 με περαιτέρω περικοπές, και την ανοιχτή πλέον προοπτική της επιμήκυνσης της αποπληρωμής του χρέους με πρόσθετο κόστος, επιβεβαιώνει τις προβλέψεις για την αδυναμία των πολιτικών του Μνημονίου να διαχειριστούν τη δημοσιονομική και οικονομική κρίση. Είναι επίσης ορατό οτι οι πολιτικές αυτές οδηγούν σε αποδιάρθρωση της διοίκησης και των υπηρεσιών άσκησης πολιτικών, σε υποβάθμιση υποδομών και κοινωνικών υπηρεσιών, αλλά και σε δραματική αύξηση της ανεργίας, κάθετη πτώση των αμοιβών, κατάργηση της προστασίας της εργασίας και αναδίπλωση του ιδιωτικού τομέα σε μια στρατηγική επιβίωσης μέσα στην κρίση και την ύφεση, μέσω της μείωσης του κόστους εργασίας, της αύξησης των επιδοτήσεων και της μείωσης της φορολογίας.

Οι πρόσφατες εκλογές για τις περιφέρειες και τους δήμους έδειξαν οτι η μεγάλη πλειοψηφία του εκλογικού σώματος εκφράζει αντίθεση ή δυσπιστία απέναντι στη λογική και την πρακτική του Μνημονίου. Έδειξαν επίσης οτι δεν υπάρχουν οργανωμένες πολιτικές ή κοινωνικές δυνάμεις ικανές να διατυπώσουν ένα πειστικό εναλλακτικό πρόγραμμα απέναντι στο Μνημόνιο, ούτε να βασίσουν αυτό το πρόγραμμα σε αναπτυγμένες πρακτικές και διεκδικήσεις ικανές να συγκροτήσουν ευρείες κοινωνικές συμμαχίες. Αντι να εργαστούν συστηματικά και ενωτικά προς αυτή την κατεύθυνση, οι δυνάμεις της αριστεράς και της οικολογίας επέλεξαν και επιλέγουν να ακολουθήσουν δύο διαφορετικές και αδιέξοδες οδούς: τη φυγή προς την απαγγελία μιας μετωπικής σύγκρουσης ανάμεσα στην ηγεμονική ταξική συμμαχία και ένα ανύπαρκτο “αντιμνημονιακό” κίνημα, ή την υποκατάσταση μιας αναγκαίας μεγάλης κοινωνικής συμμαχίας με συνεργασίες μεταξύ κομματικών και πολιτικών επιτελείων, των οποίων η πραγματική κοινωνική βάση είναι περιορισμένη, αποσδιόριστη ή ανύπαρκτη.

Είναι όμως εφικτό να εργαστούμε για τη διαμόρφωση ενός προγράμματος αντιμετώπισης της κρίσης και κατάργησης του Μνημονίου, το οποίο να προσφέρει απαντήσεις τόσο στα μεγάλα οικονομικά ζητήματα όπως αυτό του χρέους, όσο και στα βασικά ζητήματα που αφορούν τους εργαζομένους, δηλαδή την απασχόληση, τη μείωση της ανεργίας και την προστασία των ανέργων, τη βελτίωση των κοινωνικών υπηρεσιών, την αποκατάσταση της νομοθεσίας για την προστασία της εργασίας, και τη δημιουργία ενός βιώσιμου συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Για να συμβεί όμως αυτό πρέπει να αναγνωριστεί οτι οι ανατροπές στο επίπεδο των οικονομικών και κοινωνικών επιλογών, θα είναι το αποτέλεσμα μιας ριζικής αλλαγής του σημερινού κοινωνικού συσχετισμού, οτι η διαμόρφωση ενός νέου συσχετισμού θα είναι το αποτέλεσμα μιας συστηματικής δουλειάς ενοποίησης των υπαρκτών κοινωνικών δυνάμεων στη βάση των αναγκών και όχι των γενικών πολιτικών ή ιδεολογικών αναφορών, και οτι η ίδια η προγραμματική επεξεργασία πρέπει να είναι το προϊόν της ταυτόχρονης αξιοποίησης της γνωστικής ικανότητας των ανθρώπων και της εμπειρίας της συλλογικής τους δράσης. Και να αναγνωριστεί επίσης οτι ολ’αυτά ισχύουν σε εθνικό αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Το ζήτημα του δημοσίου χρέους και της αναγκαίας διαγραφής του, περιλαμβάνεται στο ευρύτερο ζήτημα της αμφισβήτησης και κατάργησης της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, και της εγκαθίδρυσης του δημόσιου ελέγχου επί της δημιουργίας του χρήματος και του βασικού κορμού του τραπεζικού συστήματος. Όλοι συμφωνούν οτι το καλό σενάριο σε οτι αφορά το χρέος (σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο) περιλαμβάνει ταυτόχρονα τη διαγραφή μεγάλου μέρους του χρέους προς τις ιδιωτικές τράπεζες και την αποκατάσταση του ρόλου και του ελέγχου της κεντρικής τράπεζας ως προς την κυκλοφορία του χρήματος, την πιστωτική επέκταση και το δανεισμό του δημοσίου. Ακόμα κι αν δεν μπορεί κανείς να αποκλήσει οτι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποφασιστεί “από τα πάνω” σε κάποιες συνθήκες, είναι προφανές οτι προϋποθέτει μια ριζική αλλαγή του βασικού κοινωνικού συσχετισμού, καθώς σημαίνει οτι πραγματοποιείται μια μεγάλων διαστάσεων μεταφορά εισοδήματος σε βάρος των τραπεζών και των μετόχων τους, και μια αποφασιστική μεταβολή στις πολιτικές προτεραιότητες.

Αλλά στον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό, η μεταφορά του ελέγχου της οικονομικής δραστηριότητας στις τράπεζες ήταν μέρος μιας εκρηκτικής αναδιανομής του διαθέσιμου εισοδήματος προς όφελος των ανώτερων κοινωνικών τάξεων και σε βάρος των μισθωτών και των λεγόμενων λαϊκών στρωμάτων. Η σημερινή διεθνής κρίση οφείλεται στο ότι δεν ήταν βιώσιμη η αντικατάσταση της κατανάλωσης των πολλών με τον δανεισμό προς ιδιωτικές επιχειρήσεις και δημόσιους οργανισμούς. Η κοινωνία που “αποδέχτηκε” να κερδοσκοπούν οι τράπεζες αυξάνοντας τόσο τα δάνειά τους προς το δημόσιο, όσο και τα επιτόκια αυτών των δανείων, είναι η ίδια που έζησε το συνεχές άνοιγμα της ψαλίδας των εισοδημάτων και την επέκταση σε ένα περιβάλλον πλούτου και ευημερίας, της φτώχειας και της ανασφάλειας, που αποδέχτηκε επίσης τη διεύρυνση της περίπλοκης ιεραρχίας των βολεμένων, των μεσαζόντων και των μικρών ή μεγάλων οικονομικών εγκληματιών. Το ζήτημα επομένως της εξουσίας των τραπεζών και της εξουσίας του κεφαλαίου ευρύτερα, δεν αντιμετωπίζεται με το να βρεθεί και να ονομαστεί ένας στόχος, αλλά με το να δραστηριοποιηθούν οι κοινωνικές δυνάμεις στους τομείς όπου μπορεί να αμφισβητηθεί το σύνολο των οικονομικών διαφοροποιήσεων μεταξύ κοινωνικών ομάδων.

Καθώς διευρύνεται η κρίση δανεισμού σε περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι επίκαιρο να τεθεί και ένα άλλο ζήτημα: πιο είναι το πεδίο όπου μπορεί να μεταβληθεί ο συσχετισμός δυνάμεων που καθορίζει τη σημερινή κυριαρχία του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και τις πολιτικές αναδιανομής του εισοδήματος προς όφελός του. Στην Ιρλανδία κινητοποιούνται κατά του προγράμματος λιτότητας που αφορά το δημόσιο χρέος, το οποίο προήλθε από τη σωτηρία των τραπεζών, αλλά στη Γαλλία οι πρόσφατες κινητοποιήσεις αφορούσαν περικοπές σε εισοδήματα (στις συντάξεις), που οφείλονται στην απόφαση της κυβέρνησης να μην καλύψει ελλείμματα με αναδιανομή εισοδήματος προς όφελος των μισθωτών. Τα μέτωπα επομένως, τόσο για τη διαχείριση του χρέους, όσο και για την κατανομή του εισοδήματος είναι στην πραγματικότητα ενιαία και έχουν ευρωπαϊκές διαστάσεις. Παρά τη γοητεία που ασκεί σε ορισμένες πολιτικές ομάδες η αναδίπλωση στο εθνικό πρόβλημα και στο γνώριμο εδαφος των παλαιότερων εθνικών αντιστασιακών εμπειριών, οι συσχετισμοί σε κάθε χώρα είναι πλέον συνάρτηση μιας ευρωπαϊκής εξέλιξης με ενιαία χαρακτηριστικά, ενιαία δυναμική και κοινά εργαλεία εναλλακτικών πολιτικών.

Το γεγονός ότι είναι ορατός ο κίνδυνος ενός αδιεξόδου στο ζήτημα του χρέους και επομένως οτι η προοπτική μιας ελεγχόμενης χρεοκοπίας με διαγραφή μέρους του χρέους είναι υπο τις σημερινές συνθήκες μια πολύ πιθανή εξέλιξη, δεν πρέπει να μας εγκλωβίζει στη μετατροπή της διαγραφής του χρέους σε ένα ρίγκ όπου θα μπορούσαμε να δώσουμε εμείς το πρώτο χτύπημα. Έτσι όπως είναι σήμερα τα πράγματα είμαστε στη δυσμενή θέση. Οι μόνοι τρόποι να αλλάξει ο συσχετισμός είναι, είτε να υπάρξει μια ευρύτερη ευρωπαϊκή αλλαγή λόγω εξελίξεων και σε άλλες χώρες, είτε να ανοίξει ένα εσωτερικό μέτωπο αναδιανομής του εισοδήματος το οποίο να γνωρίσει επιτυχίες και να συμβάλει με αυτό τον τρόπο στην ενίσχυση του ευρωπαϊκού μετώπου για τη διαγραφή των χρεών και την αποφασιστική ενίσχυση του δημόσιου τραπεζικού τομέα. Το άνοιγμα ενός μετώπου για την αναδιανομή του εισοδήματος δεν μπορεί να βασιστεί σε αιτήματα τόσο γενικά όπως να πληρώσει το κεφάλαιο ή οι πλούσιοι, ή να καταπολεμηθεί η φοροδιαφυγή, διότι πρέπει να στηριχθεί σε κινητοποιήσεις και διατύπωση στόχων και αιτημάτων σε συγκεκριμένους τομείς, όπως η υγεία, η κοινωνική προστασία, οι κοινωνικές υπηρεσίες, οι υποδομές, το περιβάλλον, η εκπαίδευση, ώστε να αποκτήσει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και νομιμοποίηση μια αναδιανομή εισοδήματος η οποία πρέπει να είναι ευρύτατη και να αγγίζει όχι μόνο μια χούφτα καπιταλιστών ή φοροφυγάδων, αλλά και τα μεσαία εισοδήματα. Τα πλήγματα τα οποία πρέπει να δεχθεί η σημερινή κατανομή εισοδήματος και η σημερινή πρόσβαση σε δημόσιες και κοινωνικές υπηρεσίες είναι πολύ μεγάλα και μόνο αν υπάρξουν ισχυρές κινηματικές παρεμβάσεις μπορεί να διαμορφωθεί ένα βιώσιμο τοπίο σε συνθήκες κρίσης.

Οι κοινωνικοί αγώνες και οι προσπάθειες πολιτικής τους έκφρασης αφορούν σε κεντρικό επίπεδο το κοινό ζήτημα της αναδιανομής εισοδήματος μέσω της διαγραφής των χρεών και μέσω της φορολογίας του εισοδήματος και της πολυτελούς κατανάλωσης, αλλά οι αγώνες και οι προσπάθειες πρέπει να βασιστούν στη δυνατότητα να διαμορφωθούν σε επίπεδο ειδικών κοινωνικών και οικονομικών ζητημάτων συγκεκριμένοι στόχοι, αιτήματα και συσχετισμοί. Ως τώρα οι διαλυτικές επιχειρήσεις της κυβερνητικής πολιτικής στο πλαίσιο του Μνημονίου, δεν έχουν βρεί απέναντί τους παρά διαμαρτυρίες και καταγγελίες. Στο τομέα λ.χ. της υγείας, όπου παρακολουθούμε μερικές προσπάθειες εξορθολογισμού, με γενική όμως κατεύθυνση τη συρρίκνωση του δημόσιου τομέα, είναι δυνατό να διαμορφωθεί ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα ενίσχυσης της δημόσιας υγείας και περιορισμού της ιδιωτικής, το οποίο όμως προϋποθέτει την κινητοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού του τομέα αυτού για την επεξεργασία λύσεων, τη συγκρότηση μεγάλων κοινωνικών συμμαχιών γύρω από κοινωνικούς και οικονομικούς στόχους και την επιβολή ριζικών αλλαγών μέσω κοινωνικών και πολιτικών αγώνων.

Το άνοιγμα τέτοιων μετώπων αποτελεί προφανή προϋπόθεση, σε όλες τις χώρες, για να μεταβληθούν οι συσχετισμοί τόσο σε εθνικό, όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αποτελεί προϋπόθεση και για να αρχίσουμε να έχουμε κάποιες νίκες των κινημάτων κατά των Μνημονίων και των “Μηχανισμών Στήριξης”. Η ανάγκη ενός τέτοιου προσανατολισμού δεν γίνεται όμως κατανοητή από τη μεγάλη πλειοψηφία των δυνάμεων της αριστεράς και της οικολογίας, οι οποίες συγκεντρώνουν παρόλ’αυτά ένα μεγάλο αριθμό ανθρώπων στρατευμένων, ανιδιοτελών και κινητοποιημένων. Κάτι πρέπει να γίνει για να φύγει αυτός ο κόσμος από τον εγκλωβισμό του σε μικρές ομάδες ή κόμματα που “τώρα είναι μειοψηφικές αλλά κάποτε θα ηγηθούν ενός μεγάλου κινήματος”, να βρεθούν επίσης όλοι αυτοί που είναι σκεπτικοί αλλά γνωρίζουν πολύ καλά τι συμβαίνει και ποιός φταίει για τι. Αυτή η αλλαγή προσανατολισμού μπορεί να γίνει μέσω της συστηματικής ενωτικής συγκρότησης κοινωνικών μετώπων, με πρώτο μέλημα την έκφραση των πραγματικών κοινωνικών αναγκών και τη γενικευμένη εμπλοκή των ανθρώπων στη δημοκρατική προγραμματική επεξεργασία και κινηματική δράση.

Η συγκυρία μεταβάλεται στην Ευρώπη με γοργούς ρυθμούς. Οδηγούμαστε σε μια περίοδο κατά την οποία, είτε θα οδηγηθεί σε διάλυση το σημερινό οικοδόμημα, είτε θα υιοθετηθούν ριζικές αποφάσεις οικονομικής και ίσως πολιτικής ανασυγκρότησης του, η οποία θα περιλαμβάνει τη διαγραφή χρεών και την αποκατάσταση του δημοσίου ελέγχου επι της κυκλοφορίας χρήματος και του τραπεζικού συστήματος. Το αν θα επικρατήσει η μια ή η άλλη προοπτική είναι φυσικά συνάρτηση των κοινωνικών κινητοποιήσεων σε κάθε χώρα, και του πολιτικού προσανατολισμού αυτών των κινητοποιήσεων. Ο κόσμος της αριστεράς και της οικολογίας πρέπει να αποφασίσει αν θα υποκύψει στη γοητεία του ιδιότυπου τριτοδιεθνικού εθνικισμού που έχει επιβιώσει στην Ελλάδα, ή θα επιλέξει το δρόμο όπου τον κύριο λόγο θα έχει η “οργάνωση των ίδιων των παραγωγών”, η αυτοοργάνωση μιας κοινωνίας που μπορεί να είναι αλληλέγγυα και ορθολογική, ριζοσπαστική και δημοκρατική

Πού βρίσκεται το μέλλον των ανθρωπιστικών και κοινωνικών σπουδών;

2010-11-24T07:13:00.000-08:00

(με αφορμή τη συζήτηση που οργάνωσε το περιοδικό Ιστορείν στις 13 Νοεμβρίου, με θέμα “Πολιτικές αλλαγών στο πανεπιστήμιο - Διεκδικώντας μέλλον για τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές σπουδές”)

Το τοπίο των ανθρωπιστικών και κοινωνικών σπουδών αλλάζει. Από τα πιο κραυγαλέα παραδείγμα είναι το εργατικό δίκαιο που παύει να ασχολείται με την εξισορρόπηση της σχέσης κεφαλαίου και εργασίας, και τείνει να επικεντρωθεί στον ατομικό πωλητή εργατικής δύναμης, η πολιτική οικονομία που μετατρέπεται στην εφαρμοσμένη επιστήμη της ανάλυσης των αγορών, η κοινωνιολογία που βλέπει το αντικείμενό της να συρρικνώνεται, καθώς το μέλημα της κοινωνικής συνοχής εγκαταλείπεται στον ένα ή τον άλλο βαθμό, στο όνομα της απορρύθμισης και της ευελιξίας.

Οι δημόσιοι πόροι λιγοστεύουν, για να αφήσουν ελεύθερο το πεδίο στις ιδιωτικές χορηγίες, η επιστημονική έρευνα αξιολογείται με βάση τη χρησιμότητά της για το κυρίαρχο μοντέλο της αγοράς, του κέρδους και της εξατομίκευσης, οι θεωρητικές προσεγγίσεις δογματοποιούνται, και οι θεσμοί που βρισκόταν από την πλευρά της ζήτησης για κοινωνική έρευνα περιορίζονται ή καταργούνται. Πού οδηγούνται οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές σπουδές σε τέτοιες συνθήκες;

Οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές σπουδές όπως τις ξέρουμε ήταν το προϊόν της μεταπολεμικής οικονομικής ανάπτυξης και ειδικότερα της μαζικοποίησης του πανεπιστημίου από τη δεκαετία του 60 και μετά. Υπήρχαν πόροι για εκπαίδευση και έρευνα, υπήρχαν θέματα σχετικά με τη διαχείριση και εξέλιξη του κοινωνικού κράτους, και η μεταποικιακή εποχή έθετε ερωτήματα ως προς τον μετασχηματισμό των “υπανάπτυκτων” κοινωνιών, που απευθυνόταν σε ένα μεγάλο μέρος αυτών των επιστημονικών κλάδων.

Τα κινήματα αμφισβήτησης εκείνης της περιόδου έδωσαν μια ώθηση στην κριτική προσέγγιση των σπουδών αυτών, αλλά επρόκειτο για έρευνα και διδασκαλία που αμφισβητούσε τις κυριάρχες κοινωνικές σχέσεις και πολιτικές, σε ένα περιβάλλον ασφαλές, σε ένα χώρο δημόσιο, στο πλαίσιο μιας ενιαίας επαγγελματικής και κοινωνικής ομάδας. Αυτό το περιβάλλον διαμόρφωσε σε καθοριστικό βαθμό τον τρόπο με τον οποίο σκεπτόμαστε σήμερα το πανεπιστήμιο, τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές σπουδές, και τη δυνατότητα να αναπτύσσονται κριτικές προσεγγίσεις ως κατοχυρωμένο δικαίωμα, κατά την ομαλή επαγγελματική δραστηριότητα.

Ένας τέτοιος ενοποιημένος χώρος σπουδών, επέτρεπε να σκέφτεται κανείς και να ερευνά με σκοπό τη μεταρρύθμιση του συστήματος, ή και την ανατροπή του, απευθυνόμενος στην πραγματικότητα σε ένα θεσμικό πλαίσιο κοινωνικών πρακτικών, που θα αξιοποιούσε ή όχι το ανανεωνόμενο γνωσιακό κεφάλαιο, αλλά πάντως δεν θα υιοθετούσε ανατρεπτικές ρήξεις. Οι υποστηρικτές κριτικών προσεγγίσεων ήταν όμως εξίσου ασφαλείς με τους υπόλοιπους, δεν αποχωρούσαν από τον χώρο των σπουδών και της έρευνας αν οι ανατρεπτικές τους θέσεις παράμεναν μη αναγνωρισμένες, και κυρίως δεν έχαναν την κοινωνική τους θέση.

Παρέμεναν εξωτερικοί παρατηρητές που θα επηρέαζαν τις πραγματικές εξελίξεις, μόνο στο βαθμό που οι μηχανισμοί άσκησης πολιτικών θα υιοθετούσαν κάποια από τα αποτελέσματα των ερευνών τους. Δεν είναι επομένως ανεξήγητο ότι οι αντιδράσεις των περισσοτέρων εκφραστών κριτικών προσεγγίσεων, απέναντι στο σημερινό μεταρρυθμιστικό μένος στο χώρο των πανεσπιστημίων και της έρευνας, έχουν περισσότερο κοινωνικά κίνητρα παρά επιστημονικά. Δύο είδη αντιδράσεων κυριαρχούν: η διεκδίκηση του status quo ante αφενός, και η σύναψη αφετέρου νέων συμμαχιών στο εσωτερικού του εξελισόμενου θεσμικού πλαισίου. Αντιδράσεις που είναι αμυντικές και δεν επιδιώκουν να δώσουν νέες απαντήσεις και να επανεφεύρουν τη σχέση κοινωνικών αναγκών και επιστημονικών σπουδών και έρευνας.

Καθώς όμως οι θεσμοί που παρήγαγαν γνώση, όπως και οι θεσμοί που τη ζητούσαν και την αξιοποιούσαν, μετατρέπονται σε μέρη ενός τοπίου διασκορπισμένων υπολειμμάτων, είναι ορατό διεθνώς οτι γεννιούνται μέσα στο περιβάλλον που ονομάστηκε κοινωνία της γνώσης, νέες δυνατότητες αξιοποιήσιμης γνωστικής ικανότητας αλλά και νέες ανεξάρτητες “κοινότητες γνώσης” που μπορεί να χρησιμοποιούν και να αναπαράγουν διαθέσιμο γνωσιακό κεφάλαιο, ή ακόμα και να φθάνουν σε αυθεντικές ερευνητικές δραστηριότητες στο τομέα των ανθρωπιστικών και κοινωνικών σπουδών.

Σε χώρες με ισχυρή θεσμική παράδοση σε αυτό τον τομέα, οι ανεξάρτητες κοινότητες γνώσης αποτελούν προεκτάσεις, ή εκχειλίσεις δραστηριοτήτων, με προηγούμενες ή συνεχιζόμενες σχέσεις με δημόσια ερευνητικά ιδρύματα. Ένα πεδίο όπου αυτή η τάση είναι με καθαρό τρόπο ορατή, είναι εκεί όπου οι περιβαλλοντικές μελέτες και έρευνες συναντόνται με τις κοινωνικές επιστήμες, και συνυπάρχουν κρατικοί ή υπερεθνικοί θεσμοί, κινήσεις πολιτών και μη κυβερνητικές οργανώσεις με έντονη πολλές φορές ερευνητική δραστηριότητα.

Αυτή η εξέλιξη όμως μετατρέπει τη θέση και την οπτική του ερευνητή. Από πού γεννιούνται τα ερευνητικά ερωτήματα; Λόγω ποιων επιδράσεων; Από τη στιγμή που το ζητούμενο δεν είναι πλέον το πώς θα βελτιωθούν ή θα μετεξελιχθούν υπαρκτοί θεσμοί, αλλά το πώς θα εφευρεθούν νέοι, το πώς θα δημιουργηθούν μέσα από το σημερινό καταστρεμένο τοπίο νέες συλλογικές πρακτικές, ο ερευνητής παύει να είναι ο παρατηρητής που παραδίδει τα συμπεράσματά του σε σταθερούς θεσμούς. Γίνεται αυτός που για να θέσει ερευνητικά ερωτήματα και να εμπλακεί σε μια ερευνητική διαδικασία πρέπει να εμπλακεί επίσης σε κοινωνικές αν όχι κινηματικές διεργασίες, οι οποίες θα επιδιώξουν να γεννήσουν νέες πρακτικές και νέους θεσμούς.

Πολλά παραδείγματα μπορεί να αναφερθούν στους τομείς των κοινωνικών, οικονομικών και νομικών επιστημών. Πώς μπορεί να ανοικοδομηθεί ένα εργατικό δίκαιο που ενισχύει την προστασία του εργαζόμενου, χωρίς μια ερευνητική δουλειά πεδίου, η οποία θα ενσωματώνει όχι μόνο τις καταγραφές και αναλύσεις των πραγματικών συνθηκών που έχουν πλέον διαμορφωθεί, αλλά και τις επιδιώξεις των ενδιαφερομένων όπως διαμορφώνονται μέσω κοινωνικών διεργασιών; Πώς μπορεί να απαντηθεί η σημερινή αποδόμηση των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, χωρίς μελετητικό και ερευνητικό έργο με θέμα την εξασφάλιση υπηρεσιών υγείας και συντάξεων σε έναν κόσμο με λιγότερο εργάσιμο χρόνο, μεγαλύτερη κινητικότητα και πολλαπλά χρονικά διαστήματα μάθησης, αλλά και χωρίς το άμεσο διάλογο της έρευνας με τις ανάγκες των ενδιαφερομένων;

Κατά τη συζήτηση που οργάνωσε το περιοδικό Ιστορείν, ο Αντώνης Λιάκος θυμήθηκε, για να περιγράψει τις συνθήκες στις οποίες κινδυνεύουν να βρεθούν οι σπουδές αυτές, το υπόγειο στο οποίο ζεί ο ήρωας της γνωστής ταινίας V for Vendetta: σε μια Αγγλία υπό τη δικτατορία της αστυνομίας, του στρατού και των απόλυτα ελεγχόμενων μέσων ενημέρωσης, ο V έχει εγκατασταθεί σε μια ευρύχωρη κατοικία κάτω από το επίπεδο των δρόμων του Λονδίνου, με έπιπλα και αντικείμενα υψηλής καλλιτεχνικής αξίας, και ένα θησαυρό βιβλίων και δίσκων μουσικής. Τι θα είναι δηλαδή στο μέλλον οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές σπουδές στο πανεπιστήμιο; Μια ενασχόληση σε ένα απομονωμένο χώρο, που θα ικανοποιεί αυτούς που τις έχουν διαφυλάξει, αλλά χωρίς επαφή με τον έξω κόσμο; Δεν ήταν πάντως αυτή η προσέγγιση του V! Να βγει το πλήθος στο δρόμο ήταν ο στόχος του και αυτό συνέβει!

Κλιματική αλλαγή: η μπίζνα της αμφιβολίας

2010-11-09T00:16:00.000-08:00

Είναι γνωστή και καθημερινά επιβεβαιωνόμενη η δυσπιστία τους αριστερού ανθρώπου σχετικά με την κλιματική αλλαγή: σε ένα χώρο που εξ ορισμού θεωρεί οτι έχει πλέον μάθει τα βασικά και κατέχει τα κλειδιά της παρελθούσας, παρούσας και μελλοντικής γνώσης, όλη αυτή η συζήτηση για το περιβάλλον που αποτελεί προτεραιότητα, ή για τους κλιματολόγους οι οποίοι “γνωρίζουν”, χωρίς να είναι κάν μαρξιστές, δεν πείθει σχεδόν κανένα, ή καλύτερα προκαλεί ακόμα και σήμερα ειρωνικά χαμόγελα.

Δυστυχώς όμως σύντροφοι τα άρθρα που διαβάζετε στις αγαπημένες εφημερίδες σας, ή στο διαδίκτυο, τα οποία επιβεβαιώνουν τις αμετακίνητες απόψεις σας για το θέμα, προέρχονται από πηγές τις οποίες δεν θέλετε να γνωρίζετε: από τα μεγαλύτερα think tanks του νεοφιλελελευθερισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες, από αυτούς που ξεκίνησαν με τις εκστρατείες για τη δημιουργία αμφιβολιών σχετικά με τις επιπτώσεις του καπνίσματος, συνέχισαν με τον “Πόλεμο των Άστρων” του Ρήγκαν και την εκστρατεία για την τρομακτική δύναμη πυρός της καταρρέουσας Σοβιετικής Ένωσης, και τώρα πουλάνε τις υπηρεσίες τους βιομήχανους και πετρελαιάδες που θέλουν να υπονομεύσουν τις περιβαλλοντικές πολιτικές.

Σε ένα βιβλίο που εκδόθηκε πρόσφατα στις Ηνωμένες Πολιτείες με τίτλο Merchants of Doubt (οι έμποροι της αμφιβολίας), οι Erik Conway και Naomi Oreskes, ιστορικοί των επιστημών, παρουσιάζουν τα αποτελέσματα μιας έρευνας 5 ετών, που δείχνει οτι οι ίδιοι άνθρωποι έχουν εμπλακεί από τη δεκαετία του 50 σε αυτή τη μπίζνα της αμφιβολίας. Πρόκειται για τα think tanks που τροφοδοτούν επίσης την αμερικανική δεξιά με ιδέες και επιχειρήματα, εδώ και μερικές δεκαετίες: τα George C. Marshall Institute, American Enterprise Institute, Heritage Foundation, Competitive Enterprise Institute, κ.α.

Μια αποφασιστική ώθηση δόθηκε σε αυτό το εμπόριο κατά τη δεκαετία του 80, επί Ρήγκαν, όταν οι υποστηρικτές του “Πολέμου των Άστρων”, ενός εξωφρενικού εξοπλιστικού προγράμματος για την αντιμετώπιση της σοβιετικής απειλής, δημιουργούν το George Marshall Institute, το οποίο έχει μετατραπεί στην βασική πηγή παραπληροφόρησης σε θέματα κλιματικής αλλαγής τα τελευταία 30 χρόνια.

Εξάλλου σύμφωνα με την φρασεολογία που χρησιμοποιούν οι “έμποροι της αμφιβολίας”, οι οικολόγοι είναι σαν τα καρπούζια: πράσινοι απέξω και κόκκινοι από μέσα. Γι αυτούς οι περιβαλλοντολόγοι έχουν μια κρυφή αντζέντα. Γενικώς οι εκστρατείες των νεοφιλελεύθερων think tanks έχουν αποτελέσματα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, η πλειοψηφία πιστεύει οτι υπάρχει πρόβλημα, αλλά πιστεύει συγχρόνως οτι οφείλεται στην τρύπα του όζοντος, και έχει πειστεί οτι οι επιστήμονες είναι στην πραγματικότητα διχασμένοι σε σχέση με την κλιματική αλλαγή. Στο χώρο της ελληνικής αριστεράς οι εκστρατείες αυτές είχαν καλύτερα αποτελέσματα.

“Υπάρχει πρόβλημα στον τρόπο που κατανοούμε το πρόβλημα”

2010-11-01T07:36:00.001-07:00

Σε ένα από πολλές απόψεις εύστοχο και γόνιμο άρθρο στο αγγλικό New Left Review Ιουλίου-Αυγούστου 2010, ο Σλάβοϊ Ζίζεκ παρουσιάζει την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί με την τρέχουσα κρίση, εξηγώντας οτι κατά την γνώμη του δεν υπάρχει μια ορατή εναλλακτική προοπτική και δεν μπορούμε παρά να αναμένουμε την πραγματοποίηση του “αδύνατου”. Του αδύνατου που θα υπερβεί την κυριαρχία της ιδεολογίας της μονίμως “επείγουσας οικονομικής κατάστασης”, την παντοδυναμία των “δημοκρατικών μηχανισμών” που εμποδίζουν την ανατροπή των καπιταλιστικών σχέσεων, την έλλειψη προγραμματικού περιεχομένου στα αιτήματα της αριστεράς, και την απόσταση ασφάλειας των αριστερών διανοουμένων (radical intellectuals) από τα πραγματικά γεγονότα.

Μήπως όμως η παρουσίαση της σημερινής περιόδου ως το άθροισμα πολλαπλών αδιεξόδων δεν είναι παρά το αποτέλεσμα της δυσκολίας του συγγραφέα να υπερβεί ένα δικό του αδιέξοδο στον τρόπο που προσεγγίζει σε αυτό το κείμενο τη θέση των διανοουμένων σε μια τέτοια συγκυρία; Μήπως τελικά εκφράζει την αμηχανία του απέναντι στην ανάγκη μιας νέας προσέγγισης της ίδιας της σκέψης και της γνώσης, σε σχέση με μια παραδοσιακή αντίληψη του ρόλου και της θέσης των διανοουμένων;

Η άποψη του Ζίζεκ οτι δεν υπάρχει θετικό προγραμματικό περιεχόμενο στα αιτήματα της αριστεράς και οτι αρνείται απλώς να δεχθεί την ανατροπή του υπάρχοντος κοινωνικού κράτους, δεν είναι φυσικά άστοχη. Αλλά τι είναι τελικά αυτή η αριστερά που δεν ορίζεται πλέον παρά ως ο υπερασπιστής των επιτευγμάτων της σοσιαλδημοκρατίας; Στην πραγματικότητα υπάρχει ως ένας ευρύς χώρος ανθρώπων και ομάδων με τοποθετήσεις και πρακτικές που υπερασπίζονται (ή θεωρούν οτι υπερασπίζονται) τους αδύναμους και υποστηρίζουν την αλληλεγγύη, αλλά δεν υπάρχει - αν υπήρξε ποτέ - ως ένα πολιτικό υποκείμενο από το οποίο ζητάει κανείς να δώσει προγραμματικές απαντήσεις. Το να επιμένει κανείς να αναφέρεται σε έναν κατακερματισμένο χώρο πολιτικών οργανώσεων (που η καθεμία θεωρεί οτι αποτελεί το εν δυνάμει πολιτικό υποκείμενο), ως ένα ενιαίο πράγμα από το οποίο ζητάει μάλιστα και λογαριασμό, δεν είναι παρά η εθελοντική επιλογή ενός αδιεξόδου.

Αλλά αυτή η αναφορά σε μια αριστερά που δεν υπάρχει, συνδυάζεται (αναγκαστικά) με την ταυτόχρονη αναφορά σε μια μυθική αριστερά των “αρχών του 20ου αιώνα”, η οποία τότε “γνώριζε τι έπρεπε να γίνει”. Είναι πλέον γνωστό οτι η εμφάνιση της οκτωβριανής επανάστασης ως το έργο των μπολσεβίκων, των προγόνων της μετέπειτα κομμουνιστικής αριστεράς, δεν χρησίμευσε μόνο στη διαγραφή από την ιστορία των άλλων πολιτικών δυνάμεων που συμμετείχαν στην επαναστατική διαδικασία και των κοινωνικών δυνάμεων που έδρασαν αυτόνομα, αλλά χρησίμευσε στη συνέχεια στο να νομιμοποιηθούν - στο όνομα μιας αριστεράς που “ηξερε τι πρέπει να γίνει” - απαγορεύσεις πολιτικών οργανώσεων, εγκλήματα, μαζικές εκκαθαρίσεις διαφωνούντων, τραγικά λάθη και αδιανόητες αλλαγές “γραμμής”.

Πρός την ίδια κατεύθυνση - της ηθελημένης περιγραφής ενός αδιεξόδου - οδηγεί και η παρουσίαση του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ, και των κινημάτων που συμμετέχουν σε αυτό, ως μια ριζοσπαστική εκδοχή ενός “ηθικού αντικαπιταλισμού”, που ποτέ δεν αμφισβητεί τους φιλελεύθερους-δημοκρατικούς θεσμικούς μηχανισμούς του αστικού κράτους. Είναι μια αξιολόγηση που δεν υποτιμάει μόνο τη ριζοσπαστική και αντικαπιταλιστική πρακτική πολλών κινημάτων σε όλο τον κόσμο, τον κεντρικό ρόλο των κινημάτων αυτών σε κρίσιμες στιγμές ή κρίσιμα μέτωπα, αλλά συντηρεί επίσης μια απαξιωμένη πλέον σήμερα αντιπαράθεση κοινωνικών κινημάτων και αριστερών πολιτικών οργανώσεων. Αν πάρουμε δύο σημαντικές στιγμές στην πρόσφατη ευρωπαϊκή ιστορία, τα δημοψήφισματα κατά της “συνταγματικής συνθήκης” στη Γαλλία και την Ολλανδία και τις κινητοποιήσεις στην Κοπεγχάγη τον περασμένο Δεκέμβριο για την κλιματική αλλαγή, δεν υπάρχει αμφιβολία οτι συμμετείχαν σε αυτές ριζοσπαστικά αντικαπιταλιστικά κινήματα, και υιοθετήθηκαν μορφές κινητοποιήσεων που αφήνουν πολύ πίσω το σχήμα μιας “αριστεράς” που θα μπορούσε να ξέρει το πρέπει να γίνει.

Η στιγμή της αλήθειας στο κείμενο του Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι όταν η αδυσώπητη και σωστή κριτική των αριστερών διανοουμένων κινδυνεύει να αποτελέσει και το ερμηνευτικό σχήμα του δικού του εγκλωβισμού στην αναμονή του “αδύνατου”. Ναί οι αριστεροί διανοούμενοι “ζεσταίνουν τις καρδιές τους σκεπτόμενοι αυτά που συμβαίνουν σε μακρινά μέρη, ενώ συνεχίζουν να προωθούν τις καρριέρες τους”. Ναί έχουν μια τάση να “καταστροφολογούν” απέναντι σε διάφορες πολιτικές καταστάσεις. Αλλά γιατί είναι οι αριστεροί διανούμενοι το κέντρο του σκεπτόμενου κόσμου, γιατί πρέπει να περιμένουμε από αυτούς να ξυπνήσουν, αντιμέτωποι επιτέλους με τις “πραγματικές αλλαγές” που συντελούνται; Η “δημόσια χρήση της λογικής” (Κάντ), η υποστήριξη της “εξισωτικής οικουμενικότητας της σκέψης”, η αντίθεση στην “ιδιωτική χρήση της γνώσης” (μέσω της ιδιωτικοποίησης της εκπαίδευσης και της έρευνας), αφορούν σήμερα πολύ περισσότερο κόσμο από τους αριστερούς διανοούμενους με καρριέρες, αφορούν αυτό που ο Νέγκρι ονομάζει “μαζική διανοητικότητα”, την εμπλοκή πολλών ανθρώπων, ομάδων και κινημάτων στην κατανόηση οτι “υπάρχει πρόβλημα στον τρόπο που κατανοούμε το πρόβλημα¨.

Μήπως όμως είναι δύσκολο να ξεφύγει ένας αριστερός διανοούμενος από την καταστροφολογία; Πρίν απ’όλα σχετικά με τη δημοκρατία και τη βία. Για την πρώτη χρησιμοποιείται μια επικίνδυνη διατύπωση: “Η αποδοχή των ‘δημοκρατικών μηχανισμών’ αποτελεί το απόλυτο πλαίσιο που εμποδίζει τον ριζοσπαστικό μετασχηματισμό των καπιταλιστικών σχέσεων”. Είναι σωστό ότι έχει παγιωθεί μια λειτουργία της δημοκρατίας που στηρίζεται πλέον στην κατάργηση, αλλά και την παραβίαση νομοθετημένων δικαιωμάτων. Αλλά, δεν μπορούμε να αγωνιστούμε για ριζοσπαστικές αλλαγές χωρίς να διεκδικήσουμε τόσο τη δημοκρατία, όσο και το σεβασμό νομίμων δικαιωμάτων. Δεν είναι μόνο ένα θέμα αρχής, ή τακτικής. Ένας μετασχηματισμός με την έξοδο από τον καπιταλισμό πρέπει να αλλάξει καταμερισμούς πόρων και εξουσιών, να υιοθετήσει καινοτομίες θεσμικές, οργανωτικές, τεχνολογικές, και να διατηρήσει επιτυχημένες πρακτικές της προηγούμενης περιόδου, και όλ’αυτά δεν μπορούν γίνουν χωρίς διαδικασίες κατά τις οποίες η κοινωνία θα αποφασίσει δημοκρατικά το πώς θέλει να ζήσει και να εξελιχθεί.

“Η ίδια η ύπαρξη του κράτους, ως μηχανισμού ταξικής κυριαρχίας είναι μια πράξη βίας”. Επομένως, “η χρήση της βίας από τους καταπιεσμένους κατά της άρχουσας τάξης και του κράτους της είναι πάντα σε τελική ανάλυση ‘αμυντική’”. Πρώτο πρόβλημα: οι κοινωνικές κατακτήσεις στο παρελθόν ή το μέλλον, μπορεί να μην ανατρέπουν την ταξική κυριαρχία, αλλά αυτό δεν σημαίνει οτι δεν είναι επιθυμητές και σημαντικές και οτι - επιπλέον - δεν μπορεί να αξιοποιηθούν για την προώθηση ριζικών μετασχηματισμών. Δεύτερο πρόβλημα: αυτό που περιγράφεται ως χρήση της βίας από τους καταπιεσμένους εμφανίζεται σπανιότατα με αυτή τη μορφή, και είναι κατά κανόνα η άσκηση βίας από τους εκπροσώπους των καταπιεσμένων! Στη σημερινή κατάσταση της “επείγουσας οικονομικής κατάστασης” δεν είμαστε αντιμέτωποι με την “αγορά”, αλλά - όπως σωστά επισημαίνει ο Ζίζεκ - με καλά οργανωμένες επεμβάσεις κρατών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Οι αναγκαίες απαντήσεις- αντεπιθέσεις χρειάζονται όμως κάτι παραπάνω από τη νομιμοποίηση της χρήσης μορφών βίας, καθώς θα εξαρτηθεί η επιτυχία τους από τη δυνατότητα πραγματοποίησης ευρύτερων κοινωνικών συσπειρώσεων που θα βασιστούν σε σχεδιασμένες και δημοκρατικά αποφασισμένες προγραμματικές συγκλίσεις.

Αλλά μηπώς και η καταγγελία μιας ιδεολογίας της “επείγουσας οικονομικής κατάστασης” που κηρύσσει το “αδύνατο” των ριζικών αλλαγών, δεν είναι τελικά παρά η αιτιολόγηση του αδιεξόδου στο οποίο βρίσκεται η κριτική της; Κάθε ιδεολογία που υπηρετεί ένα σύστημα κηρύσσει ταυτοχρόνως και το αδύνατο της ανατροπής του. Στην σημερινή περίοδο υποστηρίζεται οτι δεν μπορεί να γίνουν αλλαγές προς την κατεύθυνση της αποκατάστασης του κοινωνικού κράτους, ή της επιστροφής στις εθνικές οικονομίες, ενώ προβάλονται όρια που δεν πρέπει να ξεπεραστούν, όπως στην περίπτωση της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Δεν αποτελεί όμως απάντηση στην κυρίαρχη ιδεολογική τοποθέτηση η άρνηση μιας συζήτησης για το μέλλον της κοινωνικής προστασίας χωρίς επιστροφή στο παλιό κοινωνικό κράτος, για τη ρύθμιση των διεθνών οικονομικών σχέσεων χωρίς εθνικές αναδιπλώσεις, ή για τα όρια που θέτει αναγκαστικά στην οικονομία η αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος.

Τι σημαίνει ομως να καταλήγει ο Σλάβοϊ Ζίζεκ στο συμπέρασμα οτι “το αδύνατο μπορεί να συμβεί”; Πρόκειται για το αδύνατο όπως το κατανοούν οι περισσότεροι αριστεροί διανοούμενοι της εποχής μας, και επειδή συνδέονται με πολιτικές οργανώσεις και κόμματα, για τον τρόπο με τον οποίο πολλά από αυτά προσεγγίζουν το μέλλον. Στον ισχυρισμό οτι “σήμερα δεν γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε, αλλά πρέπει να δράσουμε τώρα, διότι η επίπτωση της μη δράσης μπορεί να είναι καταστροφική”, πρέπει να απαντήσει κανείς οτι στον κόσμο μας υπάρχουν διάσπαρτες πολύτιμες προγραμματικές επεξεργασίες και προτάσεις, σημαντικές εναλλακτικές πρακτικές, παραδείγματα δηλαδή και σχέδια του δυνατού. Προτάσεις και πρακτικές που μπορούν να αποτελέσουν τη βάση μιας απάντησης στη κυρίαρχη ιδεολογία και πολιτική, με την εμπλοκή όλο και περισσοτέρων ανθρώπων και κοινωνικών ομάδων στην “δημόσια χρήση της λογικής”, με σκοπό την επέκταση μιας ανανεωμένης προσέγγισης της αρμονικής και διατηρήσιμης συμβίωσης των ανθρώπων

Κέντρο της Αθήνας: να φροντίσουμε με κάθε τρόπο και μέσο τους πρόσφυγες

2010-10-28T10:24:00.000-07:00

Θα έπρεπε να έχει γίνει κατανοητό οτι οι εντάσεις που έχουν συσσωρευθεί στο κέντρο της Αθήνας δεν αφορούν απλά τα προβλήματα τα οποία συνδέονται με τη γειτνίαση ελλήνων και αλλοδαπών σε μια αστική περιοχή. Βρισκόμαστε πολύ πιο πέρα από αυτό, καθώς συνυπάρχουν, μια συνεχιζόμενη ανθρωπιστική κρίση, με 4-5000 πρόσφυγες (Αφγανούς, Σομαλούς και Σουδανούς - οι μισοί γυναίκες και παιδιά) που ζούν στο δρόμο ή στεγάζονται σε άθλιες συνθήκες, μια διαδικασία εγκατάστασης εγκληματικών ομάδων και κυκλωμάτων, και μια αναπτυσσόμενη πρακτική βίαιων επιθέσεων κατά των ξένων, αλλά και αντιπαραθέσεων μεταξύ κοινοτήτων, ενώ είναι δηλωμένη η πρόθεση της Χρυσής Αυγής να μετεξελιχθεί σε ένοπλη ομάδα.

Στους πρόσφυγες πρέπει να προστεθούν νέοι μετανάστες χωρίς χαρτιά από τη Βόρειο Αφρική κυρίως, αλλά και παλαιότεροι μετανάστες που έχουν απονομιμοποιηθεί (140.000 άτομα από την αρχή του 2008 ως τώρα, σύμφωνα με εκτιμήσεις), διότι είναι μερικά απασχολούμενοι ή άνεργοι, και έχουν εγκαταλειφθεί στην τύχη τους, καθώς αρνείται η σημερινή κυβέρνηση (όπως και η προηγούμενη) να εφαρμόσει ένα νέο μέτρο νομιμοποίησης. Εντάσεις προκαλεί και το λεγόμενο παρεμπόριο, από νόμιμους κατά κανόνα μετανάστες, οι οποίοι βρίσκονται στριμωγμένοι ανάμεσα στο ισχυρό πλέον κινεζικό λόμπυ που τους προμηθεύει και τα εμπορικά καταστήματα του κέντρου που τους καταγγέλλουν.

Στους δρόμους έχει επεκταθεί και η πορνεία με γυναίκες από την Αφρική (τη Νιγηρία κυρίως) που δεν θα μπορούσε να υπάρξει και να πάρει τέτοιες διαστάσεις, χωρίς τον αποφασιστικό ρόλο ελληνικών οργανωμένων δικτύων, αλλά και χωρίς την κατάλληλη προστασία εκ μέρους των αρμόδιων ελληνικών αρχών. Το ίδιο ισχύει και για το εμπόριο ναρκωτικών το οποίο αποτελεί μια δραστηριότητα ελλήνων, με τους αλλοδαπούς να εισχωρούν προοδευτικά ως έμποροι αλλά και ως χρήστες, να εισέρχονται δηλαδή στον πιό αποτελεσματικό μηχανισμό παραγωγής εγκληματικότητας. Έναν μηχανισμό που δεν είναι εισαγώμενος ούτε καινούργιος.

Η κατάσταση αυτή δεν διαμορφώθηκε στιγμιαία και είναι το αποτέλεσμα μιας επίμονης και μακρόχρονης υλοποίησης πολιτικών και πρακτικών εκ μέρους του ελληνικού κράτους, που οδήγησαν σταδιακά ένα όλο και μεγαλύτερο μέρος των προσφύγων και μερίδα των μεταναστών, στην ανασφάλεια και την αθλιότητα, ή τους άφησε στο έλεος των κυκλωμάτων. Πρόκειται για πολιτικές και πρακτικές που σήμερα οδηγούνται στις χειρότερες εκδοχές τους, με τις επιλογές του Μνημονίου.

Κατά την τελευταία εικοσαετία υποστηρίχθηκε, αναπτύχθηκε και εδραιώθηκε η άποψη οτι οι κοινωνικές υπηρεσίες, ακόμα και οι συντάξεις, είναι μια σπατάλη που με διάφορους τρόπους πρέπει να περιοριστεί, καθώς κυριαρχούσε στην ελίτ αλλά και στα μεσαία στρώματα η ιδέα οτι ο ατομικός ή οικογενειακός πλουτισμός αποτελεί την μόνη αξιόλογη εκδοχή “κοινωνικής προστασίας”, με μόνο υποκατάστατο την εξασφάλιση συντεχνιακών προνομίων. Η κυριαρχία αυτού του τρόπου σκέψης εδώ και αρκετά χρόνια μετέτρεψε σιγά σιγά σε κάτι το φυσιολογικό το θέαμα της φτώχειας και της ακραίας αθλιότητας στους δρόμους της πόλης, ακόμα και όταν αφορά μεγάλους αριθμούς συγκεντρωμένων ανθρώπων, χωρίς να θεωρείται αναγκαίο να κάνουν κάτι οι αρχές.

Επίσης, κατά την ίδια περίοδο έχει εγκατασταθεί σαν ένα μόνιμο βουητό, η άποψη των ελίτ, των πολιτικών, των εκσυγχρονιστών διανοουμένων, οτι οι αμοιβές της εργασίας είναι υψηλές, και με κάποιο τρόπο πρέπει να μειωθούν, και όταν βρίσκεται αυτός ο τρόπος πρέπει όλοι να τον αξιοποιούμε. Η διαθεσιμότητα φτωχών ανθρώπων χωρίς δικαιώματα έγινε έτσι μέρος και του οικονομικού τοπίου, και οι νόμοι που κανονικά έπρεπε να προστατεύουν τα οικονομικά και κοινωνικά τους δικαιώματα έμειναν σε μεγάλο βαθμό αδρανείς, οι δημόσιες αρχές έκαναν τα στραβά μάτια μπροστά στην αδήλωτη εργασία, την εισφοροδιαφυγή, αλλά και μπροστά στη Μανωλάδα και τις άθλιες συνθήκες κατοικίας και ζωής ακόμα και των απασχολουμένων μεταναστών.

Σε συνθήκες όμως που οι υπάρχουσες κοινωνικές δαπάνες θεωρούνται πάντα υπερβολικές, τα δικαιώματα θεωρούνται ενοχλητικά για όλους τους εργοδότες, και το χειρότερο για τους μετανάστες και τους πρόσφυγες είναι πάντα κάτι το φυσιολογικό, κανείς δεν ενδιαφέρεται να ελέγχεται το κράτος και οι λειτουργίες του. Οι κοινωνικές υπηρεσίες που τελικά δεν πρέπει να κάνουν καλά αυτό για το οποίο έχουν δημιουργηθεί, μετατρέπονται σε ένα βάρος για την κοινωνία (το υπέρογκο κράτος) και σε αυτοσκοπό για τους περισσότερους υπαλλήλους: και ο βολευόμενος βολευέσθω. Μέσα από αυτή τη διαδικασία δεν χάνεται μόνο η δυνατότητα ανταπόκρισης των υπηρεσιών στις νομοθετημένες υποχρεώσεις τους, αλλά και η ικανότητα των υπηρεσιών αυτών να βλέπουν τι γίνεται γύρω τους και να αντιδρούν όταν έχουν προ πολλού ξεπεραστεί τα όρια.

Το θέαμα που βλέπουμε στο κέντρο της Αθήνας δεν είναι μόνο αυτό των πλήρως αποστάτευτων προσφύγων και της πλήρως προστατευμένης εγκληματικότητας, αλλά είναι και το θέαμα της κατάρρευσης κάθε έννοιας ευθύνης των κρατικών και δημοτικών αρχών, μια κατάρρευση που παρά τους αντίθετους ισχυρισμούς, επιταχύνουν οι πολιτικές του Μνημονίου. Οι πολιτικές αυτές ενισχύουν την ήδη διαμορφωμένη άποψη οτι οποιαδήποτε κοινωνική δαπάνη και άρα φροντίδα των αδυνάτων, είναι “αντιαναπτυξιακή”, και μετά το πρόσκαιρο μπλα μπλά της τρόϊκας και της κυβέρνησης κατά της φοροδιαφυγής, σύσσωμος πλέον ο πολιτικός κόσμος (Παπανδρέου, Σαμαράς, Μπακογιάννη, Καρατζαφέρης) είναι υπέρ της μείωσης και όχι της αύξησης της φορολογίας εισοδήματος. Εξάλλου, σε θεσμικό επίπεδο, μόνο από την πλευρά του ΙΝΕ υποστηρίζεται με σαφήνεια και συνέχεια η αναδιανομή του εισοδήματος προς όφελος των κοινωνικών υπηρεσιών, των κατώτερων εισοδημάτων και των φτωχών, ως εναλλακτικός προσανατολισμός για την οικονομία.

Σήμερα η αίσθηση ενός αδιεξόδου κυριαρχεί. Όταν ένα ολόκληρο κράτος αφήνει χιλιάδες οικογενειών να στεγάζονται σε άθλιες συνθήκες, να κοιμούνται στο δρόμο με μωρά παιδιά, οδηγείται κανείς στο συμπέρασμα οτι τίποτα δεν μπορεί να γίνει. Υπάρχει ένα θέμα πολιτικής βούλησης σε κεντρικό επίπεδο, αλλά και αδράνειας των αρχών σχετικά με παρεμβάσεις για τις οποίες υπάρχουν νόμοι και μέσα, και αδράνειας επίσης των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων που είχαν και έχουν πόρους για να αναπτύξουν δραστηριότητες φροντίδας των προσφύγων και των άλλων ομάδων που έχουν ανάγκη. Σε τέτοιες συνθήκες πολιτικές και συνδικαλιστικές οργανώσεις που έχουν συνηθίσει να διεκδικούν και να διαδηλώνουν, περιμένοντας την αποδοχή των αιτημάτων τους από την κυβέρνηση, έχουν αποδειχθεί πλήρως αναποτελεσματικές, και μερικές απ’αυτές έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια.

Είναι αναγκαίο να αλλάξει το μοντέλο με το οποίο υποστηρίζονται οι πρόσφυγες. Από την προτεραιότητα στην κεντρική αντιπαράθεση να περάσουμε στην προτεραιότητα στις ειδικές πρωτοβουλίες, στην αξιοποίηση των επιμέρους δυνατοτήτων στα πεδία όπου υπάρχουν ανάγκες, στην υποστήριξη ή εγκαινίαση παραδειγματικών πρακτικών. Στην προσπάθεια αλλαγής του συσχετισμού δυνάμεων από τά κάτω, με την εμπλοκή των ίδιων των προσφύγων, την αξιοποίηση των λύσεων που οι ίδιοι έχουν βρεί και επιβάλει. Υπάρχουν σήμερα πολλές τέτοιες δυνατότητες, υπάρχουν πρωτοβουλίες αλληλεγγύης που έχουν αποδόσει, υπάρχουν πολλοί διαθέσιμοι έλληνες και ελληνίδες για να στηρίξουν αυτό τον προσανατολισμό.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες και αυτό που βρίσκεται στο επίκεντρο των εντάσεων στις γειτονιές του κέντρου, είναι αυτό της στέγασης. Είναι πολλά τα άδεια κτίρια στην Αθήνα και την ευρύτερη περιοχή και η χρησιμοποίηση τους είναι σε κάποιο βαθμό οικονομικό ζήτημα, αλλά περισσότερο ένα ζήτημα διαχείρισης σχέσεων με θεσμούς και ιδιώτες. Χρειάζεται μια διερεύνηση των σημερινών συνθηκών στέγασης, των αναγκών και των επιτυχημένων λύσεων που έχουν ενδεχομένως βρεθεί. Χρειάζεται να αξιοποιηθούν οι καταγραφές και οι προτάσεις που έχουν ήδη γίνει και να γίνουν νέες. Το ζήτημα των πόρων είναι δύσκολο και περίπλοκο και πρέπει να μελετηθεί συστηματικά. Παράλληλα είναι αναγκαίο να επεκταθεί ένα δίκτυο αλληλεγγύης σε θέματα ιατρικά και νομικά, όπως και σε θέματα ελέγχου των πρακτικών του κράτους και της αστυνομίας. Η πληροφόρηση του κόσμου πρέπει να πάρει νέες διαστάσεις, ώστε να γίνονται ευρύτερα γνωστά τα προβλήματα, οι ανάγκες και οι προτάσεις των προσφύγων.

Τι θα μπορούσε να είχε συζητηθεί στο Πάντειο;

2010-10-19T04:45:00.000-07:00

Το διήμερο για την Ανατροπή του Μνημονίου που οργανώθηκε το προηγούμενο Σαββατοκύριακο στο Πάντειο από το “Βήμα Διαλόγου”, ήταν μια σημαντική εκδήλωση με ενδιαφέρουσες εισηγήσεις. Σύμφωνα βέβαια με την κουλτούρα που κυριαρχεί στην αριστερά, και παρά τις κριτικές και αυτοκριτικές τοποθετήσεις, ήταν περισσότερο μια εκδήλωση με ομιλίες προσωπικοτήτων και πολύ λιγότερο ένα συνέδριο το οποίο επεδίωκε να οργανώσει μια συζήτηση με ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών απόψεων. Αυτό όμως που μας μένει είναι ένα θετικό αποτέλεσμα.

Ένα απο αυτά τα θετικά του συνεδρίου αυτού είναι οτι μέσα από τις παρεμβάσεις των περισσότερων προσκεκλημένων ομιλητών αναδείχθηκε τελικά το σημαντικώτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η προσπάθεια χάραξης πολιτικών για την αντιμετώπιση της νεοφιλελεύθερης διαχείρισης της κρίσης. Aπό τη μία μεριά αναγνωρίζεται οτι η περιορισμένη δυνατότητα αντίδρασης και η πολυδιάσπαση των κοινωνικών κινημάτων απαιτεί μια ανασυγκρότηση, η οποία θα είναι αναγκαστικά αποσπασματική, ενώ θα χρειαστούν συστηματικές και επίπονες προσπάθειες για την ενοποίηση των αγώνων και των προγραμματικών θέσεων. Aπό την άλλη είναι προφανές οτι η κατάκτηση νικών σε βάρος της λογικής του Μνημονίου απαιτεί ισχυρές μετωπικές αντιπαραθέσεις, με μεγάλες κινητοποιήσεις και την πολιτική δυνατότητα επιβολής εναλλακτικών προσεγγίσεων, έστω και σε επιμέρους θέματα.

Παρόλ’αυτά η πολιτική απάντηση που κυριάρχησε κατά το διήμερο ήταν η προτεραιότητα ενός κινήματος για τη διαγραφή του χρέους, η οποία εμφανίζεται ως η άμεση και ενιαία διέξοδος που θα επέτρεπε την ανατροπή του συνόλου των επιλογών οι οποίες έχουν επιβληθεί με το Μνημόνιο. Η απάντηση αυτή συνυπάρχει με τη διάχυτη αίσθηση οτι αυτή είναι η οδός για την ικανοποίηση όλων των αιτημάτων για διατήρηση των κατακτήσεων σε οικονομικό και θεσμικό επίπεδο. Δεν υπάρχουν όμως ενδείξεις πως το σύνθημα της άμεσης διαγραφής του χρέους μπορεί να αποκτήσει μεγάλη απήχηση στον κόσμο - ή στο “λαό” - σε αυτή την περίοδο, καθώς οι εφαρμοζόμενες πολιτικές αξιοποιούν και εμβαθύνουν βαθειές ρήξεις μεταξύ κοινωνικών ομάδων, μεταξύ χαμηλόμισθων και μεσαίων εισοδημάτων, μεταξύ γραφειοκρατιών και εκπροσωπούμενων, προς όφελος των ισχυρότερων. Υποτιμάται επίσης το γεγονός οτι τα βασικά προβλήματα που ισχυρίζεται οτι αντιμετωπίζει η λογική του Μνημονίου, παραμένουν σοβαρά προβλήματα έτσι κι αλλιώς. Και δεν μπορεί να υπάρξουν κινηματικές διαδικασίες χωρίς να δίδονται νέες απαντήσεις οι οποίες μπορούν να συσπειρώσουν τους ενδιαφερόμενους και να γίνουν ευρύτερα αποδεκτές για την πλειοψηφία του πληθυσμού.

Η αναζήτηση κεντρικών κατευθύνσεων και συνθημάτων είναι αναγκαία. Καί μάλιστα κεντρικών συνθημάτων που συμπυκνώνουν τον χαρακτήρα της σύγκρουσης που διαδραματίζεται στο επίπεδο των επιμέρους κινημάτων, και αφορούν κατά κανόνα τόσο την αναδιανομή εισοδήματος προς όφελος των λαϊκών τάξεων, όσο και την επίτευξη του ελέγχου της πλειοψηφίας των διαθέσιμων πόρων από δημόσιους θεσμούς και πολιτικές. Αλλά η ταξική σύγκρουση για την κατανομή του εισοδήματος και του πλούτου, αφορά σε γενικές γραμμές τόσο τη διαγραφή του χρέους, όσο και την ανακατανομή μέσω της φορολογικής πολιτικής. Δεν έχει γίνει όμως πλήρως κατανοητή η διαφορά που υπάρχει μεταξύ των δύο αυτών πολιτικών στόχων. Η διαγραφή του χρέους είναι μια επιλογή που από μόνη της δεν έχει ταξικά χαρακτηριστικά, όταν διαγράφεται το χρέος προς το εξωτερικό μιας εθνικής οικονομίας. Αντίθετα, ο στόχος μιας ισχυρής ανακατανομής μέσω της φορολογικής πολιτικής έρχεται σε σύγκρουση με ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό του σύγχρονου καπιταλισμού, τη διεύρυνση της ανισοκατανομής του εισοδήματος και του πλούτου, ακόμη και μέσα στην κρίση, και είναι ο στόχος που μπορεί να συνδεθεί άμεσα με επιμέρους ανάγκες κοινωνικών τάξεων ή ομάδων και με επιδιώξεις των κινημάτων. Έχει δηλαδή το “μειονέκτημα” οτι για να προβληθεί και να συνδεθεί με επιμέρους ποσοτικούς και ποιοτικούς στόχους απαιτείται η ωρίμανση των κινημάτων και η δυνατότητα να εκτιμηθούν οι ευρύτερες επιπτώσεις των μερικών στόχων τους.

Το συνέδριο του Παντείου ήταν παρόλ’αυτά μια προσπάθεια ενωτικής πρωτοβουλίας στην οποία συμμετείχε με διάφορους τρόπους ένα ευρύ φάσμα πολιτικών δυνάμεων και πολιτικών συσπειρώσεων. Θα μπορούσε να δωθεί συνέχεια σε αυτή την πρωτοβουλία με υπερβάσεις της λογικής των συναντήσεων αυτού του χαρακτήρα, δηλαδή με τη συστηματική προσπάθεια οργάνωσης συναντήσεων σε επίπεδο ειδικών ομάδων δράσης και οργανώσεων βάσης. Υπάρχει σήμερα ένας μεγάλος αριθμός τέτοιων οργανώσεων και ομάδων, στο συνδικαλιστικό χώρο, σε τοπικό επίπεδο, στο εσωτερικό θεσμικών αντιπροσωπευτικών φορέων, και πολλές μη κυβερνητικές οργανώσεις, που θα μπορούσαν να συζητήσουν διεξοδικά τις δυνατότητες και προοπτικές ενιαίων προγραμματικών θέσεων και δραστηριοτήτων σε συγκεκριμένους τομείς και χώρους. Είναι σήμερα δυνατό να εγκαινιαστεί μια πρακτική “συνεδρίων βάσης”, όπου θα συναντιόνται κοινωνικές εμπειρίες, πολιτικές επεξεργασίες και επιστημονικές αναλύσεις, για να δοκιμαστούν οι δυνατότητες αποφασιστικής ενίσχυσης της κινηματικής δυναμικής και της διεκδικητικής και προγραμματικής της αποτελεσματικότητας.

Μετά τον Προϋπολογισμό και τις προβλέψεις για το 2011:

2010-10-15T07:07:00.000-07:00

Οι προβλέψεις για την οικονομία και τη δημοσιονομική διαχείριση που περιλαμβάνονται στο προσχέδιο του Προϋπολογισμού για το 2011, δεν μπορεί να θεωρηθούν ασφαλείς. Η εκτίμηση οτι η οικονομία θα ακολουθήσει μια πτωτική εξέλιξη μικρότερη του 2010 με μείωση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) κατά 2,6%, βασίζεται αποκλειστικά σε μια αισιόδοξη πρόβλεψη για την αύξηση των εξαγωγών κατά 6,1% (έναντι 1,3% το 2010) καθώς όλα τα υπόλοιπα μεγέθη συνεχίζουν να πέφτουν όπως και τον προηγούμενο χρόνο. Παράλληλα η αύξηση των εσόδων που εξαρτάται από την έμμεση φορολογία (καθώς η άμεση φορολογία μειώνεται), δηλαδή σε μεγάλο βαθμό από τον ΦΠΑ, δεν είναι σίγουρο οτι θα επιβεβαιώσει τις προβλέψεις, διότι η επιδείνωση της ύφεσης θα ενισχύσει την αντίσταση στους εισπρακτικούς μηχανισμούς. Αν οι παρατηρήσεις αυτές είναι σωστές, οδηγούμαστε σε μια εντονότερη ύφεση το 2011 και σε δυσκολίες ανταπόκρισης στις προβλέψεις για τα δημόσια οικονομικά, επομένως σε νέες περικοπές.

Για άλλη μια φορά πρέπει να αναδειχθεί οτι η μεγάλη πιθανότητα να οδηγηθεί η οικονομία σε μια παρατεταμένη ύφεση, οφείλεται στην πεισματική άρνηση της κυβέρνησης, αλλά και της αξιωματικής αντιπολίτευσης να εφαρμόσει μια πολιτική αναδιανομής του εισοδήματος μέσω κυρίως της αύξησης της φορολογίας εισοδήματος. Τη στιγμή που η ανεργία αναμένεται να ξεπεράσει το ένα εκατομύριο, ενώ η αποδιοργάνωση της αγοράς εργασίας μειώνει τις αμοιβές της μεγάλης μάζας των χαμηλόμισθων, τα δύο μεγάλα κόμματα δίνουν, το καθένα με τον τρόπο του, μια μάχη για να μη αυξηθεί η φορολογία των ανώτερων εισοδημάτων. Για το 2011 προβλέπεται οτι η φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων θα παραμείνει στάσιμη, στο 4,6% του ΑΕΠ, όταν είναι δυνατόν να υπερδιπλασιαστεί και να φθάσει το 10% του ΑΕΠ, μόνο και μόνο με τη φορολογία των εισοδημάτων που σήμερα δεν φορολογούνται.

Αυτή η αύξηση των εσόδων του δημοσίου (κατά 12 δισ. περίπου) θα μπορούσε να αφιερωθεί - χωρίς να αλλάξουν τα μεγέθη που αφορούν την εξυπηρέτηση του χρέους για το 2011 - σε δημόσιες επενδύσεις και κοινωνικές δαπάνες. Ενώ κατά τον προϋπολογισμό οι δημόσιες επενδύσεις θα μειωθούν το 2011 και θα αντιστοιχούν σε 3,7% του ΑΕΠ, θα μπορούσαν να φθάσουν το 6%, ενισχύοντας την οικονομική δραστηριότητα και την απασχόληση. Τα υπόλοιπα 6 δισ. θα μπορούσαν να κατανεμηθούν ανάμεσα σε κοινωνικές δαπάνες, όπως η αύξηση του προσωπικού των νοσοκομείων, ή η προστασία των ανέργων. Η μισθοδοσία των νοσοκομείων θα είναι το 2011 2,3 δισ Ευρώ. Τα επιδόματα ανεργίας για 200.000 ανέργους είναι περίπου 1,2 δισ.

Μια τέτοια επιλογή θα μείωνε φυσικά την κατανάλωση των ανώτερων εισοδηματικών κατηγοριών. Η άποψη οτι θα μείωνε τις επενδύσεις είναι ένας νεοφιλελεύθερος μύθος, διότι αυτές οι κοινωνικές κατηγορίες δεν καταναλώνουν ο,τι παράγουν, αλλά παράγουν αντίθετα ο,τι καταναλώνουν οι εισοδηματικές κατηγορίες των οποίων η κατανάλωση θα ενισχυθεί.

Η αναδιανομή εισοδήματος μέσω της φορολογίας μπορεί να συνδυαστεί με ανατροπή της εισοδηματικής πολιτικής. Το Μνημόνιο βασίζεται στην άποψη οτι η κατάρρευση των αμοιβών της εργασίας (η εσωτερική υποτίμηση) θα αυξήσει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, και θα περιορίσει το εξωτερικό έλλειμμα. Αλλά η αναβάθμιση του παραγωγικού ιστού δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε συνθήκες μονιμοποιημένης ύφεσης. Χρειάζεται αντίθετα να έχουμε μια οικονομία που αξιοποιεί το παραγωγικό της δυναμικό, και εφαρμόζει πολιτικές σε κλαδικό και περιφερειακό επίπεδο για την επέκταση της παραγωγικής δραστηριότητας και τη βελτίωση της ποιότητάς της. Και η ανατροπή της λογικής της εσωτερικής υποτίμησης δεν επηρεάζει αρνητικά το δημόσιο έλλειμμα, αντίθετα ενισχύει τα δημόσια οικονομικά καθώς οδηγεί στην έξοδο από την ύφεση.

Υπάρχει εναλλακτικό σενάριο για την οικονομία ακόμα κι αν δεν είναι άμεσα δυνατή η περικοπή του δημοσίου χρέους. Σε τελευταία ανάλυση, το ερώτημα είναι κατά πόσο μπορεί να μεταβληθεί ο συσχετισμός δυνάμεων στο εσωτερικό μέτωπο πρός όφελος του κόσμου της εργασίας. Κατά πόσο δηλαδή μπορεί να αναπτυχθούν κοινωνικοί αγώνες ή όχι. Από αυτό θα κριθεί τόσο η υλοποίηση βασικών ανατροπών σε σχέση με το Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής του Μνημονίου, όσο και η αξιοποίηση αυτών των ανατροπών για τη στροφή της οικονομίας προς την ικανοποίηση των κοινωνικών και αναπτυξιακών αναγκών. Και θα εξαρτηθεί επίσης η δυνατότητα συμμετοχής στο ευρωπαϊκό και διεθνές μέτωπο για την περικοπή του δημοσίου χρέους.

Οι διαστάσεις της κρίσης και το περιεχόμενο των ανατροπών

2010-10-03T13:19:00.000-07:00

( Ομιλία στο Φεστιβάλ της Νεολαίας του Συνασπισμού, 3-10-2010)

1. Οι διαστάσεις της κρίσης

Η εμπειρία που ζούμε με τη συνέχιση και κλιμάκωση των πολιτικών του Μνημονίου, δείχνει οτι έχουμε μπεί σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από τη συνεχή ένταση των κοινωνικών συγκρούσεων. Όλες οι πλευρές της κρίσης, μεταφράζονται σε συστηματικές προσπάθειες να μεταφερθεί το κόστος των αδιεξόδων του καπιταλιστικού συστήματος, στους πλέον αδύναμους, σε αυτούς που ζούν με ένα μισθό, με την εργασία τους, σε αυτούς δηλαδή που παράγουν τον πλούτο. Όλα δείχνουν οτι η πολύπλευρη κρίση δεν είναι παρωδική, οτι η αντιμετώπισή της απαιτεί ριζικές ανατροπές, οτι δεν αρκεί να διεκδικήσουμε κατακτήσεις του παρελθόντος, αλλά χρειάζεται να επιβληθούν μέσα από τους κοινωνικούς αγώνες νέες μορφές παραγωγής, κατανομής του πλούτου και κοινωνικής αλληλεγγύης.

α. Η μια διάσταση της κρίσης είναι αυτή που αφορά την αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος. Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο που κυριάρχησε τα τελευταία τριάντα χρόνια, βασίστηκε στην επιδείνωση της θέσης της εργασίας, στην αύξηση με κάθε μέσο της κερδοφορίας των επιχειρήσεων και την κυριαρχία του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου. Η διαχείριση της υπερχρέωσης των οικονομιών πραγματοποιείται με την επιβεβαίωση αυτού του μοντέλου, μια διαχείριση που δεν μπορεί παρά να οδηγήσει σε μια μακρά περίοδο στασιμότητας κατά την οποία θα συνεχίζεται η αναδιανομή του πλούτου προς όφελος των ισχυρών και η αποδόμηση του συστήματος κοινωνικής προστασίας.

β. Η δεύτερη διάσταση της σημερινής κρίσης είναι η καλπάζουσα δυναμική της κλιματικής αλλαγής. Η δυναμική αυτή είναι η μεγαλύτερη απειλή που υπήρξε ποτέ για τις ανθρώπινες κοινωνίες, που πλήττει και θα πλήξει τους αδύναμους πληθυσμούς, και στο βαθμό που δεν θα αντιμετωπιστεί θα ενισχύσει τους μηχανισμούς αναδιανομής πλούτου προς όφελος των ανώτερων εισοδηματικών τάξεων που θα επιδιώκουν να προστατευθούν. Δεν μπορεί να υπάρξει πλεόν στρατηγική κοινωνικής αλληλεγγύης χωρίς να περιλαμβάνει κατά προτεραιότητα μια στρατηγική άμβλυνσης και αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.

γ. Η τρίτη διάσταση της κρίσης είναι η λυσσαλέα προσπάθεια των πολιτικών και οικονομικών ελίτ να αναστείλουν την άνοδο του μορφωτικού επιπέδου και της γνωστικής ικανότητας των πληθυσμών. Να αποδυναμώσουν τα εκπαιδευτικά συστήματα, να αμφισβητήσουν το δημόσιο χαρακτήρα τους, να μεταφέρουν την έρευνα από το δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Με αυτό τον τρόπο, και με την εξίσου συστηματική προσπάθεια εξατομίκευσης της διανοητικής εργασίας και εγκατάστασης της ευελιξίας και της ανασφάλειας στην αγορά εργασίας, επιδιώκουν να ελέγξουν και να περιορίσουν τον δυναμισμό της μαζικής διανοητικότητας η οποία χαρακτηρίζει την κοινωνία μας. Προσπαθούν να εμποδίσουν την παραγωγή γνώσης και την αξιοποίηση της με κοινωνικά κριτήρια, την ορθολογική παρέμβαση των κοινωνικών κινημάτων.

2. Τα πεδία των ανατροπών

Η συνύπαρξη των πολλών διαστάσεων της κρίσης οδηγεί στην ανάγκη αλλά και στην ευκαιρία για ριζικές ανατροπές σε πολλά πεδία.

α. Η συνειδητοποίηση της απειλής που αποτελεί η δυναμική της κλιματικής αλλαγής, τόσο για το περιβάλλον, όσο και για τις συνθήκες ζωής της πλειοψηφίας του πληθυσμού, απαιτεί να αντιστραφεί η ως τώρα προσέγγιση των θεμάτων αυτών. Οι πολιτικές για την προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι το αποκορύφωμα της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Πρέπει να θέτουν τα όρια πέρα από τα οποία δεν είναι δυνατόν να ξοδεύονται και να σπαταλώνται οι φυσικοί πόροι. Η προστασία της ζωής πάνω στον πλανήτη και η αποκατάσταση της διαθεσιμότητας των φυσικών πόρων πρέπει να αποτελέσει το πρώτο κριτήριο για το σχεδιασμό της μελλοντικής ανάπτυξης.

β. Η κοινωνική αλληλεγγύη, η καταπολέμηση της ανεργίας, η προσφορά κοινωνικών υπηρεσιών, δεν μπορεί πλέον να είναι τα αποτελέσματα της μεγέθυνσης του εθνικού προϊόντος, αλλά να αποτελούν εκ των προτέρων στόχους για τη διαμόρφωση του μοντέλου ανάπτυξης.

γ. Όταν η προστασία του περιβάλλοντος και η κοινωνική αλληλεγγύη τίθενται ως προαπαιτούμενα χαρακτηριστικά, η οικονομία δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στην κερδοφορία των ιδιωτικών επιχειρήσεων και τη συσσώρευση κεφαλαίου. Πρέπει να εγκαταλείψει την καπιταλιστική λογική υιοθετώντας νέες λογικές σχεδιασμού με αφετηρία τις υπάρχουσες ανάγκες. Λογικές σχεδιασμού οι οποίες θα υιοθετήσουν νέες επιλογές σχετικά με την κατανομή του εισοδήματος και του πλούτου, τον καταμερισμό κατανάλωσης και επενδύσεων, υλικής παραγωγής και υπηρεσιών.

δ. Δεν μπορούμε να επιστρέψουμε σε μια οικονομία όπου η συνεχής μεγέθυνση, ικανοποιεί ή θα ικανοποιήσει κάποια στιγμή τις κοινωνικές ανάγκες, μέσω ενός νέου συμβολαίου κεφαλαίου και εργασίας. Χρειαζόμαστε να εφεύρουμε νέες κατανομές πόρων, νέες ισορροπίες μεταξύ αιτημάτων και αναγκών, μεταξύ σημερινών και μελλοντικών δαπανών. Για να πραγματοποιηθεί αυτή η μεγάλη αναμόρφωση πρέπει να εκφραστούν όλες οι κοινωνικές διεκδικήσεις και προτάσεις, να οικοδομηθούν μέσα στην κοινωνία νέες συμφωνίες, να περάσει ο σχεδιασμός των χαρακτηριστικών της οικονομίας από την επανεφεύρεση ενός δημοκρατικού προγραμματισμού. Η πολιτική πρέπει να επεκταθεί στη βάση της κοινωνίας. Από κεί θα ξεκινήσει η ανασύνθεση μιας συνολικής πρότασης, και η προβολή της στην κεντρική πολιτική σκηνή.

ε. Μια τέτοια αναμόρφωση θα βασιστεί σε ένα δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα για όλους, σε ένα αναπτυγμένο δημόσιο σύστημα ερευνητικών ιδρυμάτων, και σε κοινωνικές πρωτοβουλίες στον τομέα της έρευνας και της προγραμματικής επεξεργασίας. Πρός όφελος της συμμετοχής των εργαζομένων και των πολιτών σε δημοκρατικές διαδικασίες, αλλά και προς όφελος της άνθησης προτάσεων για καινοτομίες στον επιστημονικό, τεχνολογικό, θεσμικό και κοινωνικό τομέα.

3. Τα μέτωπα και η μέθοδος πάλης

Στην Ελλάδα όπως και στις άλλες χώρες που βρίσκονται αντιμέτωπες με το πρόβλημα του υψηλού χρέους, είναι ιδιαίτερα έντονη η διαδικασία αποδόμησης των οικονομικών και κοινωνικών ισορροπιών που χαρακτήριζαν το παλιό αναπτυξιακό μοντέλο, το μοντέλο αναφοράς του παρελθόντος: της ισορροπίας στην κατανομή του εισοδήματος, του συστήματος προστασίας της εργασίας, του κράτους πρόνοιας, ακόμα και της σχέσης υλικής παραγωγής και υπηρεσιών, και της διεθνούς ένταξης της οικονομίας.

Σε όλους αυτούς τους τομείς χρειάζεται να διαμορφωθούν νέες ισορροπίες και να υπάρξουν νέες επιλογές. Δεν μπορεί να αποκλείσει κανείς οτι είναι δυνατόν υπό την πίεση των κοινωνικών αγώνων να γίνουν κάποιες υποχωρήσεις από την πλευρά των κυβερνήσεων σε αυτούς τους τομείς, σε εθνικό ή και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η σοβαρότητα όμως όλων των διαστάσεων της κρίσης δείχνει οτι με κανέναν τρόπο δεν μπορούμε να διαβλέψουμε μια συνολική ανανέωση του καπιταλιστικού μοντέλου που θα αποκαθιστούσε αυτές τις ισορροπίες.

Η ρεαλιστική διέξοδος είναι σήμερα μια αφύπνηση της κοινωνίας, μια παρέμβαση κοινωνικών κινημάτων που θα εξετάσουν τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να συνδυαστούν οι διαθέσιμοι οικονομικοί πόροι, τα όρια που θέτει η προστασία των φυσικών πόρων, οι κοινωνικές ανάγκες και οι παρούσες και μελλοντικές παραγωγικές δυνατότητες.

α. Το ζήτημα της κατανομής του πλούτου και των εισοδημάτων είναι ταυτοχρόνως διεθνές και εθνικό, αφορά το πρόβλημα του δημοσίου (αλλά και του ιδιωτικού) χρέους αφενός και την ανακατανομή του εισοδήματος μέσω της φορολογίας αφετέρου.

Η διαγραφή μέρους του δημοσίου χρέους αποτελεί ένα ισχυρό μέσο. Είναι προφανές όμως οτι μπορεί να είναι το αποτέλεσμα ενός συσχετισμού δυνάμεων προς όφελος των δημοσίων οικονομικών, αλλά και το προϊόν μιας διαδικασίας ελεγχόμενης πτώχευσης προς όφελος των τραπεζών.

Έως τη στιγμή που θα υπάρξει ένας συσχετισμός δυνάμεων σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο υπέρ της διαγραφής του χρέους, υπάρχει η δυνατότητα άντλησης πόρων σε εθνικό επίπεδο μέσω της αύξησης της φορολογίας των ανώτερων εισοδημάτων, της πολυτελούς κατανάλωσης και της μεγάλης ακίνητης περιουσίας, όπως και μέσω της φορολόγησης των επιχειρηματικών κερδών.

Η ανακατανομή εισοδήματος προς όφελος των δημοσίων οικονομικών πρέπει να συνοδευτεί από κινητοποιήσεις και αιτήματα για αύξηση των πόρων για την υγεία, την κοινωνική ασφάλιση, την προστασία της εργασίας και την εκπαίδευση. Από κινητοποιήσεις πολιτών και εργαζομένων που θα προσδιορίσουν ταυτοχρόνως την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των υπηρεσιών αυτών, που θα εγκαθιδρύσουν επίσης τον κοινωνικό έλεγχο επί των δραστηριοτήτων των κοινωνικών υπηρεσιών.

β. Και στον τομέα του περιβάλλοντος είναι ανάγκη να συνδυαστεί η εξεύρεση πόρων, με τον προσδιορισμό των αναγκών και τον σχεδιασμό των στόχων. Η κυβερνητική πολιτική χαρακτηρίζεται από ανεπαρκείς επιδιώξεις και αναμονή της δραστηριοποίησης της ιδιωτικής επιχειρηματικότητας στην “πράσινη οικονομία”. Ο τομέας πολιτικών που αφορά την “άμβλυνση και αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής”, πρέπει να περιλαμβάνει τη δραστική μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων, την εξοικονόμηση ενέργειας, την προστασία και αποκατάσταση φυσικών πόρων, αλλά και την προστασία πληθυσμών από αλλαγές στις συνθήκες ζωής και παραγωγής.

Πολλές κατηγορίες δραστηριοτήτων εμπλέκονται: η παραγωγή ενέργειας, οι συγκοινωνίες και μεταφορές, οι υδάτινοι πόροι, τα δάση, η ανακύκλωση, η προστασία από πλημμύρες, ή από την άνοδο των θαλάσσιων υδάτων. Η χάραξη πολιτικών και η επιλογή στόχων είναι σε διεθνές επίπεδο τα αντικείμενα επιστημονικών επεξεργασιών και κινηματικών διεκδικήσεων και προτάσεων. Δεν υπάρχει άλλη οδός για την επιλογή στόχων και την προβολή προτάσεων, από τη δραστηριοποίηση των τοπικών κοινωνιών, από την εμπλοκή των ίδιων των πολιτών στον προσδιορισμό των αναγκών και των μέσων.

γ. Σχετικά με την παραγωγική δραστηριότητα τρία ζητήματα πρέπει να τεθούν και να αντιμετωπιστούν: η επέκταση της υλικής παραγωγής ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία στις διεθνείς συναλλαγές, η εξασφάλιση απασχόλησης σε ανέργους και σε εργαζόμενους επιχειρήσεων που κλείνουν, η στήριξη της καινοτομίας και της αύξησης της παραγωγικότητας.

Χρειάζονται κλαδικές πολιτικές σε συνδυασμό με τον σχεδιασμό των δραστηριοτήτων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Χρειάζεται να υποστηριχθεί (και κινηματικά) η κοινωνική οικονομία ώστε να υπάρξουν πρωτοβουλίες απο την πλευρά ανέργων ή εργαζομένων σε επιχειρήσεις που έχουν κλείσει, και να υποστηριχθεί επίσης η μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα που ανταποκρίνεται στις επιλογές του περιφερειακού σχεδιασμού. Να δραστηριοποιηθούν τα ερευνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα σε σχέση με τις ανάγκες των περιφερειακών και τοπικών οικονομιών, και να δημιουργηθούν δημόσιες δομές στήριξης της καινοτομίας σε όλες τις κατηγορίες επιχειρήσεων.

δ. Σε μια κοινωνία όπου χρειάζεται ο εξορθολογισμός της ανάπτυξης, ο σχεδιασμός μιας μεγάλης μεταμόρφωσης προς όφελος του περιβάλλοντος και των ανθρώπων, η υποστήριξη της δημοκρατίας στα κοινωνικά κινήματα, η υποστήριξη της καινοτομίας σε όλους τους τομείς, η εκπαίδευση και η έρευνα απαιτούν πόρους και νέες προσεγγίσεις.

Η πρόσβαση των νέων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση πρέπει να γενικευθεί. Για να είναι ρεαλιστική μια τέτοια προοπτική χρειάζεται μια πραγματικά δωρεάν παιδεία, αλλά και η οικονομική υποστήριξη των νέων που προέρχονται από φτωχές οικογένειες και είναι σήμερα αναγκασμένοι να αναζητούν μια θέση εργασίας. Η χρηματοδότηση της έρευνας πρέπει όχι μόνο να αυξηθεί, αλλά και να κατευθυνθούν οι πόροι αυτοί σε δημόσια ή κοινωνικού χαρακτήρα ιδρύματα. Είναι αναγκαίο να συνεργαστούν οι εκπαιδευτικοί και οι φοιτητές με τα κοινωνικά κινήματα για να προβληθούν και να καλυφθούν ερευνητικές πρωτοβουλίες που μπορούν να στηρίξουν αυτά τα κινήματα.

4. Επίλογος

Είναι επομένως αναγκαίο να ωθήσουμε προς τη διαμόρφωση μιας νέας πολιτικής κουλτούρας.

Να τροφοδοτηθεί η πολιτική συζήτηση από τα αιτήματα και τις προτάσεις στη βάση της κοινωνίας.

Να ξεπεραστεί η αμυντική διεκδίκηση παλαιών κεκτημένων ή προνομίων.

Να γίνουν οι διεκδικήσεις επιθετικές και να αποκτήσουν προγραμματικά χαρακτηριστικά, με στόχο την ανανέωση του θεσμικού πλαισίου της αλληλεγγύης.

Να οικοδομηθούν νέες κοινωνικές συμμαχίες, ικανές να ξεπεράσουν τις ιεραρχίες του παρελθόντος και τον καταμερματισμό που επέβαλε η νεοφιλελεύθερη διαχείριση.

Συρρίκνωση του ΟΣΕ: μας βγάζουν εκτός Ευρώπης και αμνηστεύουν το όργιο διαφθοράς

2010-09-27T02:25:00.000-07:00

Την μετατροπή της Ελλάδας σε τριτοκοσμική χώρα ενισχύει και συμβολίζει το πρόγραμμα «εξυγίανσης» του Οργανισμού Σιδηροδρόμων Ελλάδος (ΟΣΕ), καθώς οργανώνει τη θεαματική απόκλιση του ελληνικού σχεδιασμού σε αυτό τον τομέα σε σχέση με τις ευρωπαϊκές αποφάσεις, ενώ αποτελεί ταυτοχρόνως και μια επιχείρηση «σκούπα» που οργανώνει τη λήθη σχετικά με την πολλαπλώς σκανδαλώδη διαχείριση από την πλευρά τόσο των υπουργείων μεταφορών όσο και των διοικήσεων του ΟΣΕ.

Ο τομέας των μεταφορών είναι ο μόνος όπου συνεχίζουν να αυξάνονται οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και είναι επομένως από τους βασικούς στόχους των πολιτικών αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Πράγματι η κατανάλωση ενέργειας από τους σιδηροδρόμους είναι πολύ χαμηλή, με αποτέλεσμα το 2% μόνο των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στην ΕΕ των 27 να προέρχεται (2005) από τις σιδηροδρομικές μεταφορές, έναντι 70% που προέρχεται από τις οδικές μεταφορές. Αλλά και από καθαρά οικονομική και κοινωνική άποψη η επέκταση του σιδηροδρόμου αποτελεί μια από τις πιο αποτελεσματικές και φτηνές επενδυτικές επιλογές.

Η χώρα που υλοποιεί με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο την πολιτική της Λευκής Βίβλου της ΕΕ είναι η Σουηδία που από το 2002 ως το 2007 αύξησε κατά 16% τις επιβατικές μεταφορές με σιδηρόδρομο και κατά 21% τις μεταφορές εμπορευμάτων. Έτσι μεταφέρεται με αυτό το μέσο το 9% των επιβατών και το 36% των εμπορευμάτων (το 2007), όταν στην Ευρώπη των 15 τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 7% και 15%. Στην Ελλάδα το μεταφορικό έργο αφορούσε τον ίδιο χρόνο το 2% για τους επιβάτες και το 3% για τα εμπορεύματα.

Εν μέσω διακηρύξεων για εξυγίανση και καταπολέμηση της διαφθοράς, το κυβερνητικό πρόγραμμα για τον ΟΣΕ, που ευλογούν οι ναϊτες μοναχοί του ΔΝΤ, θα σκουπίσει κάτω από το χαλί ένα πλήθος ευθυνών που βαραίνουν υπουργεία και διοικήσεις του οργανισμού. Η πρωτάκουστη κάλυψη της εθνικής συμμετοχής σε συγχρηματοδοτούμενα (ευρωπαϊκά) προγράμματα με τραπεζικό δανεισμό «πέρασε» χωρίς προβλήματα από διαδοχικούς υπουργούς και εκπροσώπους της ευρωπαϊκής επιτροπής, όπως και οι γραμμές που ανασκευάστηκαν και δεν χρησιμοποιήθηκαν ή τα έργα εκσυγχρονισμού (χαρακτηρισμένα «ολυμπιακά») που δεν έχουν ακόμα τελειώσει. Το περασμένο Ιούνιο η ομοσπονδία των εργαζομένων στον ΟΣΕ κατέθεσε μηνυτήρια αναφορά κατά παντός υπευθύνου, σχετικά με αυτές τις εκκρεμότητες και τις πολλαπλές περιπτώσεις κακοδιοίκησης και κακοδιαχείρισης του συνόλου των εταιριών του ομίλου.

Το νέο τοπίο της εργασίας και της συλλογικής δράσης

2010-09-24T22:34:00.001-07:00

(Γιορτή της εφημερίδας “Η Εποχή”, 24-09-10)

1. Εισαγωγή

Η κυρίαρχη σήμερα διαχείριση της οικονομικής κρίσης επιφέρει ριζικές αλλαγές στην εργασία. Είναι ορατές οι συστηματικές προσπάθειες που γίνονται για να αποδομηθεί το εργατικό δίκαιο και να εγκαθιδρυθεί η ατομική σύμβαση ως κανόνας των εργασιακών σχέσεων, να αποδυναμωθούν οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, να εκλείψει η πρακτική των συλλογικών διαπραγματεύσεων, να κυριαρχήσει η ευελιξία σε συνθήκες διογκούμενης ανασφάλειας, και να ιδιωτικοποιηθεί η ασφάλιση υγείας και γήρατος. Πρόκειται για την οριστική ρήξη με το παρελθόν των κοινωνικών συμβολαίων και της φορντιστικής μισθωτής σχέσης.

Παράλληλα, η δυναμική της κλιματικής αλλαγής έχει αρχίσει να κάνει πιό δύσκολες τις σχέσεις των ανθρώπων με το περιβάλλον όπου ζούν, τις δυνατότητες συνέχισης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, ενώ πολλαπλασιάζονται οι ακραίες καταστάσεις που πλήττουν κυρίως τους εργαζόμενους και τους πολίτες με τα χαμηλότερα εισοδήματα, αυτούς που είναι άνεργοι ή βρίσκονται ήδη στα όρια της επιβίωσης. Με την εξέλιξη της περιβαλλοντικής κρίσης ολοκληρώνεται η εγκατάσταση ενός καπιταλισμού των καταστροφών, που εγκαταλείπει τη φροντίδα της κοινωνίας και δεν επιδιώκει να προστατεύσει το περιβάλλον, αλλά συνεχίζει να επιτυγχάνει την κερδοφορία και τη συσσώρευση πλούτου.

Οι εξελίξεις αυτές πραγματοποιούνται με φόντο βαθύτερες αλλαγές στον χαρακτήρα της εργασίας στον καπιταλισμό, κατά τα τελευταία 40 χρόνια. Η κρίση του φορντισμού τροφοδοτήθηκε με καθοριστικό τρόπο από την αμφισβήτηση του τεϋλορικού καταμερισμού εργασίας και καταμερισμού της γνώσης, απο την επέκταση της γνωστικής ικανότητας στην κοινωνία και τον κόσμο των μισθωτών. Ο καπιταλισμός που τον διαδέχθηκε, ο καπιταλισμός που αξιοποίησε όσο ποτέ την επιστήμη και την καινοτομία, επεδίωξε να εκμεταλλευτεί στο έπακρο τη διάχυτη διανοητικότητα στην κοινωνία και στους χώρους παραγωγής, αλλά και να συγκρατήσει τη συλλογική δυναμική που εγκυμονεί η μετατόπιση του συσχετισμού δυνάμεων στον τομέα της γνώσης προς όφελος των μισθωτών.

2. Ένας νέος καταμερισμός της γνώσης

Ο καπιταλισμός που εξασφάλισε κατά την περίοδο μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης, βασίστηκε στον τεϋλορικό καταμερισμό εργασίας και γνώσης. Η μεγάλη μάζα των μισθωτών ήταν ανειδίκευτοι ή ημιειδικευμένοι, η οργάνωση της παραγωγής και η τεχνολογική εξέλιξη ήταν υπόθεση του μάνατζμεντ των επιχειρήσεων, και η διανοητική εργασία ήταν υπόθεση των στελεχών των επιχειρήσεων ή των μικροαστών διανοουμένων που διατηρούσαν έναν σημαντικό ρόλο στο πεδίο της παραγωγής και αναπαραγωγής της γνώσης. Είναι χαρακτηριστικό οτι σε ένα τέτοιο περιβάλλον, που άρχισε να διαμορφώνεται πρίν τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο, δεν υπήρχε χώρος για τη εμφάνιση των “οργανικών διανοουμένων” της εργατικής τάξης. Ο Γκράμσι έθεσε αυτό το ζήτημα, αλλά δεν πήρε στη συνέχεια απαντήσεις από τον πολιτικό χώρο στον οποίο απευθυνόταν, καθώς ο χώρος αυτός αποδεχόταν και συντηρούσε τον υπάρχοντα καταμερισμό γνώσης.

Η περίοδος που ξεκίνησε με τα πρώτα σημάδια της κρίσης του φορντιστικού μοντέλου, συνεχίστηκε με σημαντικές αλλαγές στον καταμερισμό της γνώσης στην κοινωνία και στις επιχειρήσεις ειδικότερα. Καταρχάς σημειώθηκε και δεν έχει σταματήσει μια ραγδαία άνοδος του μορφωτικού επιπέδου των νέων αρχικά και της κοινωνίας στη συνέχεια. Διευρύνθηκε με επίσης γρήγορους ρυθμούς η εμπλοκή μισθωτών στην παραγωγή γνώσης και στην καινοτομία, τόσο σε δημόσιους οργανισμούς, όσο και στις ιδιωτικές επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα να επεκταθεί η εξάρτηση του κεφαλαίου από τη γνωστική ικανότητα των μισθωτών. Τα ερευνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα αυξήθηκαν, με αποτέλεσμα να αντικατασταθεί ο μικροαστός διανοούμενος από τον μισθωτό που επιτελεί διανοητική εργασία, ως χαρακτηριστική φιγούρα της διανόησης. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες έκαναν την εμφάνισή τους ανεξάρτητες “κοινότητες γνώσης” οι οποίες έπαιξαν και παίζουν αναγνωρισμένο ρόλο στην επιστημονική παραγωγή, την καινοτομική δραστηριότητα και την πολιτική δράση.

Το κεφάλαιο βρέθηκε έτσι αντιμέτωπο με την αμφισβήτηση των βασικών συσχετισμών και θεσμών που εξασφάλιζαν τον έλεγχο της εργασίας και του προϊόντος της. Η νεοφιλελεύθερη αντεπίθεση ήταν σε καθοριστικό βαθμό μια στρατηγική ανάκτησης του ελέγχου της γνώσης των μισθωτών, σε μια περίοδο μάλιστα κατά την οποία οι τεχνολογικές μεταβολές και οι καινοτομίες είχαν επιταχυνθεί. Η εξατομίκευση της διανοητικής εργασίας, η εξαγορά με άμεσους και έμμεσους τρόπους των μισθωτών με υψηλές ειδικεύσεις, η ευέλικτη απασχόληση εργαζομένων εύκολα προσαρμόσιμων λόγω του υψηλού μορφωτικού τους επιπέδου, η προσπάθεια κατάργησης των συνδικαλιστικών οργανώσεων, αποτέλεσαν μόνιμα στοιχεία αυτής της στρατηγικής. Όπως και η συστηματική προσπάθεια κατάργησης του δημόσιου χαρακτήρα της εκπαίδευσης και της έρευνας, και η μεταφορά σημαντικού μέρους της ερευνητικής δραστηριότητας στις επιχειρήσεις.

Αλλά η καπιταλιστική οικονομία βασίζεται όλο και περισσότερο στην εφευρετικότητα των μισθωτών, στην ένταση γνώσης της εργασίας, στην εργασιακή και κοινωνική εμπειρία. Η παραγωγή γνώσης συνεχίζει να είναι σε μεγάλο βαθμό το προϊόν της δραστηριότητας δημόσιων ιδρυμάτων, αλλά έχει επίσης μεταφερθεί σε μεγάλο βαθμό από το μάνατζμεντ προς τους χώρους παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών, και από τους ερευνητικούς θεσμούς και τις επιχειρήσεις προς τις ανεξάρτητες κοινότητες γνώσης. Η διατήρηση της ιδιωτικής οικονομίας εξαρτάται πλέον από την ικανότητά της να αξιοποιήσει τη διάχυτη γνώση, εμπειρία και εφευρετικότητα, ή καλύτερα από την ικανότητά της να εμποδίσει την αξιοποίηση του γνωσιακού κεφαλαίου και της γνωστικής ικανότητας της κοινωνίας, από νέες μορφές συλλογικού σχεδιασμού και δράσης.

3. Από το κοινωνικό συμβόλαιο στον κοινωνικό σχεδιασμό

Μετά την εκδήλωση της οικονομικής κρίσης έχουν ενταθεί οι ενέργειες αποδόμησης του κοινωνικού συμβολαίου που χαρακτήριζε τον καπιταλισμό της φορντιστικής περιόδου, με το οποίο συνδέονται τα περισσότερα κοινωνικά δικαιώματα όπως τα έχουμε γνωρίσει. Το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας είχε διαμορφώσει ένα θεσμικό πλαίσιο ως προς τις βασικές επιλογές στο οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, και τους τρόπους διαπραγμάτευσης της εξειδίκευσης αυτών των επιλογών μεταξύ κοινωνικών ομάδων. Η κατάργηση αυτού του θεσμικού πλαισίου έχει όμως διαμορφώσει τις συνθήκες για την εκτός ελέγχου πλέον ανάπτυξη ιδιωτικών δραστηριοτήτων, οι οποίες επιβάλουν τις δικές τους επιλογές με βάση τους συσχετισμούς δύναμης στην αγορά, και τις κατακτημένες δυνατότητες επηρεασμού των κρατικών πολιτικών. Η επέκταση μιας γκρίζας ζώνης σε οτι αφορά τα δικαιώματα συνοδεύτηκε και συνοδεύεται από την επέκταση της γκρίζας ζώνης σε οτι αφορά τη νομιμότητα της επιχειρηματικής δραστηριότητας και της κρατικής πρακτικής.

Η μεταστροφή αυτή οδήγησε στην ανεξέλεγκτη ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού συστήματος και στην σημερινή οικονομική κρίση, αλλά πολύ περισσότερο έχει οδηγήσει στην εγκαθίδρυση ενός καπιταλισμού των καταστροφών, όπου οι μεγάλες αποτυχίες της διαχείρισης των οικονομιών και των κοινωνιών, ή οι καταστροφές που προκαλούνται από την αποσταθεροποίηση του περιβάλλοντος, δεν είναι παρά νέες ευκαιρίες για ανάπτυξη της “επιχειρηματικότητας”. Ενώ αναγνωρίζεται φραστικά η ανάγκη να υλοποιηθούν πολιτικές δραστικής μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, οι πολιτικές που τελικά υλοποιούνται είναι αυτές οι οποίες μπορεί να εκτραπούν και να επιτρέψουν την ανάπτυξη κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων που δεν ελέγχονται από εθνικούς ή διεθνείς οργανισμούς.

Λόγω αυτής της στρατηγικής καμένης γής, οι κοινωνικές κινητοποιήσεις δεν μπορούν πλέον να διεκδικήσουν την επιστροφή σε μια προηγούμενη κατάσταση, την αποκατάσταση παλαιότερων ισορροπιών. Οι ανισορροπίες έχουν επιδεινωθεί και έχουν δημιουργηθεί νέες. Η άνιση κατανομή του πλούτου και του εισοδήματος έχει διευρυνθεί σε πρωτοφανή βαθμό. Η παγκόσμια οικονομία ξεχειλίζει από αποταμιεύσεις, χωρίς να γίνονται αναγκαίες επενδύσεις. Οι τράπεζες επιβάλουν τη θέλησή τους σε βάρος των οικονομιών και των κοινωνιών. Η υλική παραγωγή συνεχίζει να μην λαμβάνει υπόψιν την καταστροφή φυσικών πόρων. Οι ανισότητες στην αγορά εργασίας, η αύξηση της ανεργίας ειδικότερα, έχουν αποδιαρθρώσει τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και τα συστήματα κοινωνικής προστασίας.

Το γνωσιακό κεφάλαιο που είναι διασκορπισμένο στην κοινωνία, το έμπειρο εργατικό δυναμικό στην παραγωγή και στις υπηρεσίες, η γνωστική ικανότητα των πολλών, μπορούν να βρούν λύσεις, να αποκαταστήσουν την αποτελεσματικότητα των οικονομικών δραστηριοτήτων και να επανεφεύρουν θεσμούς που εξασφαλίζουν την κοινωνική συνοχή. Χρειάζεται να υπάρξουν πρωτοβουλίες που θα ορίσουν εκ νέου τις κοινωνικές ανάγκες, θα αξιολογήσουν τις σημερινές και μελλοντικές δυνατότητες αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων, θα βρούν νέους τρόπους διαμόρφωσης συμφωνιών μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών ομάδων, θα ξαναφτιάξουν δημοκρατικούς θεσμούς και λειτουργίες ξεκινώντας από τη βάση της κοινωνίας και από την άμεση σχέση κοινωνικής κινητοποίησης και συμμετοχής στον κοινωνικό σχεδιασμό.

Κέντρο της Αθήνας: οι επικίνδυνες παραλήψεις του Συνηγόρου

2010-09-21T04:38:00.001-07:00

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς μάντης για να προβλέψει οτι το θέμα του κέντρου της Αθήνας και πιό συγκεκριμένα των αλλοδαπών στο κέντρο της Αθήνας, θα αποτελέσει το κορυφαίο πεδίο συζητήσεων και αντιπαραθέσεων κατά την προεκλογική εκστρατεία για το Δήμο της πρωτεύουσας, αλλά και κατά την περίοδο που θα ακολουθήσει τις εκλογές. Εύκολα μπορεί επίσης να προβλέψει κανείς οτι η έκθεση με θέμα “Εκτιμήσεις του Συνηγόρου του Πολίτη για το ιστορικό εμπορικό κέντρο Αθηνών” (www.synigoros.gr), θα είναι ένα ντοκουμέντο το οποίο θα βρεθεί στο επίκεντρο αυτών των συζητήσεων, καθώς προέρχεται από μια ανεξάρτητη αρχή με αναμφισβήτητο κύρος και ενεργό παρουσία στον τομέα της υπεράσπισης των δικαιωμάτων ελλήνων και αλλοδαπών πολιτών.

Δυστυχώς όμως η έκθεση αυτή περιέχει σοβαρές παραλήψεις ως προς την έκταση και το βάθος της ανάλυσης του φαινομένου της συγκέντρωσης αλλοδαπών στο κέντρο της Αθήνας, από τις εξής απόψεις:

1) Θα έπρεπε να αναδειχθεί οτι η μετακίνηση αλλοδαπών προς την Ελλάδα είναι όλο και περισσότερο το αποτέλεσμα της διόγκωσης προσφυγικών ρευμάτων από τις χώρες του Νότου προς την Ευρώπη, που οφείλεται σε οξυμένα προβλήματα πολιτικά, διατροφικά και κλιματικά. Και για τις τρεις αυτές αιτίες των μετακινήσεων πληθυσμών έχει αναγνωριστεί από τους διεθνείς οργανισμούς η ανάγκη να υπάρξει μεταφορά πόρων προς τις χώρες του Νότου, για την καταπολέμηση της απόλυτης φτώχειας και της πείνας, αλλά για την υποστήριξη της αντιμετώπισης και σε αυτές τις χώρες των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Αυτό είναι το πλαίσιο στο οποίο πρέπει να συζητηθεί η συμπεριφορά του ελληνικού κράτους απέναντι σε άτομα που δεν έχουν “νομιμοποιητικά έγγραφα” και δεν μπορούν να διεκδικήσουν την ιδιότητα του πρόσφυγα με την παραδοσιακή έννοια. Η υποδοχή αυτών των ανθρώπων δεν είναι μόνο συνάρτηση “ανθρωπιστικών λόγων”. Δεν είναι δυνατόν να αναγνωρίζεται η ανάγκη της στήριξης των χωρών του Νότου από τη μία μεριά, και από την άλλη να μην υποστηρίζονται οι πρόσφυγες που καταφεύγουν στο Βορρά, όταν οι πλούσιες χώρες στις οποίες ανήκει και η Ελλάδα δεν υλοποιούν τις υποσχέσεις τους. Πρέπει επομένως να αμφισβητηθεί η άποψη ότι “η επιλογή του νομοθέτη είναι σαφής και απαιτεί την απομάκρυνσή τους από τη χώρα”. Σήμερα αναπτύσσεται σε παγκόσμιο επίπεδο – αν και με αργά βήματα - μια κουλτούρα της αλληλεγγύης, η οποία αναγνωρίζει ότι έχουμε να κάνουμε με πληθυσμούς προσφύγων, και ότι οι ευθύνες και οι υποχρεώσεις των πλουσίων χωρών είναι ανάλογες με τις ανάγκες αυτών των ανθρώπων.

2) Η έκθεση συνδέει παραδόξως και με αποκλειστικό τρόπο την ανάπτυξη της εγκληματικότητας στο κέντρο της Αθήνας με τη συγκέντρωση αλλοδαπών χωρίς πόρους και χωρίς χαρτιά. Παρουσιάζει τα εκτεταμένα εμπόρια ναρκωτικών και δίκτυα πορνείας ως την μετεξέλιξη της μικρο-εγκληματικότητας των φτωχών αλλοδαπών. Είναι προφανές οτι ούτε τα μεν ούτε τα δε περίμεναν την άφιξη αλλοδαπών για να αναπτυχθούν στο κέντρο της Αθήνας. Και αποκλείεται να είναι η Αθήνα η μόνη πόλη στο κόσμο όπου πάμπτωχοι αφρικανοί εγκαθιστούν σε χρόνο ρεκόρ δίκτυα εμπορίας ναρκωτικών, χωρίς να αποτελούν προέκταση και να είναι υπό τον έλεγχο ήδη υπαρκτών εγχώριων δικτύων. Η καταπολέμηση της εγκληματικότητας αφορά μόνο τα τελικά της στάδια;

3) Ασκείται κριτική στην “ανεπαρκή και πλημμελή παρέμβαση του κράτους”, και αναφέρεται η “αμηχανία της διοίκησης αλλά και του νομοθέτη” απέναντι στο φαινόμενο της παρουσίας αυξανόμενου αριθμού αλλοδαπών χωρίς χαρτιά στο κέντρο της πρωτεύουσας, καθώς και απέναντι στην εκτεταμένη χρήση ναρκωτικών. Γίνονται προτάσεις για την καλύτερη “υποδοχή των αιτούντων άσυλο αλλοδαπών”, για τη νομοθετική πρόβλεψη “ειδικού καθεστώτος παραμονής για τους μη απελάσιμους αλλοδαπούς” (σύμφωνα με τη διατύπωση του Συνηγόρου), και για την “προστασία των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων”, αλλά δεν εξετάζονται θέματα όπως η ευθύνη της τοπικής αυτοδιοίκησης σχετικά με τις συνθήκες φιλοξενίας των αλλοδαπών, ή οι ευθύνες κράτους, τοπικής αυτοδιοίκησης και αστυνομίας σε σχέση με την έλλειψη ουσιαστικής φροντίδας των τοξικοεξαρτημένων ατόμων.

Παρά την ειλικρινή προσπάθειά της να προωθήσει τη βελτίωση της νομοθεσίας στα θέματα που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη παράγραφο, η έκθεση του Συνήγορου του Πολίτη κινδυνεύει να δώσει επιχειρήματα σε κατασταλτικές πολιτικές και στην πολιτική των απελάσεων. Η εξέλιξη των τελευταίων ετών στο κέντρο της Αθήνας, δεν αποδεικνύει παρά το πώς φτωχοί και απροστάτευτοι πληθυσμοί “αξιοποιούνται” από την ήδη υπαρκτή και προστατευμένη εγκληματικότητα - από τους ιδιοκτήτες διαμερισμάτων που τα νοικιάζουν σε δεκάδες άτομα ως τους εμπόρους ναρκωτικών - για να αυξήσουν το τζίρο και να τροφοδοτήσουν τα δίκτυα της διαφθοράς.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα δεν υπάρχει άλλη οδός από την προστασία και φροντίδα των αλλοδαπών (ειδικά στον τομέα της φιλοξενίας), για να σταματήσει η υποβάθμιση των περιοχών όπου κατοικούν και για να απεμπλακούν από παραβατικές ή εγκληματικές δραστηριότητες. Σε συνδυασμό φυσικά με τις ειδικές παρεμβάσεις που αφορούν τα θύματα εμπορίας ανθρώπων και τους τοξικοεξαρτημένους. Η εγκληματικότητα ανησυχεί τους πολίτες, αλλά δεν πρόκειται να εξαλειφθεί ούτε με τις απελάσεις ούτε με την καταστολή. Γιατί οι απελάσεις αφορούν πάντα τους πλέον ανίσχυρους, αυτούς που δεν έχουν τη δυνατότητα να εμπλακούν σε τέτοια δίκτυα, αλλά κυρίως γιατί η καταστολή είναι επιλεκτική και ευκαιριακή, καθώς βρίσκει τον τρόπο να συνυπάρχει με την άσκηση των εγκληματικών δραστηριοτήτων.

Άν ο Συνήγορος του Πολίτη συνεχίσει να συντάσσει εκθέσεις για παρόμοια θέματα είναι αναγκαίο να υπερβεί τη μέθοδο των τρεχουσών παρεμβασεών του, που καταγράφουν τις διαμαρτυρίες των πολιτών και παρουσιάζουν την ισχύουσα νομοθεσία, προτείνοντας την εφαρμογή της, ή την βελτίωσή της. Απαιτείται πλέον μια ευρύτερη και σε βάθος διεπιστημονική προσέγγιση που δεν εξετάζει μόνο τα υπάρχοντα νομοθετικά πλαίσια και τις ορατές συμπεριφορές αρχών και κοινωνικών ομάδων, αλλά επεκτείνεται στην αναζήτηση άτυπων ή άρρητων πρακτικών που συμπληρώνουν την περίπλοκη πραγματικότητα της εγκληματικότητας στο κέντρο μιας πρωτεύουσας.

Μονομερής διαγραφή του χρέους: συζήτηση των πολιτικών προϋποθέσεων

2010-09-17T06:16:00.000-07:00

Όπως γνωρίζουμε, η μονομερής διαγραφή του δημοσίου χρέους συνεχίζει να αποτελεί μια δημοφιλή πρόταση στον χώρο της αριστεράς σχετικά με την αντιμετώπιση των επιπτώσεων που έχει για την ελληνική οικονομία το υψηλό χρέος. Παρά το γεγονός ότι έχουν διατυπωθεί απόψεις που ασκούν κριτική σε αυτή την θέση, δεν μπορούμε να πούμε ότι η συνολική λογική μιας τέτοιας πρότασης έχει συζητηθεί διεξοδικά. Η πρόσφατη έκδοση της έκθεσης «Η ευρωζώνη μεταξύ λιτότητας και χρεοκοπίας» της ομάδας Research on Money and Finance (Λαπαβίτσας κ.α.) είναι μια ευκαιρία να κοιτάξουμε από πιο κοντά τα επιχειρήματα και να εξετάσουμε την πειστικότητα των προϋποθέσεων που αναφέρονται σε αυτό το κείμενο.

Ένα σοβαρό πρόβλημα της επιχειρηματολογίας του είναι ότι υπάρχει καταρχάς μια δυσκολία να πειστεί κανείς σχετικά με την χρονική ακολουθία των γεγονότων.

Πρώτη εξέλιξη:

«Χρεοκοπία με πρωτοβουλία του δανειστή σημαίνει πρώτα μονομερή άρνηση πληρωμών. Η απόφαση αυτή θα οδηγούσε σε μια περίοδο εντατικοποίησης των εγχώριων κοινωνικών αγώνων όπως και σε μεγάλες εντάσεις στις διεθνείς σχέσεις» (σελ.51)

Επίσης:

«Η μελλοντική εξέλιξη της χρεοκοπίας και η δυνατότητά της να παράγει οφέλη για τους εργαζόμενους, θα εξαρτιόταν από το κατά πόσο θα υπάρξει διαφάνεια σχετικά με το σύνολο του χρέους. Αυτό θα ήταν ένα κυρίαρχο πεδίο εγχώριων κοινωνικών αγώνων μετά την υλοποίηση της χρεοκοπίας».

Τέλος:

«Μια κυβέρνηση που θα εξέφραζε τη λαϊκή θέληση και θα δρούσε με αποφασιστικότητα, θα μπορούσε να εξασφαλίσει σοβαρές περικοπές (“haircuts”) σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα».

Προκύπτει ένα προφανές ερώτημα: ποια κυβέρνηση θα πάρει την αρχική απόφαση; Είναι μια κυβέρνηση που έχει στο πρόγραμμά της την παύση πληρωμών και τη διαγραφή του χρέους, η οποία όμως θα ήταν το αντικείμενο πιέσεων από την πλευρά των κοινωνικών αγώνων, ενώ η διαφάνεια και η ολοκλήρωση της διαδικασίας θα εξαρτιόταν από την ικανότητα των αγώνων αυτών να αλλάξουν τον συσχετισμό δυνάμεων, σε συνθήκες ευνοϊκές αφού θα έχει ληφθεί η απόφαση της παύσης πληρωμών.

Ποια θα είναι τελικά τα χαρακτηριστικά αυτής της κυβέρνησης; Θα είναι μια κυβέρνηση σαν τη σημερινή που θα πιεστεί να υιοθετήσει εκ των πραγμάτων την παύση πληρωμών; Θα είναι μια κυβέρνηση με ένα φιλολαϊκό πρόγραμμα που θα περιλαμβάνει τη διαγραφή μέρους τους χρέους, αλλά δεν θα είναι έτοιμη να δεχθεί πλήρως τις απαιτήσεις του κινήματος ή των κινημάτων; Θα είναι μια κυβέρνηση «επαναστατική» που θα δεχθεί εύκολα τις απαιτήσεις αυτές;

Αλλά, από την άλλη μεριά ποια θα είναι η κατάσταση των κοινωνικών κινημάτων; Η ερώτηση αυτή έχει τη σημασία της διότι σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του κειμένου ο ρόλος των κοινωνικών αγώνων θα είναι καθοριστικός για να ξεδιπλωθούν οι ευνοϊκές επιπτώσεις της αρχικής απόφασης για το χρέος.

Αναφέρονται στη συνέχεια οι αρνητικές επιπτώσεις της απόφασης για χρεοκοπία. Πρώτον το ότι θα αποκοπεί η χώρα από τις αγορές κεφαλαίου για ένα χρονικό διάστημα και δεύτερο οτι υπάρχει ο κίνδυνος μιας γενικευμένης κρίσης του εγχώριου τραπεζικού συστήματος. Για το πρώτο πρόβλημα εκτιμάται ότι δεν θα κρατήσει πολύ και θα αντιμετωπιστεί σχετικά εύκολα, αλλά για το δεύτερο αναφέρονται τα εξής:

«Αλλά ο σοβαρότερος κίνδυνος θα ήταν η απειλή μιας τραπεζικής κρίσης, που θα διευρύνει σημαντικά το σόκ της χρεοκοπίας. Για να αποφευχθεί μια τραπεζική κρίση θα πρέπει να υπάρξει εκτεταμένη και αποφασιστική κυβερνητική παρέμβαση. Στην Ελλάδα αυτό θα σήμαινε οπωσδήποτε επέκταση της δημόσιας ιδιοκτησίας και του ελέγχου των τραπεζών, για την προστασία των τραπεζών από την κατάρρευση και την αποφυγή της φυγής των καταθετών. Υπό το δημόσιο έλεγχο οι τράπεζες θα μπορούν να είναι εργαλεία ριζικών αλλαγών στην οικονομία προς όφελος των εργαζομένων» (σελ.52).

Και η αντιμετώπιση του κινδύνου της κρίσης του τραπεζικού συστήματος απαιτείται επομένως μια ριζοσπαστική πολιτική απόφαση η οποία θα είναι και αυτή το αποτέλεσμα της πίεσης των κοινωνικών αγώνων,

Ως φυσική συνέπεια της απόφασης για παύση πληρωμών θα έλθει η έξοδος από την ευρωζώνη, η επιστροφή στη δραχμή και η υποτίμηση του νομίσματος για “ανάκτηση ανταγωνιστικότητας”.

Σε αυτές τις συνθήκες:

“Για την εγχώρια καπιταλιστική τάξη η επιστροφή σε εθνικό νόμισμα θα αντιπροσωπεύει μια ευκαιρία για μεταφορά κόστους στην κοινωνία, παράλληλα με τη μεταφορά πλούτου κατά τη διαδικασία της υποτίμησης” (σελ.53)

“Από τη σκοπιά των εργαζομένων, αλλά και της κοινωνίας ως σύνολο, η απάντηση θα είναι ένα ευρύ πρόγραμμα δημόσιας ιδιοκτησίας και ελέγχου της οικονομίας, ξεκινώντας από το χρηματοπιστωτικό σύστημα”.

Τέλος:

“Η παύση πληρωμών θα μπορούσε να αποδειχθεί η αρχή μιας αντικαπιταλιστικής στροφής στην περιφέρεια της ευρωζώνης που θα αφαιρούσε το νεοφιλελεύθερο κλοιό στον οποίο έχει εγκλωβιστεί η ΕΕ, σπρώχνωντας την Ευρώπη προς ένας συνεργατικό και κοινωνικό προσανατολισμό” (σελ.54).

Ο μόνος τρόπος για να γίνει δεκτή η παραπάνω επιχειρηματολογία είναι να υιοθετηθούν μια ή περισσότερες από τις παρακάτω αυθαίρετες υποθέσεις:

1) Οτι θα υπάρξει κυβέρνηση που θα υιοθετήσει την προοπτική της παύσης πληρωμών με έξοδο από το ευρώ και υποτίμηση με φιλολαϊκή σκοπιά.

2) Οτι μια τέτοια απόφαση, αν υπάρξει θα ενισχύσει τα κινήματα και τους αγώνες.

3) Οτι μπορεί να διαμορφωθεί γενικευμένο κίνημα υπέρ της παύσης πληρωμών της εξόδου από την ευρωζώνη και της υποτίμησης, το οποίο θα αναδείξει τη δική του κυβέρνηση.

Οι υποθέσεις αυτές είναι αυθαίρετες διότι η δημιουργία ενός ισχυρού κοινωνικού κινήματος το οποίο είναι ικανό να επιβάλει μετασχηματισμούς προς την κατεύθυνση της επιβολής δημοσίων πολιτικών, του δημοσίου ελέγχου μεγάλου μέρους του τραπεζικού συστήματος, της αναδιανομής του εισοδήματος και πλούτου προς όφελος των εργαζομένων και των χαμηλών εισοδημάτων, της ενίσχυσης του παραγωγικού ιστού, της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, απαιτεί προσπάθειες πολύπλευρες, με έμφαση στη δημιουργία νέων οργανωτικών δομών και θεσμικών λειτουργιών, οι οποίες πρέπει να ενοποιηθούν, να συντονιστούν, να αποκτήσουν ενιαίους προγραμματικούς στόχους.

Με τέτοιες παρεμβάσεις χρειάζεται να δωθεί προτεραιότητα, σε αγώνες για την κατάκτηση του κοινωνικού ελέγχου σε πόρους, θεσμούς και πολιτικές αποφάσεις, οι οποίοι είναι αναγκαστικά αποσπασματικοί, αλλά θα μπορούσαν να αποκτήσουν μέσω των επιτυχιών τους τη δυνατότητα να επιβάλουν συνολικές αποφάσεις ακόμα και σε θέματα που αφορούν τη διαχείριση του δημοσίου χρέους. Τίποτα επίσης δεν μπορεί να αποκλείσει οτι παράλληλες διαδικασίες θα αναπτυχθούν σε άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου ώστε η διαγραφή του χρέους να εμφανιστεί σύντομα ως ένα ευρωπαϊκό ζήτημα το οποίο θα αντιμετωπιστεί με πολύ μικρότερο κόστος για τις κοινωνίες που αφορά.

Η ιδέα οτι μπορεί κανείς να προσπεράσει αυτές τις διαδικασίες και προϋποθέσεις, και να δώσει ζωή σε ένα κίνημα ή κινήματα που δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή, βρίσκοντας έναν ενιαίο στόχο ικανό να εμπνεύσει την κατάληψη των χειμερινών ανακτόρων, μπορεί να προκύπτει από την κουλτούρα πολλών αριστερών οργανώσεων, αλλά δεν μπορεί να υποστηριχθεί πέρα από τον κύκλο των μελών τους, ή των διανοουμένων που συμμερίζονται αυτή την προσέγγιση. Επίσης, γιατί να δούμε το μέλλον των εργαζομένων της Ευρώπης ως το αποτέλεσμα ενός ντόμινο εθνικών χρεοκοπιών και υποτιμήσεων, και να μη δεχθούμε οτι είναι υπαρκτά πράγματα ο ευρωπαϊκός κοινωνικός πολιτισμός, οι πολύχρονες προσπάθειες δημιουργίας οργανωτικών δεσμών μεταξύ κομμάτων και κινημάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και οι λίγες αλλά παραδειγματικές προσπάθειες συντονισμού των κοινωνικών αγώνων;